Mở rộng cơ hội tiếp cận vốn, giảm phụ thuộc vào tài sản bảo đảm
Với 485/485 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành, Quốc hội đã chính thức thông qua Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI.
Một trong những điểm quan trọng của luật là định hướng mở rộng khả năng tiếp cận vốn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa. Theo đó, việc xem xét cấp vốn được khuyến khích dựa trên phương án sản xuất, kinh doanh, khả năng trả nợ, doanh thu, dòng tiền và dữ liệu giao dịch, chứ không chỉ phụ thuộc vào tài sản bảo đảm.
Các hình thức cấp vốn được khuyến khích phát triển gồm cho vay, bao thanh toán, cho thuê tài chính, tài trợ thương mại và tài trợ chuỗi cung ứng. Đây là những kênh có thể giúp doanh nghiệp đa dạng hóa nguồn lực tài chính, phục vụ hoạt động sản xuất kinh doanh và mở rộng quy mô.
Về tiêu chí xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa, luật quy định doanh nghiệp có số lao động sử dụng bình quân năm trước liền kề không quá 300 người, cũng như đáp ứng một trong hai điều kiện: tổng nguồn vốn không quá 150 tỷ đồng hoặc tổng doanh thu không quá 400 tỷ đồng.
Đối với doanh nghiệp mới thành lập chưa có báo cáo tài chính của năm trước, doanh nghiệp hoạt động trong nhiều lĩnh vực hoặc có biến động về lao động, doanh thu, Chính phủ sẽ quy định cụ thể cách xác định tại nghị định hướng dẫn thi hành.
Bên cạnh đó, chính sách thuế được thiết kế theo hướng quy định nguyên tắc hỗ trợ tại Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, còn đối tượng, điều kiện, mức và thời gian hưởng ưu đãi sẽ được cụ thể hóa trong pháp luật về thuế có liên quan.
Bên cạnh đó, một chính sách có tác động trực tiếp đến cơ hội kinh doanh của doanh nghiệp nhỏ và vừa là cơ chế ưu tiên tham gia các gói thầu sử dụng ngân sách Nhà nước.
Theo luật, các gói thầu xây lắp, mua sắm hàng hóa và gói thầu hỗn hợp cung cấp hàng hóa, xây lắp có giá trị không quá 20 tỷ đồng được dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa tham gia theo quy định.
Cơ quan, tổ chức phải dành tối thiểu 20% tổng giá trị các gói thầu mua sắm từ nguồn ngân sách Nhà nước trong kế hoạch lựa chọn nhà thầu hằng năm cho nhóm doanh nghiệp này. Tỷ lệ trên không bao gồm các gói thầu tổ chức đấu thầu quốc tế.
Trường hợp không có gói thầu đáp ứng điều kiện hoặc không đạt tỷ lệ quy định, Chính phủ sẽ hướng dẫn cơ chế xử lý phù hợp với thực tiễn. Kết quả thực hiện phải được công khai trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia; đồng thời cơ quan quản lý có trách nhiệm kiểm tra, xử lý hành vi chia nhỏ gói thầu trái quy định.
Quy định này mở thêm cơ hội để doanh nghiệp nhỏ và vừa tham gia thị trường mua sắm công, từng bước mở rộng khách hàng và đầu ra. Tuy nhiên, doanh nghiệp vẫn phải đáp ứng các yêu cầu về năng lực và điều kiện lựa chọn nhà thầu theo quy định.
Hỗ trợ tối thiểu 30% tiền thuê lại đất trong 5 năm đầu
Bên cạnh vốn và thị trường, mặt bằng sản xuất, kinh doanh cũng là một trong những điểm nghẽn được luật tập trung tháo gỡ.
Theo quy định, doanh nghiệp nhỏ và vừa được hỗ trợ giảm tối thiểu 30% tiền thuê lại đất trong 5 năm đầu kể từ ngày ký hợp đồng thuê lại đất với chủ đầu tư kinh doanh hạ tầng khu công nghiệp, cụm công nghiệp hoặc cơ sở ươm tạo thuộc phạm vi quy định.
Để chính sách đến đúng đối tượng, các địa phương phải công khai thông tin về quỹ đất, mặt bằng và giá thuê trước, sau hỗ trợ. Khoản hỗ trợ được khấu trừ trực tiếp vào số tiền doanh nghiệp phải thanh toán, thay vì yêu cầu doanh nghiệp thực hiện thêm thủ tục để nhận lại khoản hỗ trợ.
Chính phủ sẽ tiếp tục quy định chi tiết về quỹ đất, nguồn kinh phí, mức hỗ trợ tối đa, căn cứ giá thuê, trình tự thực hiện và trách nhiệm quản lý, kiểm tra.
Ngoài ra, luật cũng hoàn thiện chính sách hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi từ hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh; doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo; đồng thời thúc đẩy phát triển thị trường trong nước, thương mại điện tử và hệ thống phân phối.
Trong quá trình hoàn thiện dự thảo luật, Chính phủ cũng tiếp thu ý kiến của các đại biểu Quốc hội về việc giảm thủ tục hành chính và chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp nhỏ và vừa.
Theo đó, luật định hướng đẩy mạnh chia sẻ, khai thác dữ liệu giữa các cơ quan quản lý nhà nước, không yêu cầu doanh nghiệp cung cấp lại những thông tin mà cơ quan chức năng đã có hoặc có thể khai thác.
Các bộ, ngành và địa phương được giao trách nhiệm tăng cường chia sẻ, liên thông dữ liệu liên quan đến hoạt động hỗ trợ doanh nghiệp; cũng như xây dựng, nâng cấp hệ thống thông tin quốc gia về doanh nghiệp. Cách tiếp cận này nhằm giảm tình trạng doanh nghiệp phải kê khai, chứng minh cùng một thông tin nhiều lần khi thực hiện thủ tục hỗ trợ.
Theo đánh giá của Chính phủ, tác động ngân sách của 3 chính sách có đủ cơ sở lượng hóa trong giai đoạn 2027-2030 ước khoảng 6.789,7 tỷ đồng, bình quân khoảng 1.700 tỷ đồng mỗi năm. Trong đó, giảm thu ngân sách khoảng 702,1 tỷ đồng/năm và tăng chi ngân sách khoảng 6.087,6 tỷ đồng/năm.
Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa có hiệu lực từ ngày 1/7/2027. Các chính sách mới được kỳ vọng tạo thêm điều kiện để doanh nghiệp cải thiện năng lực cạnh tranh, mở rộng quy mô và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị. Hiệu quả thực tế sẽ phụ thuộc đáng kể vào tiến độ ban hành văn bản hướng dẫn và cách thức triển khai tại các bộ, ngành, địa phương.