Liên kết sản xuất, tạo đầu ra ổn định
Hiện nay, ngành nông nghiệp đang chuyển dần từ sản xuất nhỏ lẻ sang phát triển hàng hóa, liên kết sản xuất và tiêu thụ trở thành yếu tố quan trọng để nâng cao hiệu quả kinh tế. Tại Lào Cai, các hợp tác xã (HTX) nông nghiệp đang phát huy vai trò tổ chức sản xuất, kết nối nông dân, xây dựng vùng nguyên liệu và mở rộng thị trường tiêu thụ.
Toàn tỉnh hiện có 862 HTX hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp, chiếm gần 55% tổng số HTX, cùng 2.801 tổ hợp tác nông nghiệp với hơn 12.000 thành viên. Mạng lưới kinh tế tập thể này góp phần tập hợp các hộ sản xuất, hỗ trợ tiếp cận kỹ thuật, thống nhất quy trình canh tác và nâng cao khả năng đáp ứng yêu cầu thị trường.
Thay vì sản xuất phân tán, phụ thuộc vào thương lái và biến động giá cả, người dân tham gia liên kết với HTX có thêm điều kiện tiếp cận thông tin thị trường, được hướng dẫn quy cách thu hoạch và nâng cao chất lượng sản phẩm. Trong khi đó, HTX chủ động hơn về nguồn cung, sản lượng và kế hoạch thu mua, tạo nền tảng phát triển sơ chế, chế biến nông sản.
Tại xã Lâm Thượng, HTX Nông Lâm sản Dương Phúc đang từng bước hình thành chuỗi liên kết từ sản xuất, thu mua đến sơ chế, chế biến măng mai. Đơn vị liên kết với hơn 200 hộ dân, hướng dẫn người trồng thu hoạch đúng thời điểm, bảo đảm quy cách và nâng cao tính đồng đều của nguyên liệu.
HTX hiện thu mua khoảng 500 tấn măng mỗi năm, trong đó khoảng 200 tấn được đưa vào sơ chế, chế biến thành các sản phẩm như măng khô. Việc chuyển một phần nguyên liệu thô thành sản phẩm chế biến giúp đa dạng hóa hàng hóa, mở rộng khả năng tiêu thụ và tạo cơ hội gia tăng giá trị nông sản địa phương.
Mô hình cho thấy, khi HTX tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, người dân không chỉ có thêm đầu ra mà còn được định hướng sản xuất theo nhu cầu thực tế. Đây là cơ sở để khắc phục tình trạng sản xuất manh mún, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực và phát triển vùng nguyên liệu hàng hóa.
Nâng cao hiệu quả kinh tế tập thể, tăng thu nhập
Tại phường Sa Pa, HTX Nông nghiệp Hoa Đào đang phát huy vai trò kết nối các hộ dân trong sản xuất và tiêu thụ nông sản. Đơn vị thu mua từ 40-50 tấn nông sản mỗi ngày, đồng thời liên kết với 158 hộ dân phát triển vùng trồng su su gần 400 ha.
Với quy mô thu mua lớn, việc duy trì nguồn nguyên liệu ổn định và bảo đảm chất lượng là yêu cầu quan trọng. HTX không chỉ thu mua sản phẩm mà còn hỗ trợ phân bón, khuyến khích người dân tham gia tập huấn về quy trình trồng nông sản sạch và bảo quản sau thu hoạch.
Thông qua đó, người sản xuất có thêm điều kiện tiếp cận kiến thức kỹ thuật, điều chỉnh phương thức canh tác và nâng cao chất lượng nông sản. HTX cũng chủ động hơn trong việc tập hợp sản lượng, tổ chức thu mua và đáp ứng nhu cầu thị trường.
Thực tiễn tại Lâm Thượng và Sa Pa cho thấy, hiệu quả kinh tế tập thể không chỉ nằm ở số lượng thành viên hay sản lượng thu mua mà còn ở khả năng tổ chức sản xuất theo chuỗi. Khi các khâu cung ứng đầu vào, chăm sóc, thu hoạch, thu mua và chế biến được kết nối, chất lượng sản phẩm có điều kiện được kiểm soát tốt hơn, khả năng cạnh tranh từng bước nâng lên.
Đặc biệt, liên kết giữa HTX với doanh nghiệp có thể mở rộng cơ hội phát triển chuỗi giá trị chuyên nghiệp. HTX tập hợp nông dân, tổ chức vùng nguyên liệu và kết nối nguồn cung; doanh nghiệp phát huy thế mạnh về công nghệ, chế biến, xây dựng thương hiệu và phân phối. Sự phối hợp này giúp thu hẹp khoảng cách giữa sản xuất với nhu cầu thị trường.
Đầu tư sơ chế, chế biến và phát triển sản phẩm OCOP là hướng đi giúp nâng cao giá trị nông sản. Với nguồn nguyên liệu măng mai tại Lâm Thượng, phát triển các sản phẩm như măng khô tạo tiền đề xây dựng hàng hóa mang đặc trưng địa phương. Để nâng sức cạnh tranh, các HTX cần tiếp tục chú trọng tiêu chuẩn chất lượng, bao bì, nhãn hiệu, truy xuất nguồn gốc và tìm kiếm đầu ra ổn định.
Giai đoạn 2020-2025, hiệu quả hoạt động của các HTX nông nghiệp tại Lào Cai từng bước được cải thiện. Doanh thu bình quân đạt khoảng 1,2 tỷ đồng/HTX/năm; lợi nhuận bình quân khoảng 300 triệu đồng/HTX/năm. Thu nhập của lao động thường xuyên trong HTX đạt khoảng 4,5-5 triệu đồng/người/tháng.
Những kết quả này cho thấy kinh tế hợp tác đóng góp thiết thực vào tạo việc làm, nâng cao thu nhập và phát triển sinh kế tại khu vực nông thôn. Thông qua thu mua, sơ chế, chế biến và tiêu thụ nông sản, HTX tạo thêm việc làm tại chỗ, mở rộng cơ hội tham gia thị trường cho hộ sản xuất và thúc đẩy chuyển dịch sang sản xuất hàng hóa.
Để phát triển bền vững, các HTX cần tiếp tục nâng cao năng lực quản trị, chất lượng nguồn nhân lực và khả năng tiếp cận thị trường. Việc ứng dụng khoa học kỹ thuật, công nghệ số trong quản lý vùng trồng, truy xuất nguồn gốc và quảng bá sản phẩm cũng sẽ góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động.
Một yêu cầu quan trọng là củng cố quan hệ hợp tác giữa HTX, hộ nông dân và doanh nghiệp trên cơ sở lợi ích hài hòa, trách nhiệm rõ ràng. Các thỏa thuận liên kết cần gắn với tiêu chuẩn chất lượng, sản lượng và kế hoạch thu mua cụ thể, hạn chế nguy cơ đứt gãy chuỗi khi thị trường biến động. Đồng thời, đa dạng hóa sản phẩm, tăng tỷ trọng chế biến và xây dựng thương hiệu sẽ giúp nông sản gia tăng giá trị thay vì phụ thuộc chủ yếu vào tiêu thụ nguyên liệu thô.
Với 862 HTX nông nghiệp và 2.801 tổ hợp tác, Lào Cai có nền tảng để tiếp tục phát triển kinh tế tập thể theo hướng liên kết, chuyên nghiệp. Khi HTX thực sự trở thành đầu mối tổ chức sản xuất, kết nối thị trường và nâng cao giá trị sản phẩm, người nông dân sẽ có thêm động lực đầu tư, còn nông sản địa phương có cơ hội mở rộng đầu ra. Đây là hướng đi quan trọng thúc đẩy kinh tế nông thôn phát triển bền vững và nâng cao thu nhập cho người dân.