Theo báo cáo cập nhật tháng 11 của Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA), xuất khẩu gạo Việt Nam trong năm 2026 được dự báo vượt 8 triệu tấn. Với sản lượng này, Việt Nam tiếp tục duy trì vị trí quốc gia xuất khẩu gạo lớn thứ hai thế giới, sau Ấn Độ và đứng trên Thái Lan. Triển vọng này được đưa ra trước tình hình xuất khẩu gạo của hai đối thủ lớn là Ấn Độ và Thái Lan được dự báo suy giảm.
Cụ thể, USDA dự báo xuất khẩu gạo của Ấn Độ, quốc gia đứng đầu thế giới sẽ giảm 500.000 tấn so với dự báo trước, xuống còn 22,5 triệu tấn. Dù vậy, con số này vẫn chiếm khoảng 39% tổng lượng gạo xuất khẩu toàn cầu.
Tương tự, xuất khẩu gạo của Thái Lan cũng được dự báo giảm 200.000 tấn, xuống còn 6,8 triệu tấn. Những điều chỉnh này diễn ra khi hiện tượng El Nino được dự báo gây ảnh hưởng không nhỏ đến sản xuất và nguồn cung lúa gạo tại một số quốc gia.
Trong khi các đối thủ lớn đối mặt với nguy cơ sụt giảm nguồn cung, xuất khẩu gạo Việt Nam đang có thêm dư địa nhờ nhu cầu nhập khẩu từ các thị trường truyền thống, đặc biệt là Philippines.
Theo số liệu của Bộ Công Thương, tính đến hết tháng 9/2026, Việt Nam đã xuất khẩu khoảng 6,4 triệu tấn gạo, thu về 3,1 tỷ USD. Trong khi đó, theo Bộ Thương mại Thái Lan, quốc gia này xuất khẩu gần 5 triệu tấn gạo trong cùng kỳ, với kim ngạch khoảng 2,9 tỷ USD.
Như vậy, lượng gạo xuất khẩu của Việt Nam đã cao hơn Thái Lan khoảng 1,4 triệu tấn. Đến cuối tháng 10, sản lượng xuất khẩu gạo của Việt Nam đạt khoảng 6,8 triệu tấn, kim ngạch ước đạt 3,31 tỷ USD.
Philippines hiện là thị trường nhập khẩu gạo lớn nhất của Việt Nam. Việc quốc gia này gia tăng nhập khẩu nhằm chuẩn bị nguồn cung trước nguy cơ thiếu hụt do El Nino được kỳ vọng tiếp tục hỗ trợ hoạt động xuất khẩu trong những tháng cuối năm.
Bên cạnh Philippines, nhiều quốc gia cũng có xu hướng tăng cường nhập khẩu gạo để phục vụ nhu cầu tiêu dùng cuối năm và chủ động ứng phó với những biến động nguồn cung.
Nhu cầu gia tăng đã tạo lực đẩy cho giá lúa gạo trong nước và giá xuất khẩu. Theo phản ánh của các doanh nghiệp, giá gạo nội địa đã tăng từ khoảng 11.000 đồng/kg lên trên 13.000 đồng/kg. Trong khi đó, giá gạo xuất khẩu tăng khoảng 50-70 USD/tấn, lên vùng 550-570 USD/tấn.
Dù triển vọng xuất khẩu trong những tháng cuối năm tương đối tích cực, ngành gạo Việt Nam vẫn đối mặt với không ít thách thức.
Trong 10 tháng năm 2026, Việt Nam xuất khẩu khoảng 6,8 triệu tấn gạo, thu về 3,31 tỷ USD, giảm lần lượt 4,6% về lượng và 9,7% về giá trị so với cùng kỳ năm trước. Việc kim ngạch giảm mạnh hơn sản lượng cho thấy giá xuất khẩu bình quân vẫn chịu áp lực. Thực tế này đặt ra yêu cầu ngành gạo cần từng bước chuyển từ cạnh tranh bằng sản lượng sang nâng cao chất lượng, nguồn gốc và giá trị gia tăng của sản phẩm.
Nhìn lại chặng đường phát triển, kể từ khi trở lại thị trường xuất khẩu năm 1989, gạo đã trở thành một trong những mặt hàng nông sản chủ lực của Việt Nam. Ngành lúa gạo liên tục chinh phục các cột mốc mới, từ hơn 2 triệu tấn năm 1995, vượt 5 triệu tấn năm 2005, vượt 8 triệu tấn năm 2023 đến mức kỷ lục 9 triệu tấn, kim ngạch 5,67 tỷ USD vào năm 2024.
Sang năm 2025, dù gặp khó khăn khi Philippines tạm dừng nhập khẩu trong 4 tháng cuối năm, Việt Nam vẫn xuất khẩu được 8,06 triệu tấn gạo, thu về 4,1 tỷ USD, qua đó vượt Thái Lan để vươn lên vị trí thứ hai thế giới.
Về cơ cấu sản phẩm, ngành gạo cũng đang ghi nhận sự dịch chuyển sang các phân khúc chất lượng cao. Theo dữ liệu của Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA) công bố tháng 10/2026, gạo thơm và gạo chất lượng cao chiếm gần 68% tổng lượng xuất khẩu, trong khi gạo trắng phổ thông chiếm hơn 19%.
Đáng chú ý, khoảng 70.000 tấn gạo thuộc Đề án phát triển bền vững 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại Đồng bằng sông Cửu Long đã được cấp nhãn hiệu "Gạo Việt xanh phát thải thấp".
Việc nâng tỷ trọng gạo chất lượng cao, phát triển vùng nguyên liệu đạt chuẩn và kiểm soát quy trình sản xuất được xem là những hướng đi quan trọng để nâng sức cạnh tranh của gạo Việt Nam trên thị trường quốc tế.
Trước thực trạng cơ hội tăng trưởng về sản lượng không còn quá lớn, khả năng duy trì chất lượng ổn định, truy xuất nguồn gốc và đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng cao của thị trường nhập khẩu sẽ có ý nghĩa quyết định đối với giá trị xuất khẩu gạo trong những năm tới.
Theo dữ liệu Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA) công bố tháng 10-2026, gạo thơm và gạo chất lượng cao chiếm gần 68% tổng lượng gạo xuất khẩu, trong khi gạo trắng phổ thông chiếm hơn 19%.
Đáng chú ý, khoảng 70.000 tấn gạo thuộc Đề án phát triển bền vững 1 triệu hec ta lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại Đồng bằng sông Cửu Long đã được cấp nhãn hiệu “Gạo Việt xanh phát thải thấp”.
Đây được xem là bước tiến quan trọng trong quá trình xây dựng thương hiệu gạo Việt gắn với tiêu chuẩn chất lượng và sản xuất thân thiện môi trường.