Phát biểu mở đầu phiên chất vấn và trả lời chất vấn, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, chất vấn và trả lời chất vấn là hình thức giám sát trực tiếp, thể hiện rõ trách nhiệm của Quốc hội, Chính phủ và các cơ quan hữu quan trước cử tri, Nhân dân đối với việc thực hiện các cam kết, nhiệm vụ được giao và những chuyển biến sau các phiên chất vấn trước đó.
Theo chương trình Kỳ họp thứ 2, hôm nay (12/11), Quốc hội tổ chức chất vấn và trả lời chất vấn, thời gian trong 1 ngày. Quốc hội tiến hành chất vấn đối với 2 nhóm vấn đề thuộc lĩnh vực Tài chính và Khoa học, công nghệ. Trả lời chất vấn là Bộ trưởng Bộ Tài chính và Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ; các Phó Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng, trưởng ngành có liên quan cùng tham gia trả lời, giải trình. Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng sẽ trực tiếp trả lời chất vấn những vấn đề thuộc trách nhiệm của Chính phủ.
Phiên chất vấn tiếp tục theo cách thức “hỏi nhanh, đáp gọn”. Người trả lời chất vấn có không quá 5 phút để phát biểu trước khi chất vấn. Mỗi lượt, Chủ tọa mời 3 đại biểu; mỗi đại biểu chất vấn không quá 1 phút và kiến nghị mỗi đại biểu cố gắng chỉ tập trung vào 1 vấn đề, đúng phạm vi nội dung chất vấn. Thời gian trả lời không quá 3 phút đối với mỗi câu hỏi; đại biểu được quyền tranh luận với người trả lời chất vấn, thời gian không quá 2 phút.
Phiên chất vấn Bộ trưởng Tài chính có sự tham dự của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Thủ tướng Lê Minh Hưng và nhiều lãnh đạo Đảng, Nhà nước.
Có 5 phút phát biểu trước khi trả lời các đại biểu Quốc hội, Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết ngành tài chính đang đứng trước nhiệm vụ nặng nề trong bối cảnh cả nước nỗ lực thực hiện hai mục tiêu phát triển 100 năm.
56 đại biểu Quốc hội đặt câu hỏi chất vấn với Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn.
Bốn nhóm vấn đề chất vấn thuộc lĩnh vực tài chính:
- Công tác phân bổ, quản lý và thúc đẩy giải ngân vốn đầu tư công năm 2026, gắn với triển khai kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 - 2030; nguyên nhân, trách nhiệm và giải pháp khắc phục tình trạng chậm giải ngân, nhất là đối với các công trình, dự án trọng điểm; bảo đảm tiến độ, chất lượng và hiệu quả đầu tư.
- Những khó khăn, vướng mắc và giải pháp nâng cao hiệu quả huy động, phân bổ và sử dụng vốn ODA, vốn vay ưu đãi và vốn đầu tư huy động theo phương thức đối tác công tư (PPP).
- Công tác quản lý thuế đối với hoạt động thương mại điện tử, kinh doanh trên nền tảng số và nhà cung cấp ở nước ngoài; giải pháp chống thất thu thuế, bảo đảm công bằng, minh bạch trong thực hiện nghĩa vụ thuế.
- Giải pháp thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh, tháo gỡ khó khăn về vốn, chi phí sản xuất, kinh doanh, thủ tục hành chính và các điều kiện kinh doanh đối với doanh nghiệp, hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh.
Là người đầu tiên chất vấn, đại biểu Lê Thị Song An, Phó đoàn Tây Ninh, đề nghị Bộ trưởng Tài chính cho biết nguyên tắc, tiêu chí và cơ chế bố trí vốn nhà nước tham gia dự án PPP bảo đảm tính chủ động, ổn định và khả năng thực hiện các cam kết của nhà nước với nhà đầu tư.
Trong đó, bà quan tâm đến cơ chế bảo đảm nguồn lực tài chính để thực hiện cam kết chia sẻ phần giảm doanh thu theo quy định của pháp luật. "Bộ Tài chính có giải pháp gì để bảo đảm nguồn vốn này được bố trí kịp thời, đầy đủ, tránh tình trạng thiếu nguồn lực thực hiện cam kết, ảnh hưởng đến phương án tài chính", bà đặt vấn đề.
Trả lời, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết PPP là hình thức huy động nguồn lực toàn xã hội cho đầu tư hạ tầng và đã được nhiều nước triển khai thành công. Tuy nhiên, đầu tư hạ tầng có thời gian thu hồi vốn dài và rủi ro cao, khiến việc thu hút khu vực tư nhân gặp nhiều khó khăn. Bộ trưởng dẫn thông tin của Ngân hàng Thế giới cho biết một dự án PPP có thể cần khoảng 60 năm để thu hồi vốn.
"Nhà đầu tư tư nhân đầu tư với mục tiêu lợi nhuận. Vì vậy, phải có cơ chế giảm thiểu rủi ro và tạo môi trường đầu tư công khai, minh bạch để thu hút nguồn lực", Bộ trưởng nói.
Ông cho rằng để triển khai hiệu quả các dự án PPP cần ba loại quỹ. Thứ nhất là quỹ hỗ trợ chuẩn bị dự án (PPF), với sự tham gia của Nhà nước và các định chế tài chính trong, ngoài nước, nhằm xây dựng phương án đầu tư và tài chính cụ thể, minh bạch.
Thứ hai là quỹ bù đắp khoảng trống tài chính. Theo Bộ trưởng, những dự án hạ tầng ở khu vực khó khăn, có khả năng thu hồi vốn thấp, sẽ khó thu hút nhà đầu tư nếu không có sự hỗ trợ của Nhà nước. Luật PPP hiện cho phép vốn Nhà nước tham gia tối đa 70% tổng mức đầu tư dự án.
Ông lấy ví dụ một tuyến đường ở miền núi có thời gian thu hồi vốn quá dài. Trong trường hợp này, Nhà nước cần có cơ chế hỗ trợ để dự án có thể bảo đảm thời gian hoàn vốn và mức lợi nhuận hợp lý, qua đó tạo động lực cho khu vực tư nhân tham gia.
Loại quỹ thứ ba là quỹ đầu tư hạ tầng, nhằm cung cấp nguồn vốn dài hạn cho các công trình. "Cần có những công cụ tài chính như vậy mới có thể thu hút mạnh mẽ nguồn lực tư nhân vào đầu tư hạ tầng", Bộ trưởng nói.
Bộ trưởng cũng lưu ý việc phát triển PPP phải đi cùng bảo đảm quyền lựa chọn của người dân. Với các công trình thu phí như đường cao tốc, bên cạnh tuyến đường đầu tư theo PPP cần duy trì các tuyến đường khác để người dân lựa chọn.
Đại biểu Hà Đức Minh (Lào Cai) đặt câu hỏi về tình trạng mua bán trái phép hóa đơn vẫn diễn ra mặc dù hóa đơn điện tử đã được triển khai áp dụng trên phạm vi toàn quốc.
Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết, trong thời gian tới chúng tôi sẽ phối hợp chặt chẽ, đặc biệt là tăng cường ứng dụng công nghệ số và phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chức năng, đặc biệt là A05 của Bộ Công an để định danh được người đăng ký, đứng tên chủ công ty, doanh nghiệp. Đồng thời phải gắn trách nhiệm của cơ quan thuế, tăng cường kiểm tra giám sát hoạt động thực của các doanh nghiệp. Và cũng tăng cường kiểm tra giám sát những khối, đối tượng, lĩnh vực rủi ro để lhạn chế tối đa tình trạng buôn bán hóa đơn, vừa gây mất bình đẳng cho kinh doanh, vừa gây thất thoát. Từ năm 2022 đến nay chúng tôi đã chuyển gần 600 hồ sơ những doanh nghiệp có dấu hiệu trốn thuế, lậu thuế, buôn bán hóa đơn sang cơ quan điều tra.
Chính sách muốn đưa vào cuộc sống thì ngoài việc xây dựng chính sách chúng ta phải làm tốt việc mà tuyên truyền phổ biến pháp luật để người dân và doanh nghiệp hiểu rõ chính sách pháp luật. Và cũng tăng cường kiểm tra giám sát, đặc biệt đi theo là những giải pháp, cơ chế để đảm bảo pháp luật được thực thi. Đấy chính là công cụ để chấm dứt tình trạng buôn bán hóa đơn trong thời gian tới.
Về câu hỏi thứ ba của đại biểu Tráng A Dương nói về tình trạng vùng sâu vùng xa cần vốn trong khi nhiều địa phương, bộ ngành lại chậm giải ngân. Trễ ở khâu nào? Báo cáo là vẫn ở khâu thực hiện. Hiện nay các thủ tục giải ngân đầu tư công chúng ta đã cải tiến rất nhiều và sắp tới sau khi luật ngân sách hợp nhất ra đời, chúng ta sẽ tiếp tục thêm một bước triển khai việc đơn giản hóa thủ tục hành chính. Để một công trình dự án triển khai phải qua 5 khâu. Khâu đầu tiên là lựa chọn và đề xuất vốn. Khâu thứ hai là quyết định chủ trương đầu tư. Khâu thứ ba là quyết định đầu tư và phân bổ vốn. Khâu thứ tư là tổ chức triển khai thực hiện. Và cuối cùng là thanh quyết toán và đưa vào sử dụng.
Qua theo dõi công tác quản lý, yếu kém nhất vẫn ở khâu tổ chức thực hiện, đặc biệt ở khâu chuẩn bị dự án. Lấy ví dụ, trong giai đoạn 2026 - 2030, từ tháng 7 năm 2025 chúng ta đã có chỉ thị xây dựng dự toán, trong xây dựng dự toán đã có cập nhật, yêu cầu các địa phương và bộ ngành cập nhậtdanh mục dự án triển khai đầu tư trong năm 2026, 2027 và các năm tiếp theo. Căn cứ vào chương trình hành động của Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV, trên cơ sở đề xuất, Bộ Tài chính tổng hợp, báo cáo Chính phủ, báo cáo Quốc hội ra dự toán. Sau khi có dự toán thì trước 30 tháng 11, Chính phủ đã có quyết định phân bổ vốn đầu tư xuống cho các bộ ngành và địa phương. Các bộ ngành địa phương phải thực hiện căn cứ vào tiêu chuẩn điều kiện để phân bổ chi tiết đến dự án để triển khai.
*Tiếp tục cập nhật