Việt Nam cập nhật danh mục công nghệ chiến lược, bổ sung đường sắt tốc độ cao

Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng vừa ký ban hành Quyết định số 21/2026/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về Danh mục công nghệ chiến lược và Danh mục sản phẩm công nghệ chiến lược, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026. Văn bản này thay thế Quyết định số 1131/QĐ-TTg ngày 12/6/2025, tức sau chưa đầy một năm triển khai.

Điều tạo ra sự chú ý lần này là phạm vi của danh mục vượt xa những gì từng được liệt kê trong chính sách trước đó. Lần đầu tiên, chip bán dẫn, hydrogen xanh, công nghệ lượng tử và vệ tinh quỹ đạo thấp được Việt Nam chính thức đưa vào hàng ưu tiên quốc gia, những lĩnh vực mà các cường quốc công nghệ đã rót hàng trăm tỷ USD trong suốt thập kỷ qua.

Theo Quyết định, 10 nhóm công nghệ chiến lược gồm: công nghệ số với trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, điện toán đám mây và chuỗi khối; mạng di động thế hệ sau; robot và tự động hóa; công nghệ sinh học và y sinh tiên tiến; năng lượng và vật liệu tiên tiến; chip bán dẫn; an ninh mạng và lượng tử; công nghệ biển, đại dương và lòng đất; hàng không vũ trụ; đường sắt tốc độ cao và đường sắt đô thị.

Cùng với danh mục công nghệ, Quyết định xác lập 30 sản phẩm chiến lược chia thành hai nhóm. Nhóm 1 gồm 22 sản phẩm đã có thị trường và có thể tạo tác động trực tiếp đến kinh tế, trong đó đáng chú ý là mô hình ngôn ngữ lớn tiếng Việt, trợ lý ảo và AI chuyên ngành; nền tảng điện toán đám mây; robot công nghiệp; giải pháp an ninh mạng cho hạ tầng trọng yếu; vắc xin thế hệ mới; pin và hệ thống tích trữ năng lượng BESS; hệ thống sản xuất và phân phối hydrogen xanh; hệ thống thu giữ carbon và thiết bị bay không người lái.

Nhóm 2 gồm 8 sản phẩm định hướng tương lai và bảo đảm tự chủ an ninh quốc phòng, bao gồm chip chuyên dụng, truyền thông lượng tử và tính toán lượng tử, hệ thống chế biến sâu khoáng sản và đất hiếm, công nghệ thăm dò biển sâu và năng lượng ngoài khơi, lò phản ứng hạt nhân mô-đun nhỏ, vệ tinh và chùm vệ tinh quỹ đạo thấp, công trình đường sắt tốc độ cao cùng các hệ thống tích hợp đường sắt đô thị.

Trước khi Quyết định 21 được ký, Bộ Khoa học và Công nghệ đã khẩn trương triển khai chương trình phát triển sản phẩm công nghệ chiến lược quốc gia, tập trung vào 6 công nghệ ưu tiên gồm AI, robot, 5G và UAV theo cơ chế tài trợ và đặt hàng từ Nhà nước, nhằm tạo thị trường ban đầu cho doanh nghiệp trong nước. Bộ cũng lên kế hoạch đầu tư 9 phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia phục vụ nghiên cứu công nghệ chiến lược.

Ngày 22/4, Thủ tướng Lê Minh Hưng chủ trì cuộc làm việc với Bộ Khoa học và Công nghệ về triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW. Tại đây, Thủ tướng nhấn mạnh cần ưu tiên nguồn lực và tăng tỷ trọng chi cho công nghệ chiến lược, công nghệ lõi. Báo cáo tại cuộc họp cho thấy tổng ngân sách cho lĩnh vực khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số năm 2026 được Quốc hội phê chuẩn là 65.020 tỷ đồng, trong đó 34.300 tỷ đồng là chi đầu tư phát triển. Việt Nam hiện xếp thứ 44/139 quốc gia về chỉ số đổi mới sáng tạo toàn cầu.

Về cơ chế vận hành, Bộ Khoa học và Công nghệ giữ vai trò cơ quan thường trực của Tổ Công tác Chính phủ về công nghệ chiến lược, chủ trì rà soát định kỳ và trình Thủ tướng cập nhật danh mục phù hợp với từng giai đoạn phát triển kinh tế-xã hội. Việc thay thế Quyết định 1131 chưa đầy một năm sau khi ban hành cho thấy Chính phủ sẵn sàng điều chỉnh nhanh khi bản đồ công nghệ toàn cầu thay đổi.

Từ góc độ chính sách, danh mục lần này phản ánh tư duy rõ ràng hơn về phân tầng ưu tiên: nhóm sản phẩm có thể thương mại hóa ngay để duy trì tăng trưởng trong ngắn hạn, và nhóm công nghệ nền tảng cần đầu tư dài hơi để bảo đảm tự chủ trong dài hạn. Hiệu lực từ 1/7/2026 đồng nghĩa với việc các bộ, ngành và doanh nghiệp có chưa đầy hai tháng để căn chỉnh kế hoạch triển khai theo khung chiến lược mới.