Theo tính toán của ngành điện, sản lượng điện sản xuất và nhập khẩu toàn hệ thống năm 2026 ước đạt 356,2 tỷ kWh, tăng 10,3% so với năm trước và cao hơn khoảng 6,2 tỷ kWh so với kịch bản cơ sở. Trong khi đó, công suất cực đại toàn hệ thống đã đạt 57.537 MW vào tháng 6/2026. Điện thương phẩm trong 10 tháng cũng tăng 9,84%, phản ánh nhu cầu tiêu thụ điện tiếp tục duy trì ở mức cao, nhất là từ hoạt động sản xuất công nghiệp, thương mại và dịch vụ.
Áp lực này được dự báo chưa dừng lại trong năm 2027. Nhu cầu điện có thể tiếp tục tăng khoảng 10%, trong khi khả năng bổ sung nguồn điện mới còn hạn chế. Khu vực miền Bắc là nơi tập trung nhiều trung tâm công nghiệp lớn, được dự báo có tốc độ tăng công suất đỉnh (Pmax) thêm khoảng 2.300-2.900 MW trong năm tới. Riêng tại Hà Nội, công suất đỉnh có thể chạm mốc 7.000 MW, tăng trưởng khoảng 8-12%.
Trong khi nhu cầu phụ tải tăng nhanh, thì khả năng cung ứng điện lại chịu sức ép từ diễn biến thủy văn bất lợi. Hiện tượng El Nino được dự báo có cường độ rất mạnh và có thể kéo dài đến khoảng giữa năm 2027, khiến lượng mưa và dòng chảy về các hồ thủy điện suy giảm. Thực tế, lượng nước về hồ trong năm 2026 chỉ đạt khoảng 80% mức trung bình nhiều năm, khiến sản lượng thủy điện dự kiến thấp hơn năm 2025 khoảng 18,5 tỷ kWh.
Nếu tình hình thủy văn tiếp tục bất lợi, sản lượng thủy điện năm 2027 có thể chỉ đạt khoảng 85-86 tỷ kWh, tương đương năm 2026. Điều này có nghĩa hệ thống điện khó có thể trông đợi vào sự gia tăng từ nguồn thủy điện để đáp ứng nhu cầu phụ tải. Mặt khác, các nguồn nhiệt điện cũng chưa hoàn toàn tạo được dư địa dự phòng đủ lớn. Một số tổ máy phải xử lý sự cố, sửa chữa và bảo dưỡng, trong khi tiến độ đưa các nguồn điện nền mới vào vận hành còn hạn chế.
Tại miền Bắc, một số dự án nguồn điện dự kiến bổ sung trong năm 2027 chỉ có tổng công suất khoảng 400-500 MW, chủ yếu từ nhiệt điện Na Dương 2, thủy điện Yên Sơn và các thủy điện nhỏ. Quy mô công suất này chưa tạo ra nhiều dư địa so với mức tăng phụ tải dự kiến, thậm chí chỉ vừa đủ bù đắp phần công suất bị ảnh hưởng bởi sự cố kéo dài tại một tổ máy của Nhà máy nhiệt điện Nghi Sơn 2.
Trong điều kiện đó, khả năng huy động các nguồn điện khác đóng vai trò quan trọng trong việc bù đắp phần sản lượng thủy điện thiếu hụt. Với nguồn điện khí, nếu được cung cấp đầy đủ nhiên liệu, các nhà máy có thể vận hành tối đa khoảng 7.000 giờ, tương ứng sản lượng bổ sung khoảng 62 tỷ kWh. Tuy nhiên, khả năng khai thác thực tế vẫn phụ thuộc vào nguồn cung khí, LNG và tiến độ giao nhiên liệu.
Đối với nhiệt điện than, việc duy trì các tổ máy ở trạng thái sẵn sàng, hạn chế sự cố và chủ động dự trữ nhiên liệu là yêu cầu quan trọng để bảo đảm khả năng phát điện liên tục trong cao điểm mùa khô. Bên cạnh đó, nhập khẩu điện cũng được tính đến như một nguồn bổ sung, kế hoạch nhập khẩu khoảng 4,2 tỷ kWh từ Trung Quốc trong năm 2027.
Một trong những giải pháp nhằm giảm áp lực lên hệ thống là đẩy mạnh phát triển điện mặt trời mái nhà, đặc biệt tại các khu công nghiệp, cụm công nghiệp và nhóm khách hàng tiêu thụ điện lớn. Tại miền Bắc, tổng công suất điện mặt trời mái nhà đã đạt khoảng 813 MW, tăng nhanh so với những năm trước. Nguồn điện phân tán này có thể góp phần đáp ứng nhu cầu phụ tải vào ban ngày, giảm áp lực huy động điện từ hệ thống quốc gia trong những thời điểm nắng nóng.
Theo các chuyên gia năng lượng, trước thực trạng El Nino kéo dài, ngành điện cần chủ động xây dựng nhiều kịch bản vận hành, tính đến cả trường hợp thủy văn bất lợi, nguồn nhiên liệu bị gián đoạn hoặc hai rủi ro xuất hiện đồng thời. Việc dự báo chính xác nhu cầu phụ tải, điều tiết hợp lý các hồ thủy điện, bảo đảm nhiên liệu cho nhiệt điện và nâng cao khả năng huy động các nguồn điện linh hoạt sẽ có ý nghĩa quan trọng.
Đặc biệt, tiết kiệm điện và điều chỉnh phụ tải cần được xem là một phần trong phương án bảo đảm cung ứng, thay vì chỉ là giải pháp tình thế khi hệ thống gặp khó khăn. Việc dịch chuyển một phần nhu cầu sử dụng điện khỏi khung giờ cao điểm và khuyến khích doanh nghiệp chủ động điều chỉnh kế hoạch sản xuất, sử dụng điện hiệu quả sẽ góp phần giảm áp lực lên công suất đỉnh.