Siết quy định phát hành, nâng chuẩn minh bạch thị trường trái phiếu
Chính phủ đã ban hành Nghị định 200/2026/NĐ-CP quy định về chào bán, giao dịch trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ trong nước và phát hành trái phiếu ra thị trường quốc tế. Nghị định có hiệu lực từ ngày 5/6/2026, thay thế các Nghị định 153/2020/NĐ-CP, 65/2022/NĐ-CP và 08/2023/NĐ-CP.
Đây được đánh giá là một trong những đợt điều chỉnh quan trọng nhất đối với thị trường trái phiếu doanh nghiệp kể từ sau giai đoạn biến động 2022 - 2023, Nghị định 200 không chỉ bổ sung các điều kiện phát hành chặt chẽ hơn mà còn định hình lại cách thức quản lý thị trường. Theo đó, trọng tâm giám sát được chuyển từ các biện pháp kiểm soát hành chính sang nâng cao tính minh bạch, chất lượng tín dụng và năng lực quản trị rủi ro của doanh nghiệp phát hành.
Thứ nhất, Nghị định bổ sung điều kiện kiểm soát hệ số nợ của doanh nghiệp phát hành. Doanh nghiệp phát hành có tổng nợ phải trả (bao gồm cả trái phiếu dự kiến phát hành) không vượt quá 5 lần vốn chủ sở hữu, nhằm kiểm soát đòn bẩy tài chính và giảm rủi ro cho nhà đầu tư.
Một số trường hợp được loại trừ như doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp phát hành trái phiếu cho dự án bất động sản, tổ chức tín dụng và doanh nghiệp bảo hiểm.
Thứ hai, Nghị định quy định rõ mục đích phát hành trái phiếu là để thực hiện các dự án đầu tư theo quy định của Luật Đầu tư. Doanh nghiệp phải theo dõi riêng dòng tiền thu được từ phát hành và sử dụng đúng mục đích đã công bố với nhà đầu tư. Trường hợp vốn được chuyển cho bên thứ ba thực hiện dự án, doanh nghiệp phát hành phải có cơ chế giám sát việc sử dụng vốn.
Doanh nghiệp cũng có thể tạm gửi vốn chưa giải ngân vào ngân hàng hoặc mua chứng chỉ tiền gửi để tối ưu dòng tiền, nhưng vẫn phải bảo đảm sử dụng đúng theo tiến độ dự án.
Thứ ba, trường hợp doanh nghiệp muốn thay đổi điều kiện, điều khoản hoặc mục đích phát hành trái phiếu phải được ít nhất 65% tổng số trái phiếu cùng loại đang lưu hành chấp thuận và phải mua lại trước hạn đối với các trái chủ không đồng ý.
Để tối ưu hiệu quả sử dụng vốn trong thời gian chưa đến tiến độ giải ngân, Nghị định cho phép doanh nghiệp được gửi tiền tại ngân hàng thương mại hoặc mua chứng chỉ tiền gửi do ngân hàng phát hành. Quy định này sẽ giúp tăng quyền bảo vệ nhà đầu tư và hạn chế tình trạng thay đổi phương án sử dụng vốn sau phát hành.
Thứ tư, Nghị định phân loại rõ đối tượng được tham gia mua, giao dịch và chuyển nhượng trái phiếu riêng lẻ.
Đối với nhiều trường hợp phát hành, nhà đầu tư chuyên nghiệp là cá nhân chỉ được tham gia khi trái phiếu có xếp hạng tín nhiệm và có tài sản bảo đảm hoặc có bảo lãnh thanh toán của tổ chức tín dụng. Tài sản bảo đảm phải đủ để thanh toán toàn bộ gốc trái phiếu và không được là cổ phiếu, trái phiếu hay phần vốn góp của chính doanh nghiệp phát hành.
Đưa thị trường trái phiếu trở về đúng bản chất vốn có
Những năm gần đây, thị trường trái phiếu doanh nghiệp đã trải qua nhiều biến động. Các vụ việc vi phạm trong phát hành trái phiếu khiến niềm tin của nhà đầu tư suy giảm, thanh khoản thị trường sụt giảm mạnh và hoạt động huy động vốn của doanh nghiệp gặp nhiều khó khăn.
Theo quy định mới, doanh nghiệp phát hành phải tuân thủ nguyên tắc "tự vay, tự trả, tự chịu trách nhiệm", đồng thời phải công bố rõ mục đích sử dụng vốn và sử dụng vốn đúng phương án đã cam kết với nhà đầu tư. Những mục đích phát hành mang tính chung chung, thiếu căn cứ sẽ không còn được chấp nhận như trước đây.
Chính vì vậy, nhiều chuyên gia cho rằng nghị định đã đưa thị trường trái phiếu trở về đúng bản chất vốn có của nó.
Theo TS. Nguyễn Trí Hiếu, Chuyên gia kinh tế, trái phiếu doanh nghiệp không phải là tiền gửi ngân hàng. Vì vậy, nhà đầu tư phải tự đánh giá khả năng trả nợ, dòng tiền, tài sản bảo đảm và chấp nhận rủi ro nếu doanh nghiệp mất khả năng thanh toán. Quan điểm này hoàn toàn phù hợp với tinh thần của Nghị định 200 khi trách nhiệm được xác định rõ cho từng chủ thể tham gia thị trường.
Ở góc độ phát triển thị trường vốn, TS. Lê Xuân Nghĩa, nguyên Phó Chủ tịch Ủy ban Giám sát Tài chính Quốc gia cho rằng nền kinh tế không thể phụ thuộc quá mức vào tín dụng ngân hàng. Trái phiếu doanh nghiệp là kênh cung ứng vốn trung và dài hạn rất quan trọng cho nền kinh tế. Tuy nhiên, muốn thị trường phát triển bền vững thì phải dựa trên nền tảng minh bạch và đánh giá rủi ro đầy đủ.
Đây cũng là điều mà TS. Cấn Văn Lực nhiều lần đề cập tại các diễn đàn về thị trường vốn. Theo ông Lực, sự phát triển bền vững của thị trường trái phiếu doanh nghiệp phải dựa trên minh bạch thông tin, xếp hạng tín nhiệm và trách nhiệm của doanh nghiệp phát hành. Muốn khôi phục niềm tin của nhà đầu tư thì phải nâng cao chất lượng thông tin và tăng cường kỷ luật thị trường.
Cùng quan điểm, Chuyên gia kinh tế, PGS.TS. Đinh Trọng Thịnh cũng chỉ ra gốc rễ của khủng hoảng trái phiếu nằm ở bất cân xứng thông tin. Khi nhà đầu tư không có đầy đủ dữ liệu để đánh giá rủi ro, thị trường rất dễ xuất hiện những quyết định đầu tư thiếu cơ sở.
Nhìn chung, Nghị định 200/2026 được ban hành nhằm hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, tăng công khai minh bạch, nâng cao hiệu quả giám sát và bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư, đồng thời vẫn tạo điều kiện cho doanh nghiệp huy động vốn trung và dài hạn phục vụ sản xuất, kinh doanh. Thị trường kỳ vọng các quy định mới sẽ góp phần khôi phục niềm tin và hướng dòng vốn vào các doanh nghiệp có năng lực tài chính tốt hơn.