Một tuần, một chú cá chép nhỏ, và giấc mơ vượt Vũ Môn

Bảy ngày trước, một chú cá nhỏ màu hồng rời mặt hồ lặng yên, bơi vào dòng nước mênh mông của thế giới.

Tuần này, cuốn sách đã đứng #2 trong bảng Sách mới nổi bật (Hot New Releases) của Amazon, hạng mục Sách thiếu nhi về Đại dương & Biển cả, bơi cạnh những tựa sách của các nhà xuất bản lớn, ngay trong tuần đầu tiên.

Tôi muốn kể vì sao điều đó có ý nghĩa với tôi, và có lẽ cũng có ý nghĩa với bạn.

Một cuốn sách nhỏ, mang theo cả một quê hương

Hãy hình dung nơi chú cá nhỏ ra đời. Sương sớm lãng đãng trên mặt ao làng. Lá sen xanh xòe rộng như những chiếc ô. Bông lúa chín vàng trĩu hạt, cong mình trong gió. Những dòng sông phù sa hiền hòa uốn lượn về biển. Cánh cò trắng đứng lặng giữa đồng nước như một câu ca dao cũ.

Đó là dòng nước đã sinh ra Chép Hồng. Đó cũng là dòng nước đã sinh ra tôi.

Vì thế, khi cuốn sách nhỏ này, giữa hàng nghìn đầu sách của thế giới, vươn lên vị trí #2 ngay tuần đầu, tôi không thấy đó chỉ là một cuốn sách lên bảng xếp hạng. Tôi thấy cả một quê hương đang lặng lẽ bơi ra đại dương mênh mông của những câu chuyện nhân loại: ao hồ, đồng lúa, rừng ngập mặn và những truyền thuyết xưa của Việt Nam, được đọc lên trước giờ ngủ bằng tiếng Anh, tiếng Trung, tiếng Nhật, tiếng Nga.

Đêm nay, một em bé ở Sydney, ở Tokyo, ở Moscow sẽ nghe thấy tiếng lúa xôn xao trên đồng quê mình. Đó là niềm tự hào tôi mang trong tim: lặng lẽ, sâu lắng và tràn đầy biết ơn, như khoảnh khắc người mẹ nhìn con bước những bước đầu tiên ra khỏi ngưỡng cửa nhà.

Từ một ao làng nhỏ bé nơi đất Việt, chú cá chép hồng đã bắt đầu hành trình ra biển lớn. Và chú không đi một mình: chú mang theo cả tiếng võng ầu ơ, hương sen, hạt lúa và giấc mơ ngàn năm của dân tộc mình.

Một mặt hồ tưởng là cả thế giới

Chép Hồng chào đời giữa làn nước trong của hồ Cá Chéo. Cũng như bao người trong chúng ta, chú tin rằng thế giới nhỏ bé của mình là tất cả. Nơi ấy bình yên, thân thuộc, mọi điều chú yêu đều nằm trong tầm vây.

Rồi một ngày, dòng nước bắt đầu đổi thay.

Chú lên đường: qua đầm lúa, qua mương nổi, qua đầm nước lợ, len giữa rễ rừng ngập mặn, hướng về biển lớn. Mỗi chặng đường là một thử thách, và mỗi thử thách đều khẽ hỏi chú cùng một câu: ngoài kia, sau tất cả những gì mình từng biết, là gì?

Chú chưa từng là con cá lớn nhất, cũng chẳng phải khỏe nhất. Điều chú có là lòng can đảm để cứ bơi về phía câu trả lời.

Bốn mươi lăm chương, bốn mươi lăm bài học nhỏ

Cuốn sách là một hành trình qua bốn mươi lăm chương ngắn, mỗi chương khép lại bằng một bài học mà em nhỏ có thể mang theo suốt đời. Trên đường đi, bạn đọc sẽ gặp hơn một trăm loài sinh vật có thật của sông nước, đầm lầy và biển cả Việt Nam, hiện lên qua những nét mực vẽ tay.

“Mỗi cuộc gặp gỡ đều mở rộng hiểu biết, giúp chúng ta trưởng thành hơn.” - Chương 27

“Khát vọng khám phá giúp chúng ta vượt qua nỗi sợ ban đầu; khi dám bước ra khỏi vùng quen thuộc, thế giới rộng lớn sẽ mở ra đầy hứng khởi!” - Chương 37

“Sức mạnh của tập thể lớn hơn rất nhiều so với sức mạnh của một cá nhân đơn lẻ, nhất là khi mọi người biết chung tay vì mục tiêu chung!” - Chương 11

Đó không phải những bài học tôi nghĩ ra cho trẻ con. Đó là những bài học chính tôi đã phải học.

Xây trên đất, trả ơn đất

Phần lớn cuộc đời làm việc, tôi xây dựng những khu công nghiệp trên quê hương, với một nguyên tắc giản dị: xây trên đất, và trả ơn đất. Phát triển kinh tế và gìn giữ thiên nhiên không phải hai dòng nước ngược chiều. Chúng có thể cùng chảy về một hướng.

Nhưng báo cáo hay chính sách chỉ đi được đến một giới hạn. Câu chuyện thì đi xa hơn. Một em bé tám tuổi biết yêu rừng ngập mặn hôm nay có thể là người gìn giữ cánh rừng ấy khi ba mươi.

Vì thế tôi viết một truyện ngụ ngôn. Một “ngụ ngôn xanh”, như nhà văn Bùi Việt Thắng đã trân trọng gọi, nơi hành trình của Chép Hồng trở thành biểu tượng của lòng can đảm, sức bền bỉ và khát vọng vươn tới chân trời.

Cá chép vượt Vũ Môn, giấc mơ bao đời của người Việt

Người Việt nào cũng lớn lên cùng một câu chuyện xưa. Mỗi năm, khi con nước tháng Ba dâng lên, cá chép khắp sông hồ lại ngược dòng về cửa Vũ Môn, nơi thác nước đổ xuống như sấm. Nhiều con đuối sức quay về. Chỉ vài con dồn hết sức mình, vượt qua ba đợt sóng, hóa rồng bay lên trời.

Cá chép vượt Vũ Môn.

Hình ảnh ấy đã theo dân tộc ta qua bao thế hệ: trên bức tranh Đông Hồ treo ngày Tết, trong chiếc đèn cá chép đêm Trung thu, trong lời cha mẹ dặn con trước mùa thi. Ngày ông Công ông Táo, người người vẫn thả cá chép xuống ao hồ để cá đưa ông Táo về trời. Đó là giấc mơ của cả một dân tộc: rằng cái nhỏ có thể làm nên điều lớn, rằng người khiêm nhường có thể vươn cao, rằng nỗ lực và lòng can đảm có thể đổi thay số phận.

Chép Hồng mang giấc mơ ấy trong tim. Chú chưa tới được Vũ Môn. Tôi cũng vậy. Có lẽ chẳng ai trong chúng ta thật sự tới đích, và có lẽ đó chính là vẻ đẹp của hành trình.

Một con số, và điều nằm sau con số

Một thứ hạng không phải điều quan trọng nhất. Nhưng con số này nói với tôi một điều quý giá: ở những nơi tôi có thể chẳng bao giờ đặt chân tới, có những người cha, người mẹ, người thầy, người ông bà đã mở cuốn sách này và thấy nó đáng để trao đi.

Mỗi chương sách được đọc khẽ trước giờ ngủ. Mỗi trang sách trao từ tay người này sang tay người khác. Mỗi lượt chia sẻ, mỗi lời yêu thương. Tất cả đã hóa thành gợn sóng nâng đỡ đôi vây nhỏ.

Chân thành cảm ơn

Cảm ơn quý độc giả xa gần, từ quê hương Việt Nam đến mọi bến bờ chú cá nhỏ đã tìm tới, đã mở rộng trái tim đón Chép Hồng.

Cảm ơn đội ngũ xuất bản HP GlobalX Australia, vì từng trang sách chăm chút, từng ấn bản trong năm ngôn ngữ Việt, Anh, Trung, Nhật, Nga, đã giúp chú tìm được đường ra biển lớn.

Và cảm ơn dịch giả Khánh Phương, người đã nâng niu đưa tiếng nói của Chép Hồng sang tiếng Anh.

Lời gửi các thế hệ mai sau

Gửi những em nhỏ sẽ đọc cuốn sách này, cả khi tôi đã không còn:

Người ta sẽ nói với các em rằng mặt hồ của mình là cả thế giới. Không phải vậy đâu.

Sẽ có những ngày dòng nước chảy ngược, những ngày các em thấy mình nhỏ bé hơn mọi con cá khác. Hãy cứ bơi. Không phải để là con cá lớn nhất, mà để được thấy điều gì đang chờ phía trước.

Hãy tử tế với những sinh linh gặp trên đường. Chú cua, bác tôm, cụ rùa già, mỗi người đều biết một điều mà các em chưa biết.

Hãy bơi cùng nhau. Chẳng ai vượt Vũ Môn một mình.

Và dù đi đâu, xin hãy mang theo dòng nước nơi mình sinh ra. Xây trên đất, và trả ơn đất. Những dòng sông, những cánh đồng, những cánh rừng ngập mặn không phải để chúng ta tiêu xài. Chúng là để chúng ta trao lại.

Cửa Vũ Môn vẫn đang đợi. Nó đã đợi cha mẹ các em, đợi ông bà các em, và giờ nó đợi chính các em.

Biển vẫn còn rộng. Mình cùng nhau bơi tiếp nhé.