Luật Đất đai (sửa đổi) gồm 13 Chương, 112 Điều, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2027, trừ trường hợp quy định tại khoản 4, 5 Điều 109 của Luật này. Với 466/479 đại biểu có mặt tham gia biểu quyết tán thành, Quốc hội chính thức thông qua Luật Đất đai (sửa đổi) sáng 21/11.
Trình bày báo cáo tiếp thu, giải trình, chỉnh lý và hoàn thiện dự thảo Luật, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng cho biết, dự thảo luật đã được tiếp thu, hoàn thiện theo hướng quy định rõ quyền do đối tượng được hưởng quyền và các điều kiện thực hiện quyền thống nhất với dự thảo Luật Kinh doanh bất động sản (sửa đổi) và dự thảo Luật Nhà ở (sửa đổi).
Đối với nội dung đề nghị nghiên cứu chính sách về cơ chế xử lý tiền thuê đất đã nộp tương ứng với thời gian còn lại khi chuyển quyền khi chuyển hình thức thuê đất từ hình thức trả tiền thuê đất một lần sang hình thức trả tiền thuê đất hàng năm theo định theo hướng cho phép bù trừ vào nghĩa vụ tài chính về đất đai phát sinh từ dự án đầu tư khác của cùng chủ đầu tư trên cùng địa bàn cấp tỉnh, Chính phủ nhận thấy đây là vấn đề chưa được pháp luật về ngân sách nhà nước quy định. Mặt khác có dự án thuộc trường hợp cho thuê đất trả tiền thuê đất một lần cho cả thời gian thuê đất nhưng được miễn giảm tiền thuê đất, tiền thuế tiền sử dụng đất. Do vậy đề nghị giao Chính phủ quy định để linh hoạt và thuận lợi trong quá trình tổ chức triển khai thực hiện.
Về quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất thể chế theo đúng tinh thần Nghị quyết số 21 tiến tới chỉ có một quy hoạch chung thống nhất trên một địa bàn. Dự thảo luật đã hoàn thiện theo hướng không lập quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất cấp tỉnh, phương án sử dụng đất là một nội dung của quy hoạch tỉnh. Ở cấp xã không có quy hoạch sử dụng đất cấp xã và kế hoạch sử dụng đất cấp xã là một nội dung để thực hiện quy hoạch chung được phân cấp, được cập nhật các nội dung của quy hoạch tỉnh, quy hoạch đô thị và nông thôn, quy hoạch ngành có sử dụng đất để theo dõi việc quản lý sử dụng đất tại địa phương.
Về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, dự thảo luật đã bổ sung quy định chặt chẽ hơn. Về giao đất, cho thuê đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất, tiếp thu ý kiến của đại biểu Quốc hội, ý kiến của cơ quan thẩm tra, dự thảo luật đã bãi bỏ quy định căn cứ giao đất, cho thuê đất để thực hiện dự án đầu tư được xem xét trên cơ sở đánh giá về tiến độ sử dụng đất, tiến độ đầu tư của dự án đầu tư. Đối với quy định về giao đất, cho thuê đất không qua đấu giá, đấu thầu thuộc trường hợp được miễn tiền sử dụng đất, tiền thuê đất, Chính phủ đề xuất giữ nguyên như phương án Chính phủ đã trình Quốc hội.
Luật nhấn mạnh việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư phải bảo đảm dân chủ, khách quan, công bằng, công khai, minh bạch, kịp thời và đúng quy định pháp luật; đồng thời ưu tiên đối tượng chính sách xã hội, người trực tiếp sản xuất nông nghiệp.
Đáng chú ý, luật quy định việc bồi thường về đất trước hết được thực hiện bằng giao đất hoặc cho thuê đất có cùng mục đích sử dụng với loại đất bị thu hồi.
Trường hợp không có đất cùng mục đích để bồi thường nhưng địa phương có điều kiện về quỹ đất, quỹ nhà ở và người có đất bị thu hồi có nhu cầu thì được bồi thường bằng đất khác mục đích sử dụng hoặc bằng nhà ở.
Nếu không có đất, không có nhà ở để bồi thường thì thực hiện bồi thường bằng tiền, trừ trường hợp thu hồi đất ở, nhà ở. Trường hợp địa phương có quỹ đất, quỹ nhà ở nhưng người bị thu hồi đất không có nhu cầu nhận đất, nhận nhà thì được bồi thường bằng tiền.
Quy định này mở rộng phương án lựa chọn hình thức bồi thường, tạo thêm cơ sở để địa phương chủ động bố trí quỹ đất, quỹ nhà ở phù hợp với điều kiện thực tế và nhu cầu của người dân.
Một điểm đáng chú ý nữa là trường hợp người có đất bị thu hồi có nhu cầu, có thể hoán đổi phần diện tích đất ở bị thu hồi sang phần diện tích đất nông nghiệp, đất phi nông nghiệp còn lại của thửa đất sau thu hồi hoặc sang thửa đất khác thuộc quyền sử dụng của mình trong địa bàn cấp xã nơi có đất thu hồi, theo quy định của Chính phủ.
Theo quy định mới, hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất không có giấy tờ về quyền sử dụng đất nhưng đã sử dụng trước ngày 1/7/2014, nếu đáp ứng các điều kiện luật định và không thuộc những trường hợp bị loại trừ, có thể được xem xét cấp giấy chứng nhận.
Đáng chú ý, luật cũng quy định việc cấp giấy chứng nhận đối với trường hợp hộ gia đình, cá nhân nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất trước ngày 1/8/2024 nhưng chưa thực hiện thủ tục chuyển quyền. Nếu đáp ứng các điều kiện tương ứng, người đang sử dụng đất vẫn được xem xét cấp sổ.
Về tài chính đất đai, giá đất, bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất, theo quy định của luật này được ban hành để áp dụng từ ngày 01 tháng 01 năm 2028. Các quy định về giá đất tại Luật Đất đai năm 2024, Nghị quyết số 254 được áp dụng cho các trường hợp đến hết ngày 31 tháng 12 năm 2027. Về chuyển biện pháp thu hồi đất sang biện pháp tài chính thu tiền sử dụng đất, tiền thuê đất đối với đất bỏ hoang, dự thảo luật đã quy định cụ thể về tính tiền sử dụng đất tăng thêm, tiền thuê đất tăng thêm đối với dự án đầu tư không đưa đất vào sử dụng, chậm đưa đất vào sử dụng.