Trong tỉnh Phú Thọ, các xã như xã Tam Dương, Hội Thịnh, Hoàng An và Vĩnh An... những vụ việc được phát hiện, xử lý thời gian qua cho thấy các vi phạm có nhiều dạng khác nhau, từ tự ý hạ cốt nền, san lấp đất nông nghiệp đến dựng công trình, lấn chiếm đất công và hành lang giao thông. Điểm chung là các địa phương đang tăng cường kiểm tra, xác minh, vận động người dân chấp hành và áp dụng biện pháp xử lý sai phạm về đất đai theo quy định.
Không để việc san lấp, xây dựng trái phép trở thành "sự đã rồi"
Tại xã Tam Dương, tính chất quyết liệt thể hiện rõ qua việc UBND xã đã tổ chức cưỡng chế đối với những trường hợp không tự giác khắc phục hậu quả. Thi hành quyết định cưỡng chế buộc thực hiện biện pháp khắc phục hậu quả đối với 4 trường hợp tại thôn Số 8, liên quan đến vi phạm đất đai và trật tự xây dựng. Các trường hợp phải phá dỡ công trình xây dựng trái phép, khôi phục hiện trạng đất ban đầu theo quyết định của cơ quan có thẩm quyền.
Những vi phạm này đã tồn tại nhiều năm. Trước khi tổ chức cưỡng chế, chính quyền và lực lượng chức năng đã nhiều lần kiểm tra, lập biên bản, tuyên truyền, vận động và yêu cầu chấp hành, nhưng các trường hợp liên quan không tự nguyện tháo dỡ công trình. Việc tổ chức cưỡng chế nhằm xử lý các vi phạm kéo dài, làm ảnh hưởng đến hiệu lực quản lý nhà nước trong lĩnh vực đất đai trên địa bàn.
Từ ngày 1/7/2025 đến nay, xã Tam Dương đã phát hiện và xử lý 66 trường hợp vi phạm đất đai. Các vi phạm chủ yếu liên quan đến tự ý hạ cốt đất ở, đất trồng cây lâu năm, làm biến dạng địa hình đất nông nghiệp. Đây là những hành vi cần được kiểm soát chặt chẽ bởi việc tự ý thay đổi địa hình có thể ảnh hưởng đến mục đích sử dụng đất, công tác quy hoạch phát triển của địa phương.
Bên cạnh việc xử lý các trường hợp tồn tại kéo dài, lực lượng chức năng tại xã Tam Dương tiếp tục tăng cường nắm tình hình, kiểm tra địa bàn. Ngày 27/8/2026, UBND xã đã ban hành quyết định xử phạt hành chính 15 triệu đồng đối với một trường hợp tự ý đổ đất, sỏi đỏ lên đất trồng cây lâu năm, làm thay đổi hiện trạng và biến dạng địa hình; đồng thời buộc khôi phục tình trạng ban đầu của đất. Vụ việc được Công an xã phát hiện, xác minh và tham mưu xử lý, cho thấy vai trò của việc chủ động phát hiện vi phạm ngay từ cơ sở được nâng cao hiệu quả.
Tại xã Hội Thịnh (Phú Thọ), tình trạng tự ý đổ đất, san gạt mặt bằng, dựng công trình trên đất nông nghiệp và đất công đã được địa phương tập trung kiểm tra, xử lý. Đầu tháng 4/2026, UBND xã phát hiện hộ bà Phùng Thị Thanh, trú tại thôn Thọ Khánh, tự ý đổ đất, đổ nền bê tông và dựng hàng rào trên diện tích đất nông nghiệp tại xứ đồng Tàu Xanh, thôn Lạc Thịnh. Qua kiểm tra, lực lượng chức năng xác định diện tích đổ đất khoảng 75m², nền bê tông khoảng 9m², cùng 12 cột sắt hộp và hàng rào dài hơn 100m; hộ gia đình còn đào giếng khoan trái phép.
Ngay sau khi phát hiện, UBND xã Tam Dương chỉ đạo bộ phận chuyên môn phối hợp với Công an xã, trưởng thôn và lực lượng an ninh cơ sở kiểm tra hiện trạng, lập biên bản, tuyên truyền và vận động hộ dân chấp hành. Sau khi được giải thích, gia đình đã tự nguyện tháo dỡ công trình vi phạm, di dời phần đất đổ trái phép và khôi phục hiện trạng ban đầu.
Một trường hợp khác tại thôn Hưng Thịnh liên quan đến việc tự ý đổ đất trên diện tích khoảng 200m² do UBND xã quản lý. Sau khi làm việc với chính quyền và được tuyên truyền, vận động, hộ gia đình đã tự nguyện di dời phần đất đổ trái phép, hoàn trả mặt bằng. Tại thôn Hạ, lực lượng chức năng cũng phát hiện trường hợp xây tường bao lấn chiếm hành lang an toàn giao thông, yêu cầu dừng thi công và tháo dỡ công trình vi phạm.
Sự vào cuộc của các cơ quan chuyên môn, Công an xã, trưởng thôn và lực lượng an ninh cơ sở đã góp phần phát hiện sớm vi phạm, bên cạnh việc kiểm tra thực địa, lập biên bản, Cơ quan chuyên môn UBND xã Hội Thịnh đã giải thích trực tiếp cho người dân giúp các hộ hiểu rõ hành vi vi phạm, chủ động khắc phục trước khi phải áp dụng các biện pháp cưỡng chế theo quy định.
Tại xã Hoàng An (Phú Thọ), lực lượng chức năng cũng chủ động phối hợp kiểm tra, phát hiện và tham mưu xử lý vi phạm sử dụng đất nông nghiệp sai mục đích. Ngày 29/3/2026, Công an xã Hoàng An phối hợp với Phòng Kinh tế xã và trưởng thôn Đoàn Kết kiểm tra thực địa, phát hiện một hộ gia đình tại thôn Đoàn Kết tự ý đổ đất, san lấp mặt bằng trên đất nông nghiệp, đồng thời xây dựng công trình khung bê tông, lợp tôn xốp với tổng diện tích khoảng 625m². Khối lượng đất san lấp được xác định khoảng 500m³.
Tổ công tác đã lập biên bản, yêu cầu gia đình dừng hoạt động xây dựng trái phép, tháo dỡ công trình và khôi phục hiện trạng đất theo quy định. Sau khi được lực lượng chức năng và các tổ chức đoàn thể tuyên truyền, giải thích, gia đình đã tự nguyện tháo dỡ công trình, khôi phục hiện trạng đất nông nghiệp.
Vụ việc cho thấy tầm quan trọng của kiểm tra thực địa và sự phối hợp giữa lực lượng công an với bộ phận chuyên môn cấp xã. Khi diện tích công trình và khối lượng đất san lấp lớn, việc xác định chính xác loại đất, hiện trạng sử dụng, hành vi vi phạm và biện pháp khắc phục cần được thực hiện trên cơ sở hồ sơ đầy đủ, bảo đảm đúng trình tự pháp luật.
Xã Hoàng An xác định rõ, yêu cầu đặt ra là tiếp tục quản lý chặt các khu vực đất nông nghiệp, kịp thời kiểm tra khi xuất hiện hoạt động đổ đất, san nền hoặc dựng công trình. Bên cạnh việc xử lý vụ việc đã phát hiện, địa phương chủ động giao nhiệm vụ phòng ban chuyên môn, trưởng thôn theo dõi việc thực hiện cam kết khắc phục, kiểm tra lại hiện trạng sau tháo dỡ và có biện pháp ngăn chặn nếu vi phạm tái diễn.
Tại xã Vĩnh An (Phú Thọ), công tác xử lý vi phạm đất đai được triển khai theo hướng kết hợp rà soát, phân loại vụ việc, vận động người dân tự giác tháo dỡ công trình và xử lý hành chính theo quy định. UBND xã đã ra quân nhiều này hỗ trợ người dân tháo dỡ các công trình vi phạm, giảm tổn thất kinh tế cho nhiều hộ dân.
Tính từ ngày 1/7/2025 đến nay, xã Vĩnh An đã xử lý dứt điểm 47 trường hợp vi phạm, tái vi phạm, với tổng số tiền phạt vi phạm hành chính nộp ngân sách nhà nước trên 100 triệu đồng; đồng thời yêu cầu khôi phục hiện trạng đất trước khi vi phạm. Trong quá trình quản lý địa bàn, Công an xã Vĩnh An khi phát hiện hộ gia đình dựng cột sắt, lợp mái tôn trên đất nông nghiệp, đã báo cáo, tham mưu UBND xã chỉ đạo bộ phận chuyên môn lập biên bản theo quy định.
Việc rà soát và phân loại các trường hợp vi phạm có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh một số vụ việc tồn tại qua nhiều năm, liên quan đến nguồn gốc đất, hiện trạng sử dụng và hồ sơ pháp lý khác nhau. Mỗi trường hợp được UBND xã xem xét trên cơ sở tài liệu cụ thể, xác định rõ hành vi, trách nhiệm và biện pháp xử lý.
Đối với các trường hợp không chấp hành quyết định xử lý, UBND xã cần hoàn thiện hồ sơ, thực hiện đầy đủ trình tự và áp dụng biện pháp cưỡng chế khi đủ điều kiện pháp luật quy định.
Siết kỷ cương, nâng cao trách nhiệm quản lý nhà nước về đất đai tại cơ sở
Từ thực tiễn tại các địa phương trong tỉnh Phú Thọ, có thể thấy các địa phương đang triển khai nhiều cách thức xử lý, phù hợp với tính chất từng vụ việc. Có trường hợp phải tổ chức cưỡng chế do vi phạm kéo dài, không tự nguyện chấp hành; có trường hợp người dân tự tháo dỡ, di dời đất đổ trái phép sau khi được tuyên truyền, giải thích; cũng có vụ việc được phát hiện thông qua hoạt động nắm tình hình và kiểm tra thực địa của lực lượng chức năng. Bảo đảm đất đai được sử dụng đúng mục đích, hiện trạng được khôi phục và các vi phạm không tiếp tục tái diễn.
UBND tỉnh Phú Thọ đã có chỉ đạo về xử lý vi phạm đất đai, đồng thời gắn trách nhiệm người đứng đầu địa phương nếu để vi phạm kéo dài, chậm xử lý. Do đó, yêu cầu đặt ra trong thời gian tới, UBND các xã chủ trương tiếp tục tăng cường kiểm tra những khu vực có nguy cơ vi phạm; phân công rõ trách nhiệm cho cán bộ phụ trách thôn dân cư; phát huy vai trò giám sát của người dân, trưởng thôn và lực lượng cơ sở. Các hành vi san lấp, hạ cốt nền, xây dựng công trình trên đất nông nghiệp, đất công hoặc lấn chiếm hành lang giao thông khi phát hiện, sẽ xác minh vi phạm, xử lý dứt điểm.
Thực tiễn tại các địa phương trong tỉnh Phú Thọ cho thấy, để công tác quản lý nhà nước về đất đai đạt hiệu quả cao, điều quan trọng là không để vi phạm nhỏ tích tụ thành vụ việc phức tạp, không để quyết định xử lý chỉ dừng trên giấy và không để tình trạng tái phạm diễn ra. Các địa phương đã chủ động kiểm tra, xử lý đúng quy định, khôi phục hiện trạng và giám sát sau xử lý. Đây là cơ sở để nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về đất đai, bảo vệ quỹ đất sản xuất, giữ gìn trật tự xây dựng và tạo nền tảng cho phát triển kinh tế - xã hội bền vững trên địa bàn tỉnh Phú Thọ.