Tìm kiếm
Không để “khoảng trống” trong quản lý bữa ăn học đường
Trường học trách nhiệm, chủ động
Hiện nay, bữa ăn bán trú không chỉ đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng mà còn gắn trực tiếp với sức khỏe, sự phát triển của học sinh và niềm tin của phụ huynh. Vì vậy, bảo đảm an toàn thực phẩm (ATTP) trong trường học cần được thực hiện bằng một quy trình chặt chẽ, công khai và có sự phối hợp thường xuyên giữa nhà trường, đơn vị cung cấp thực phẩm, phụ huynh và cơ quan quản lý nhà nước.
Khi mô hình bán trú ngày càng phổ biến, chỉ một khâu thiếu kiểm soát từ nguyên liệu, vận chuyển, bảo quản đến sơ chế, chế biến cũng có thể tạo ra nguy cơ đối với sức khỏe học sinh.
Thực tế công tác kiểm tra tại nhiều địa phương của tỉnh Phú Thọ trong năm 2026 cho thấy, các đoàn kiểm tra thường tập trung vào những nội dung cốt lõi như nguồn gốc, xuất xứ thực phẩm; hợp đồng với đơn vị cung cấp; điều kiện cơ sở vật chất bếp ăn; quy trình chế biến, bảo quản; vệ sinh của nhân viên; kiểm thực ba bước và lưu mẫu thức ăn.
Đây cũng chính là những “mắt xích” cần được duy trì thường xuyên, thay vì chỉ kiểm tra khi có chiến dịch hoặc khi xuất hiện vấn đề. Đối với nhà trường, trách nhiệm trước hết nằm ở việc lựa chọn và kiểm soát nguồn cung thực phẩm. Các loại thịt, cá, rau, củ, quả, trứng, sữa và thực phẩm chế biến phải có nguồn gốc rõ ràng, phù hợp quy định; hồ sơ, hóa đơn, chứng từ phải được quản lý đầy đủ. Việc lựa chọn nhà cung cấp không nên chỉ dựa trên giá thành mà cần đặt điều kiện ATTP, năng lực cung ứng và tính ổn định lên hàng đầu.
Cùng với đó, bếp ăn phải được tổ chức khoa học, bảo đảm nguyên tắc hạn chế nguy cơ lây nhiễm chéo giữa thực phẩm sống và thực phẩm đã qua chế biến. Dụng cụ, thiết bị, khu vực sơ chế, chế biến, chia suất và bảo quản phải được vệ sinh thường xuyên.
Đặc biệt, kiểm thực ba bước và lưu mẫu thức ăn cần được thực hiện nghiêm túc, đầy đủ. Đây không chỉ là yêu cầu về quy trình mà còn là cơ sở quan trọng để truy xuất, xác định nguyên nhân nếu xảy ra sự cố.
Cơ quan quản lý địa phương: Giám sát phải thường xuyên, thực chất
Nếu nhà trường là chủ thể trực tiếp tổ chức bữa ăn thì chính quyền và các cơ quan chuyên môn tại địa phương giữ vai trò quan trọng trong việc kiểm tra, hướng dẫn, giám sát và xử lý vi phạm.
Tại Phú Thọ, trong năm 2026, cơ quan quản lý nhà nước như Chi cục An toàn vệ sinh thực phẩm tỉnh Phú Thọ đã chủ động xây dựng kế hoạch kiểm tra, giám sát, chủ động phối hợp với UBND xã, phường trên địa bàn và các đơn vị chức năng để kiểm tra bếp ăn bán trú trường học, bếp ăn tập thể. Nội dung kiểm tra không chỉ dừng ở hồ sơ mà đi vào thực tế bếp ăn, nguyên liệu, quy trình chế biến, bảo quản, lưu mẫu và điều kiện vệ sinh.
Cách làm này cho thấy một yêu cầu quan trọng: quản lý ATTP học đường phải chuyển mạnh từ xử lý sự cố sang chủ động phòng ngừa. Bên cạnh đó, Cơ quan quản lý địa phương thường xuyên rà soát các cơ sở giáo dục có tổ chức bán trú; hướng dẫn nhà trường hoàn thiện quy trình; kiểm tra điều kiện của đơn vị cung cấp thực phẩm và kịp thời chấn chỉnh những tồn tại.
Trong trường hợp nhà cung cấp không đáp ứng yêu cầu hoặc hồ sơ chứng minh nguồn gốc không đầy đủ, cần yêu cầu khắc phục, thay thế hoặc chấm dứt hợp đồng theo quy định. Qua kiểm tra tại một số trường trên địa bàn Phú Thọ, cơ quan chức năng cũng lưu ý các nhà trường phải thường xuyên rà soát đơn vị cung cấp thực phẩm, bảo đảm đầy đủ hồ sơ, giấy tờ.
Từ thực tế tại Trường Tiểu học Vĩnh An, tỉnh Phú Thọ, có thể thấy vai trò của việc đầu tư đồng bộ cơ sở vật chất trong tổ chức bán trú.
Với cơ chế đầu tư công, ưu tiên các công trình mang ý nghĩa an sinh xã hội, giáo dục... UBND xã Vĩnh An đã chú trọng xây dựng, hoàn thiện không gian phục vụ bữa ăn theo hướng khang trang, sạch sẽ tại trường Tiểu học Vĩnh An; các khâu tổ chức suất ăn được thực hiện theo quy trình, chú trọng yêu cầu ATTP. Nguồn thực phẩm được kiểm soát, các khâu tiếp nhận, chế biến và phục vụ được thực hiện có sự theo dõi, giám sát.
Điểm đáng ghi nhận là tính minh bạch trong tổ chức suất ăn. Khi phụ huynh có thể nắm được thông tin về bữa ăn của con, cách thức tổ chức và nguồn thực phẩm, sự đồng thuận giữa gia đình và nhà trường được củng cố.
Quan trọng hơn là các nhà trường đã xây dựng cơ chế để phụ huynh có thể biết, giám sát và phản hồi về chất lượng bữa ăn trong khuôn khổ phù hợp. Đây là một “kênh giám sát xã hội” có ý nghĩa thiết thực đối với công tác ATTP học đường.
Tại Trường Mầm non Tam Hồng, tỉnh Phú Thọ, công tác tổ chức bữa ăn bán trú cũng được chú trọng theo hướng bảo đảm điều kiện phục vụ, vệ sinh và an toàn cho trẻ. Với lứa tuổi mầm non, yêu cầu này càng đặc biệt quan trọng bởi trẻ còn nhỏ, khả năng tự bảo vệ và nhận biết thực phẩm không an toàn còn hạn chế.
Bữa ăn tại trường vì vậy không đơn thuần là hoạt động chăm sóc mà còn là một phần trong quá trình giáo dục, hình thành thói quen ăn uống và bảo vệ sức khỏe lâu dài cho trẻ.
Những lưu ý để bảo đảm an toàn thực phẩm từ gốc
Để công tác ATTP tại các trường học đi vào thực chất, cần đặc biệt lưu ý một số vấn đề:
Thứ nhất, kiểm soát từ nguồn nguyên liệu. Không vì giá rẻ mà lựa chọn thực phẩm thiếu thông tin về nguồn gốc. Hồ sơ mua bán, hóa đơn và thông tin nhà cung cấp phải được lưu giữ để phục vụ truy xuất khi cần thiết.
Thứ hai, kiểm soát con người. Nhân viên trực tiếp chế biến phải được trang bị kiến thức, thực hành vệ sinh cá nhân và tuân thủ quy định trong quá trình chế biến, chia suất.
Thứ ba, kiểm soát quy trình. Từ tiếp nhận nguyên liệu đến sơ chế, chế biến, bảo quản, chia và phục vụ phải được thực hiện theo quy trình rõ ràng; dụng cụ dành cho thực phẩm sống và chín cần được kiểm soát để hạn chế nguy cơ nhiễm chéo.
Thứ tư, không xem nhẹ hồ sơ. Sổ giao nhận thực phẩm, kiểm thực ba bước, lưu mẫu, hồ sơ nhà cung cấp và các giấy tờ liên quan không phải thủ tục hình thức mà là những căn cứ quan trọng để kiểm soát rủi ro.
Thứ năm, tăng cường giám sát độc lập. Nhà trường cần phát huy vai trò của ban giám hiệu, bộ phận phụ trách bán trú, y tế trường học, tổ chuyên môn và đại diện phụ huynh trong phạm vi phù hợp.
Thứ sáu, xử lý ngay khi phát hiện dấu hiệu bất thường. Khi thực phẩm có dấu hiệu không bảo đảm chất lượng, nhà trường cần tạm dừng sử dụng, xác minh nguồn gốc và thực hiện các bước xử lý theo quy định, không vì bất kỳ lý do nào mà bỏ qua nguy cơ.
An toàn một bữa ăn là trách nhiệm của nhiều bên. Trong trường học không thể giao hoàn toàn cho nhân viên bếp, cũng không thể chỉ trông chờ vào các đoàn kiểm tra của cơ quan chức năng. Đây là trách nhiệm liên hoàn của nhà trường – đơn vị cung cấp – cán bộ, nhân viên bếp – cơ quan quản lý – phụ huynh và cả cộng đồng.
