Bộ Tài chính đang lấy ý kiến góp ý Hồ sơ chính sách Luật Doanh nghiệp (sửa đổi), với 5 nhóm chính sách trọng tâm, hướng tới hoàn thiện khung khổ pháp lý về thành lập, tổ chức và hoạt động của doanh nghiệp, đồng thời cải cách thủ tục hành chính và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước.
Dự thảo Báo cáo của Bộ Tài chính Tổng kết, đánh giá tình hình thực hiện Luật Doanh nghiệp 2020 (được sửa đổi, bổ sung một số điều tại Luật số 03/2022/QH15 và Luật số 76/2025/QH15) ghi nhận, Luật Doanh nghiệp năm 2020 đã tạo lập khung khổ pháp lý thuận lợi hơn cho hoạt động thành lập, tổ chức và quản trị doanh nghiệp.
Tuy nhiên, quá trình thực thi cho thấy vẫn còn những quy định chưa rõ ràng, chưa thống nhất với pháp luật chuyên ngành hoặc chưa phù hợp với thực tiễn.
Một trong những vấn đề được đặt ra là sự thiếu đồng bộ giữa Luật Doanh nghiệp và pháp luật chuyên ngành trong quy định về thành lập, tổ chức quản lý và hoạt động của doanh nghiệp ở một số lĩnh vực đặc thù như công chứng, luật sư, giám định tư pháp, kế toán, kiểm toán và tài chính. Điều này dẫn đến tình trạng chưa thống nhất đầu mối thực hiện thủ tục đăng ký thành lập doanh nghiệp.
Một số khái niệm pháp lý quan trọng cũng chưa được quy định đủ rõ, như giá thị trường của phần vốn góp hoặc cổ phần, người có liên quan của doanh nghiệp, người có liên quan của người quản lý, khả năng chi phối hoạt động của doanh nghiệp và sở hữu gián tiếp. Những khái niệm này có ý nghĩa trực tiếp trong việc xác định quyền, nghĩa vụ và kiểm soát các giao dịch của doanh nghiệp.
Vướng mắc còn xuất hiện trong xác định người đại diện theo pháp luật. Chẳng hạn, Luật chưa có quy định xử lý tình huống công ty TNHH hai thành viên trở lên có một thành viên là cá nhân, một thành viên là tổ chức, trong đó cá nhân làm người đại diện theo pháp luật bị chết hoặc mất tích. Thời điểm xác định tư cách người đại diện theo pháp luật cũng chưa được làm rõ: từ khi có quyết định của cơ quan có thẩm quyền trong nội bộ doanh nghiệp hay từ khi cơ quan đăng ký kinh doanh ghi nhận thông tin.
Ở khâu gia nhập thị trường, báo cáo cho rằng việc quy định quá chi tiết thành phần hồ sơ đăng ký doanh nghiệp ngay trong luật làm giảm tính chủ động khi giải quyết thủ tục hành chính. Bên cạnh đó, việc góp vốn bằng tiền mặt còn tiềm ẩn vấn đề thiếu minh bạch; sử dụng cổ phần, phần vốn góp để góp vốn vào doanh nghiệp khác phát sinh vướng mắc, đặc biệt với công ty TNHH hai thành viên trở lên.
Quy định về trụ sở doanh nghiệp cũng cần được rà soát. Báo cáo nêu tình trạng lợi dụng nhà chung cư không có chức năng thương mại, văn phòng chia sẻ để đặt trụ sở; đồng thời chưa phân biệt rõ địa chỉ sản xuất, kinh doanh thực tế với địa chỉ liên hệ trong các mô hình kinh doanh số.
Ở khâu rút lui khỏi thị trường, thời hạn tạm ngừng kinh doanh liên tiếp tối đa, nghĩa vụ thông báo tiếp tục kinh doanh và hệ quả pháp lý khi không thực hiện đúng nghĩa vụ thông báo chưa được quy định đầy đủ, thống nhất ở cấp luật. Thủ tục giải thể cần tiếp tục đơn giản hóa trên cơ sở chia sẻ dữ liệu giữa cơ quan đăng ký kinh doanh với cơ quan thuế, bảo hiểm xã hội, hải quan, tòa án, trọng tài và các cơ quan liên quan.
Bên cạnh việc tiếp tục kế thừa, phát triển một số quy định đang phát huy hiệu quả trong thực tiễn thi hành thời gian qua, Luật Doanh nghiệp (sửa đổi) tập trung vào 5 nhóm chính sách trọng tâm sau:
Chính sách 1: Hoàn thiện các nguyên tắc chung về thành lập, tổ chức hoạt động doanh nghiệp và đồng bộ hóa hệ thống pháp luật.
Chính sách 2: Đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính trong quá trình gia nhập thị trường, nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm giải trình.
Chính sách 3: Hoàn thiện cơ chế tạm ngừng kinh doanh, giải thể doanh nghiệp theo hướng đơn giản hóa thủ tục, phân luồng rủi ro và tăng cường bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân liên quan.
Chính sách 4: Nâng cao hiệu quả quản trị doanh nghiệp đảm bảo phù hợp với thông lệ quốc tế.
Chính sách 5: nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp thông qua đánh giá hiệu quả, quản trị rủi ro doanh nghiệp dựa trên dữ liệu.
Trong đó, đối với việc hoàn thiện cơ chế tạm ngừng kinh doanh, giải thể doanh nghiệp theo hướng đơn giản hóa thủ tục, phân luồng rủi ro và tăng cường bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân liên quan, Bộ Tài chính đề xuất:
Về tạm ngừng kinh doanh: Luật hóa quy định về thời hạn tạm ngừng kinh doanh liên tiếp tối đa, nghĩa vụ thông báo tiếp tục kinh doanh và hệ quả pháp lý khi doanh nghiệp không tuân thủ nhằm bảo đảm cơ sở pháp lý đầy đủ, thống nhất, ổn định để thi hành.
Về giải thể doanh nghiệp: Giữ nguyên điều kiện giải thể hiện hành: doanh nghiệp chỉ được giải thể khi đảm bảo thanh toán hết các khoản nợ, nghĩa vụ tài sản và không đang trong quá trình giải quyết tranh chấp tại Tòa án hoặc Trọng tài; đồng thời bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người lao động, nhà nước và các chủ nợ. Trên nguyên tắc đó:
(i) Nghiên cứu cắt giảm thành phần hồ sơ và quy trình thực hiện trên cơ sở kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa cơ quan đăng ký kinh doanh với cơ quan thuế, bảo hiểm xã hội, hải quan, Tòa án, cơ quan thi hành án và cơ quan có thẩm quyền khác (nếu có). Không yêu cầu doanh nghiệp cung cấp lại thông tin cơ quan nhà nước đã có.
(ii) Thiết lập cơ chế giải thể rút gọn đối với các doanh nghiệp đáp ứng một số tiêu chí cụ thể được xác định trên cơ sở đối chiếu, khai thác dữ liệu giữa các cơ quan. Trường hợp không đáp ứng được tiêu chí thì thực hiện quy trình giải thể thông thường. Giao Chính phủ quy định về tiêu chí và trình tự thực hiện.
(iii) Tăng cường bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động, nhà nước, chủ nợ và bên thứ ba thông qua việc hoàn thiện quy định về trách nhiệm của cá nhân có liên quan trong quá trình giải thể doanh nghiệp.
Tại Nghị quyết số 20/2026/UBTVQH16 ngày 21/9/2026 của Ủy ban Thương vụ Quốc hội về Chương trình lập pháp năm 2027, Luật Doanh nghiệp (sửa đổi) dự kiến được Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ 4, Quốc hội khóa XVI (tháng 10/2027).