Ngày 31/10, tại Hà Nội, Hội Đột quỵ Việt Nam, Hội Tiết chế Dinh dưỡng Việt Nam, Hội Người giáo dục bệnh đái tháo đường Việt Nam và Hội Dinh dưỡng Việt Nam ký Tuyên bố đồng thuận về giảm natri, bổ sung kali, tăng cường i-ốt trong muối ăn và ghi nhãn dinh dưỡng mặt trước bao bì để phòng ngừa bệnh tim mạch và đột quỵ
Tuyên bố được ký kết trong khuôn khổ tọa đàm do Viện Dinh dưỡng chủ trì với nội dung “Một số khuyến nghị chính sách và tuyên bố đồng thuận về giảm tiêu thụ natri để phòng ngừa bệnh tim mạch và đột quỵ”, thuộc Hội nghị Đột quỵ Toàn quốc năm 2026. Tọa đàm có sự tham gia của Bộ Y tế, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cùng các cơ quan và tổ chức khác.
Giảm tiêu thụ natri – ưu tiên cấp thiết về y tế dự phòng tại Việt Nam
Theo Điều tra quốc gia các yếu tố nguy cơ bệnh không lây nhiễm (STEPS)1 do Bộ Y tế và Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) phối hợp thực hiện năm 2021, lượng muối tiêu thụ trung bình của người Việt Nam là khoảng 8,1 gam/người/ngày, gần gấp đôi mức dưới 5 gam/ngày mà WHO khuyến nghị. Tỷ lệ người trưởng thành tăng huyết áp tại Việt Nam là 26,2%. Ăn nhiều natri làm tăng huyết áp, qua đó làm gia tăng nguy cơ mắc các bệnh tim mạch, đặc biệt là nhồi máu cơ tim và đột quỵ.
TS.BS Lê Thái Hà, Phó Cục trưởng Cục Phòng bệnh, Bộ Y tế cho biết, bệnh không lây nhiễm hiện là nguyên nhân của khoảng 4/5 số ca tử vong tại Việt Nam, trong đó đột quỵ và bệnh tim mạch đứng hàng đầu. Tăng huyết áp - yếu tố nguy cơ chính của hai bệnh này có liên quan chặt chẽ với chế độ ăn nhiều muối.
"Một trong những can thiệp y tế công cộng có chi phí thấp nhưng hiệu quả cao nhất để phòng ngừa bệnh tim mạch và đột quỵ đó là giảm tiêu thụ natri", TS Hà nói.
Giảm muối nhưng vẫn cần bảo đảm i-ốt
PGS.TS. Trần Thanh Dương, Viện trưởng Viện Dinh dưỡng (Bộ Y tế), cho biết natri trong khẩu phần ăn của người Việt chủ yếu đến từ muối, nước mắm, bột canh và thực phẩm chế biến sẵn. Do đó, giảm muối và các gia vị mặn là giải pháp quan trọng để phòng ngừa tăng huyết áp, đột quỵ và bệnh tim mạch.
Các hội chuyên ngành nhấn mạnh giảm natri là biện pháp dự phòng bệnh không lây nhiễm hiệu quả với chi phí hợp lý. Cùng với đó, chính sách giảm muối cần phối hợp với bảo đảm i-ốt trong muối thực phẩm, nhằm đồng thời giảm nguy cơ bệnh tim mạch và phòng chống các rối loạn do thiếu i-ốt. Giảm lượng muối ăn không có nghĩa là từ bỏ muối i-ốt; cần dùng ít muối hơn nhưng ưu tiên muối có bổ sung i-ốt khi sử dụng.
Một giải pháp được đề cập tại tọa đàm là sử dụng muối giảm natri có bổ sung kali thay cho muối thông thường đối với những người phù hợp. Theo hướng dẫn của WHO năm 2025, người trưởng thành có thể cân nhắc lựa chọn loại muối này. Tuy nhiên, khuyến nghị không áp dụng cho phụ nữ mang thai, trẻ em, người suy giảm chức năng thận hoặc có tình trạng sức khỏe ảnh hưởng đến khả năng bài tiết kali. Người mắc bệnh mạn tính hoặc đang sử dụng thuốc cần tham khảo ý kiến nhân viên y tế trước khi dùng.
GS.TS. Lê Danh Tuyên, Chủ tịch Hội Tiết chế Dinh dưỡng Việt Nam, cho rằng chế độ ăn đa dạng, lành mạnh, hạn chế muối, chất béo chuyển hóa, thực phẩm chế biến sẵn và đồ uống có đường sẽ góp phần giảm nguy cơ các bệnh liên quan đến dinh dưỡng.
Đề xuất ghi nhãn dinh dưỡng mặt trước bao bì
Bên cạnh giải pháp dinh dưỡng, các chuyên gia đề xuất tăng cường ghi nhãn dinh dưỡng mặt trước bao bì để người tiêu dùng dễ nhận biết hàm lượng natri và lựa chọn thực phẩm phù hợp.
Theo Tiến sĩ Angela Pratt, Trưởng Đại diện Văn phòng WHO tại Việt Nam, hình thức ghi nhãn này giúp trình bày thông tin dinh dưỡng đơn giản, dễ hiểu, hỗ trợ người tiêu dùng nhanh chóng nhận biết thành phần sản phẩm và đưa ra lựa chọn lành mạnh hơn. Giải pháp cũng phù hợp với Chiến lược Quốc gia về Dinh dưỡng giai đoạn 2021–2030.
Giai đoạn 2026–2027, Bộ Y tế đang chủ trì sửa đổi Luật An toàn thực phẩm. Các chuyên gia cho rằng cần xem xét đưa quy định bắt buộc về nhãn dinh dưỡng mặt trước bao bì vào luật, vừa hỗ trợ người tiêu dùng, vừa khuyến khích doanh nghiệp cải tiến thành phần sản phẩm.
Song song với đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang đề xuất sửa đổi Quyết định số 1325/QĐ-TTg về phê duyệt Đề án phát triển ngành muối giai đoạn 2021–2030 và Nghị định số 40/2017/NĐ-CP về quản lý sản xuất, kinh doanh muối.
Từ kinh nghiệm quốc tế, TS. Ge Zeng, Giám đốc Chương trình Sức khỏe Tim mạch thuộc Văn phòng đại diện tổ chức Vital Strategies tại Tế Nam, Trung Quốc, cho biết , năm 2015, Trung Quốc đã ban hành tiêu chuẩn bắt buộc thống nhất về muối ăn, trong đó bao gồm định nghĩa về muối giảm natri. Tiêu chuẩn này có cập nhật về thành phần của muối giảm natri so với tiêu chuẩn đã ban hành trước đó vào năm 1994.
Giáo sư Bruce Neal, Viện Nghiên cứu Sức khỏe Toàn cầu George (Australia) chia sẻ: “Nhiều bằng chứng khoa học đã khẳng định rằng việc chuyển từ muối ăn thông thường sang muối giảm natri bổ sung kali là một giải pháp đơn giản nhưng hiệu quả để giảm huyết áp, giảm nguy cơ đột quỵ và tử vong sớm. Khi người dân có thể dễ dàng tiếp cận sản phẩm này với chi phí hợp lý, đồng thời được hướng dẫn về cách sử dụng an toàn, Việt Nam sẽ tránh được rất nhiều ca tử vong không đáng có.”
Thông qua sự hỗ trợ từ Chính phủ Australia (chương trình Australian Aid), Chính phủ Ireland, Viện Nghiên cứu Sức khỏe Toàn cầu George và tổ chức FHI 360/Alive & Thrive, các khuyến nghị và kinh nghiệm quốc tế từ Trung Quốc và Australia tại tọa đàm sẽ là tiền đề quan trọng để Việt Nam hoàn thiện chính sách y tế dự phòng, giảm thiểu các ca tử vong không đáng có do bệnh lý tim mạch và đột quỵ.