Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI, chiều 28/10, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, đại biểu Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật Nhà ở (sửa đổi).
Dự thảo Luật Nhà ở (sửa đổi) trình Quốc hội cho ý kiến tại Kỳ họp này gồm 13 Chương, 130 Điều, giảm 68 Điều so với quy định của Luật Nhà ở năm 2023. Bên cạnh kế thừa các quy định còn phù hợp, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung các chính sách áp dụng tương ứng đối với từng nhóm nhà ở: nhà thương mại; nhà ở cho thuê; nhà ở công vụ; nhà ở chính sách để thể chế hóa quan điểm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Thông báo số 64-TB/VPTW của Văn phòng Trung ương.
Dự thảo Luật bổ sung Chương mới về phát triển nhà ở cho thuê, trong đó quy định về: đối tượng được thuê; Hình thức phát triển thông qua vốn nhà nước, vốn ngoài nhà nước; yêu cầu đối với dự án và thủ tục đầu tư dự án; chính sách ưu đãi chủ đầu tư dự án; giá cho thuê nhà ở; quản lý nhà ở cho thuê; bổ sung chính sách miễn tiền thuê nhà ở công vụ đối với cán bộ, công chức, viên chức công tác tại xã có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn...
Trước đó, Quốc hội đã tiến hành thảo luận tại Tổ về dự thảo Luật Nhà ở (sửa đổi). Các đại biểu nhất trí với sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật Nhà ở nhằm thể chế hóa nhiều chủ trương, định hướng của Đảng; bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp; cơ bản đảm bảo tính thống nhất với hệ thống pháp luật và tương thích với các điều ước quốc tế có liên quan; đảm bảo yêu cầu về quốc phòng, an ninh, chuyển đổi số.
Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (Đại biểu Quốc hội TP. Hải Phòng) đề nghị tiếp tục làm rõ 3 nội dung, gồm điều kiện thụ hưởng chính sách, cơ chế xác định giá bán và giải pháp phòng ngừa đầu cơ, trục lợi.
Đại biểu cho rằng việc giao Chính phủ quy định chi tiết điều kiện về nhà ở và thu nhập đối với người mua, thuê mua nhà ở xã hội là cần thiết để phù hợp với biến động kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, cần có nguyên tắc xác định điều kiện thu nhập gắn với thu nhập thực tế, mặt bằng giá nhà, chi phí sinh hoạt và khả năng chi trả tại từng khu vực.
Theo đại biểu, nếu chỉ căn cứ vào ngưỡng thu nhập mà không tính đến sự chênh lệch lớn về giá nhà và chi phí sinh hoạt giữa các địa phương, một bộ phận người dân có nhu cầu thực sự có thể không đáp ứng điều kiện được hỗ trợ.
Đại biểu đề nghị đặc biệt quan tâm đến nhóm người lao động có thu nhập trung bình thấp, cán bộ, công chức, viên chức trẻ, công nhân và người lao động làm việc tại các đô thị lớn.
“Chính sách nhà ở xã hội cần chuyển mạnh từ ưu đãi đầu tư sang bảo đảm khả năng tiếp cận, công bằng và kiểm soát trục lợi chính sách”, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn nhấn mạnh.
Về cơ chế xác định giá bán nhà ở xã hội, đại biểu TP Hải Phòng lưu ý đây là loại hình được hưởng nhiều chính sách ưu đãi của Nhà nước về đất đai, thuế, tín dụng và các cơ chế khác. Do đó, cơ chế chủ đầu tư tự xác định giá như quy định trong dự thảo luật cần đi kèm với trách nhiệm giải trình, công khai thông tin và kiểm soát hiệu quả.
“Đặc biệt, cần có cơ chế bảo đảm toàn bộ giá trị ưu đãi của Nhà nước được phản ánh đúng vào giá nhà ở xã hội, tránh tình trạng chính sách ưu đãi được thiết kế để hỗ trợ người dân nhưng lợi ích cuối cùng lại không đến đầy đủ với người thụ hưởng”, theo lời đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn.
Phòng ngừa đầu cơ, trục lợi chính sách, cũng là nội dung được ông đặc biệt lưu ý. Dự thảo luật quy định về bán, cho thuê mua, cho thuê và chuyển nhượng nhà ở xã hội, trong đó có các điều kiện hạn chế chuyển nhượng trong thời hạn nhất định. “Nhà ở xã hội phải thực sự là chính sách an sinh dành cho người có nhu cầu, không được trở thành cơ hội đầu cơ hoặc một phân khúc kinh doanh được hưởng ưu đãi đặc biệt”, ông Sơn nhấn mạnh.
Cùng quan tâm đến cơ chế chuyển nhượng nhà ở xã hội, đại biểu Lý Anh Thư (Đoàn An Giang) đồng tình với việc giới hạn giá bán trong thời hạn 5 năm nhằm hạn chế đầu cơ, trục lợi chính sách. Tuy nhiên, đại biểu cho rằng dự thảo cần làm rõ nguyên tắc kiểm soát giá bán lại sau thời hạn này.
Theo đại biểu, trong bối cảnh nhu cầu nhà ở xã hội còn lớn, nguồn cung chưa đáp ứng đầy đủ, trong khi giá nhà ở thương mại ngày càng vượt quá khả năng chi trả của người dân, việc chưa có cơ chế kiểm soát giá bán lại có thể làm giảm cơ hội tiếp cận nhà ở của những người thực sự có nhu cầu.
Thực tế, dù nhà ở xã hội được bán lại với giá thấp hơn nhà ở thương mại, mức giá này vẫn có thể cao hơn đáng kể so với giá ban đầu. Khi đó, người bán có thể thu được khoản chênh lệch lớn từ chính sách hỗ trợ của Nhà nước, trong khi người mua thuộc diện được hưởng chính sách phải chịu mức giá cao hơn nhiều so với khả năng chi trả dự kiến.
Đại biểu nhận định điều này có thể làm giảm ý nghĩa an sinh của chính sách nhà ở xã hội. Vì vậy, đại biểu Lý Anh Thơ đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu cơ chế xác định giá bán lại sau 5 năm dựa trên giá mua ban đầu và chỉ số hoặc hệ số điều chỉnh do cơ quan có thẩm quyền xác định, có thể tính đến biến động hợp lý của chi phí xây dựng và mặt bằng giá.
Đại biểu lưu ý mục tiêu của cơ chế này không phải hạn chế quyền định đoạt tài sản hợp pháp của người mua, mà là bảo đảm hài hòa giữa quyền lợi của người đã mua nhà và mục tiêu hỗ trợ những người có thu nhập thấp tiếp cận nhà ở.