Hãng phim Tài liệu và Khoa học Trung ương: 70 năm lưu giữ ký ức dân tộc bằng hình ảnh.

Từ những thước phim ghi lại công cuộc xây dựng đất nước, những hình ảnh trực tiếp từ chiến trường đến các tác phẩm đi sâu vào đời sống hôm nay, Hãng phim Tài liệu và Khoa học Trung ương (DFS) đã bền bỉ thực hiện sứ mệnh của mình suốt 70 năm qua. Hành trình ấy tạo nên một gia tài điện ảnh giàu giá trị lịch sử, nghệ thuật và nhân văn, đồng thời lưu giữ ký ức dân tộc bằng hình ảnh.

Những năm đầu thành lập

Ngày 15/3/1953, tại chiến khu Việt Bắc, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 147/SL, đặt nền móng cho nền Điện ảnh Cách mạng Việt Nam. Đến năm 1956, Xưởng phim Thời sự Tài liệu được tách từ Xưởng phim Việt Nam thành đơn vị độc lập, đánh dấu sự ra đời của Hãng phim Tài liệu và Khoa học Trung ương ngày nay.

NSƯT Nguyễn Quang Tuấn - Chủ tịch Công ty TNHH MTV Hãng phim Tài liệu và Khoa học Trung ương cho biết, trong giai đoạn đầu, dù thiếu thốn thiết bị máy móc, Xưởng phim đã nhanh chóng ổn định tổ chức và sản xuất mỗi năm tới 25 bộ phim thời sự, phóng sự. Các tác phẩm như Nước về Bắc Hưng Hải, Dưới cờ quyết thắng, Chống hạn... đã phản ánh sinh động khí thế khôi phục kinh tế, xây dựng xã hội chủ nghĩa và các phong trào thi đua yêu nước ("Sóng Duyên Hải", "Gió Đại Phong", "Cờ Ba nhất").

Đặc biệt, trong giai đoạn 1956 – 1957, sự ra đời của các bộ phim Làm cho lúa tốt, Giữ sức khỏe để sản xuất, Chống đau mắt hột, Bệnh sốt rét đã đặt nền móng cho dòng phim phổ biến khoa học Việt Nam. Hai dòng phim (tài liệu và khoa học) hình thành từ nhu cầu thực tế đã xác lập hướng đi lâu dài: sáng tạo gắn liền với đời sống và lợi ích của nhân dân, đất nước.

Từ chiến trường đến với thế giới

Bước vào cuộc kháng chiến chống Mỹ, những người làm phim thời sự tài liệu trở thành những người lính cầm máy quay trên chiến trường. Lực lượng của Xưởng phim Thời sự Tài liệu tiếp nối nhau vượt Trường Sơn vào Nam, chi viện cho Điện ảnh Khu 5, Điện ảnh Giải phóng và cả Điện ảnh Lào.

Nhiều tác phẩm nổi bật ra đời như Anh Nguyễn Văn Trỗi sống mãi, Mở đường Trường Sơn... Đặc biệt, hai bộ phim Đầu sóng ngọn gió và Lũy thép Vĩnh Linh đã xuất sắc đoạt Huy chương Vàng tại Liên hoan phim (LHP) quốc tế Moskva (năm 1967 và 1971); bộ phim Những cô gái Ngư Thủy được nhiều đài truyền hình quốc tế đặt mua, góp phần giúp bạn bè quốc tế hiểu và ủng hộ cuộc kháng chiến của nhân dân Việt Nam. Bên cạnh đó, phim khoa học đã thực sự là một lực lượng xung kích trên mặt trận khoa học kỹ thuật với nhiệm vụ trang bị kiến thức khoa học phục vụ đời sống nhân dân.

Tại các tuyến lửa, những thước phim lịch sử quý giá phải đánh đổi bằng công sức, máu và sinh mạng. Tám cán bộ, chiến sĩ của Hãng đã anh dũng hy sinh, để lại tấm gương dấn thân sáng ngời cho các thế hệ sau.

Cùng đất nước chuyển mình

Sau khi đất nước thống nhất, các nghệ sĩ của Hãng tiếp tục tỏa đi khắp mọi miền để ghi lại khí thế lao động tái thiết quê hương và hàn gắn vết thương chiến tranh. Ngày 22/2/1982, Hãng được đổi tên thành Xí nghiệp phim Tài liệu và Khoa học Trung ương. Với quy mô mở rộng (có năm đạt 80 bộ phim), Hãng sản xuất nhiều tác phẩm ghi dấu ấn như Đường dây lên sông Đà, Một phần 50 giây cuộc đời, Tiếng nổ định hướng, Cánh kiến đỏ, Hà Nội trong mắt ai, Chuyện tử tế...

Đến ngày 30/3/1989, đơn vị chính thức mang tên Hãng phim Tài liệu và Khoa học Trung ương. Bước vào thời kỳ Đổi mới, dù gặp nhiều khó khăn khi cơ chế bao cấp teo dần và thiết bị già cỗi, Hãng đã chủ động xốc lại tinh thần, ứng dụng công nghệ băng hình video để duy trì sản xuất.

Từ ngày 18/2/1998, Hãng chuyển sang mô hình Doanh nghiệp nhà nước hoạt động công ích. Đội ngũ nghệ sĩ được khuyến khích tìm tòi phong cách sáng tác mới, mang về hàng loạt giải thưởng quốc tế lớn cho các tác phẩm tiêu biểu như: Chuyện tử tế, Tiếng vĩ cầm ở Mỹ Lai, Nơi chiến tranh đã đi qua, Trở lại Ngư Thủy, Chị Năm khùng, Vì cuộc sống bình yên, Những nẻo đường công lý, Chốn quê.

Từ năm 2010, Hãng chuyển đổi thành Công ty TNHH Một thành viên Hãng phim Tài liệu và Khoa học Trung ương, vừa tự chủ vận hành theo cơ chế doanh nghiệp, vừa hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ chính trị được giao. Được Nhà nước đầu tư dây chuyền sản xuất kỹ thuật số chuẩn HD/4K và rạp chiếu hiện đại, Hãng phục hồi sản xuất mạnh mẽ đạt 30–35 phim/năm từ Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch; 15–25 phim/năm từ các Bộ, Ban, Ngành Trung ương, trong đó nổi bật là phim về các Lãnh đạo tiền bối và phim kỷ niệm các ngày lễ lớn. Hãng tiếp tục đảm nhận tốt việc quay phim lưu trữ các sự kiện chính trị - xã hội trọng đại, Đại hội Đảng toàn quốc, kỳ họp BCH TW Đảng, họp Quốc hội, cùng các chuyến công tác đối ngoại của Lãnh đạo Đảng, Nhà nước và các đoàn nguyên thủ quốc gia thăm Việt Nam.

Nhìn lại 70 năm đồng hành cùng dân tộc, đồng hành cùng cuộc sống NSƯT Nguyễn Quang Tuấn khẳng định, bước vào kỷ nguyên số, Hãng phim Tài liệu và Khoa học Trung ương tiếp tục giữ vững phương châm "Đồng hành cùng cuộc sống", không ngừng đổi mới công nghệ và quản trị để đưa điện ảnh tài liệu - khoa học Việt Nam tiếp tục vươn xa.