Khai mạc chuyên đề “Thưởng lãm Châu phê - Lưu dấu Mộc bản”: Đưa Di sản tư liệu thế giới đến gần công chúng

Trong khuôn khổ Không gian giới thiệu di sản tư liệu thế giới của Việt Nam và tài liệu lưu trữ quốc gia tiêu biểu, ngày 3/3, tại Hà Nội, Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước (Bộ Nội vụ) tổ chức khai mạc chuyên đề “Thưởng lãm Châu phê - Lưu dấu Mộc bản”.

Sự kiện diễn ra từ 9h–16h, ngày 3/3–5/3/2026, mở đầu chuỗi hoạt động phục vụ cộng đồng năm 2026, đồng thời đánh dấu bước chuyển trong cách đưa di sản tư liệu ra khỏi không gian lưu trữ truyền thống để trở thành một “lớp học lịch sử trực quan” dành cho công chúng.

Nổi bật trong chuyên đề là hai khối Di sản tư liệu thế giới đã được UNESCO ghi danh là Châu bản triều Nguyễn và Mộc bản triều Nguyễn cùng hệ thống tài liệu về giai đoạn Pháp thuộc, các cuộc kháng chiến và các tài liệu, hình ảnh, di sản của Chủ tịch Hồ Chí Minh được tuyển chọn từ nhiều nguồn trong và ngoài nước đã tạo nên chiều sâu nội dung nổi bật.

Những tài liệu này tái hiện chân thực lịch sử dân tộc và trở thành điểm nhấn trong các buổi sinh hoạt chuyên đề, học tập chính trị, giáo dục truyền thống của nhiều cơ quan, đơn vị. Thông qua trải nghiệm trực quan, công chúng không chỉ "xem" mà còn thực sự "chạm" vào lịch sử, tiếp cận những chứng tích xác thực của quá trình quản trị quốc gia và đời sống xã hội.

Theo lãnh đạo của Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước, cách tiếp cận này giúp biến chỉ tiêu của Nghị quyết 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam thành hoạt động giáo dục cụ thể, thường xuyên và có chiều sâu, thay vì dừng lại ở mục tiêu định tính.

Nghị quyết 80-NQ/TW xác định rõ mục tiêu "100% học sinh, học viên, sinh viên trong hệ thống giáo dục quốc dân được tiếp cận, tham gia hiệu quả, thường xuyên các hoạt động nghệ thuật, giáo dục di sản văn hóa". Đây không chỉ là định hướng chung mà là yêu cầu cụ thể đối với các cơ quan quản lý và phát huy giá trị di sản, trong đó có hệ thống lưu trữ quốc gia.

Không gian giới thiệu được xây dựng và vận hành như một minh chứng cho tinh thần đổi mới đó. Đây không chỉ là khu trưng bày tĩnh mà được định hướng trở thành "lớp học lịch sử trực quan" và hệ sinh thái học tập mở, ứng dụng công nghệ số, trình chiếu đa phương tiện và các hình thức tương tác hiện đại.

Không gian “Thưởng lãm Châu phê - Lưu dấu Mộc bản” được thiết kế như một nền tảng mở, cho phép các trường học, cơ sở đào tạo, cơ quan, tổ chức phối hợp tổ chức sinh hoạt chuyên đề, tọa đàm, nói chuyện truyền thống, lớp học ngoại khóa và các hoạt động giáo dục trải nghiệm dựa trên tài liệu lưu trữ gốc. Nội dung có thể được xây dựng linh hoạt theo nhu cầu từng đơn vị, gắn với lịch sử ngành, lĩnh vực hoặc yêu cầu học tập chính trị, chuyên môn.

Một điểm nhấn khác của chuyên đề là hoạt động trải nghiệm “Lưu dấu Mộc bản”, khách tham quan có thể tự tay thực hiện kỹ thuật in dập mộc bản trên giấy dó, in triện lên các tấm thiệp xuân và lưu giữ bản in làm kỷ niệm. Bên cạnh trưng bày và trải nghiệm, không gian media hiện đại mang đến những thước phim tư liệu đặc sắc như “Hoàng cung đón Tết” và “Nghệ thuật san khắc Mộc bản”.

Sự kết hợp giữa tài liệu nguyên bản và hệ thống số hóa, tra cứu điện tử, phim tư liệu và sản phẩm đa phương tiện giúp mỗi chuyên đề không chỉ mang tính minh họa mà thực sự trở thành trải nghiệm học tập có chiều sâu. Cách tổ chức này thể hiện rõ sự chuyển đổi tư duy quản lý từ bảo quản thụ động sang kiến tạo môi trường tiếp cận, từ lưu trữ truyền thống sang lưu trữ gắn với chuyển đổi số và phục vụ công chúng.

Tại đây, học sinh, sinh viên được quan sát trực tiếp bút tích châu phê của Hoàng đế trên văn bản hành chính, tìm hiểu quy trình khắc in mộc bản và trải nghiệm in dập trên giấy dó. Thay vì tiếp cận kiến thức qua sách giáo khoa, các em được trải nghiệm thực tế, qua đó cảm nhận sâu sắc hơn giá trị lịch sử, pháp lý và văn hóa của tài liệu gốc. Chính sự “chạm” vào di sản này tạo nên hiệu quả giáo dục bền vững, đồng thời góp phần hình thành ý thức trân trọng và trách nhiệm bảo tồn tài liệu lưu trữ quốc gia ngay từ sớm.

Việc mở cửa miễn phí và tổ chức các hoạt động trải nghiệm vì vậy không chỉ là hoạt động phục vụ công chúng, mà còn là giải pháp giáo dục di sản mang tính chiến lược, thể hiện sự đầu tư dài hạn cho nền tảng văn hóa của thế hệ trẻ.

Không gian giới thiệu di sản tư liệu thế giới của Việt Nam và tài liệu lưu trữ quốc gia tiêu biểu, do đó, không chỉ phản ánh tinh thần đổi mới của ngành lưu trữ mà còn là minh chứng sinh động cho việc đưa Nghị quyết vào đời sống bằng những hành động cụ thể, rõ ràng và thực chất./.