Song cùng với đó là những yêu cầu khắt khe hơn về công nghệ, quản trị, phát triển xanh và năng lực cạnh tranh toàn cầu.

Câu chuyện về "Bước chuyển mình của doanh nghiệp tư nhân Việt Nam" mong muốn phác họa bức tranh toàn cảnh về một lực lượng kinh tế đang đứng trước cơ hội lịch sử để vươn lên, đồng thời cũng đối diện với những thử thách lớn nhất trên hành trình khẳng định vị thế trong kỷ nguyên mới.

Chỉ hơn ba thập kỷ trước, kinh tế tư nhân vẫn còn là khu vực non trẻ, chủ yếu là những cơ sở sản xuất nhỏ, vốn ít, công nghệ lạc hậu. Nhưng hôm nay, khu vực này đã đóng góp khoảng 51% GDP, tạo việc làm cho hơn 40 triệu lao động và trở thành động lực quan trọng của nền kinh tế.

Bước chuyển lớn nhất không chỉ nằm ở quy mô hay doanh thu. Đó là sự thay đổi trong tư duy: từ làm ăn để tồn tại sang khát vọng cạnh tranh toàn cầu; từ gia công sang sáng tạo; từ tăng trưởng bằng nguồn lực sang tăng trưởng bằng tri thức và đổi mới.

Năm 1986, khi Việt Nam bắt đầu công cuộc Đổi mới, kinh tế tư nhân gần như chỉ tồn tại dưới dạng những hộ kinh doanh cá thể, những xưởng sản xuất nhỏ lẻ hay những cơ sở gia đình.

Trong suốt nhiều năm, khu vực này vừa thiếu vốn, thiếu công nghệ, vừa phải vượt qua những rào cản về thể chế và cả định kiến xã hội. Khi ấy, ít ai nghĩ rằng những doanh nghiệp nhỏ bé ấy sẽ trở thành lực lượng tạo ra một nửa GDP của đất nước.

Nhưng lịch sử phát triển kinh tế Việt Nam đã chứng minh điều ngược lại.

Theo số liệu của Bộ Tài chính, Việt Nam hiện có hơn 940 nghìn doanh nghiệp đang hoạt động và khoảng 5 triệu hộ kinh doanh. Khu vực kinh tế tư nhân đóng góp khoảng 51% GDP, hơn 30% thu ngân sách nhà nước, chiếm gần 60% tổng vốn đầu tư toàn xã hội và tạo việc làm cho hơn 40 triệu lao động, tương đương khoảng 82% lực lượng lao động.

Những con số ấy cho thấy kinh tế tư nhân không còn là khu vực "bổ trợ". Họ đã trở thành một trụ cột của nền kinh tế.

Sự trưởng thành của kinh tế tư nhân không chỉ thể hiện qua số lượng doanh nghiệp. Điều đáng chú ý hơn là sự xuất hiện của những tập đoàn tư nhân quy mô lớn. Ba thập kỷ trước, rất khó hình dung Việt Nam có thể xuất hiện những doanh nghiệp tư nhân đủ sức cạnh tranh với các tập đoàn nước ngoài. Nhưng hôm nay, điều đó đã trở thành hiện thực. Có doanh nghiệp khởi đầu từ một cửa hàng kinh doanh máy xây dựng rồi trở thành nhà sản xuất thép lớn nhất Đông Nam Á.

Có doanh nghiệp bắt đầu bằng lắp ráp ô tô nhưng đã xây dựng được hệ sinh thái công nghiệp, logistics và nông nghiệp quy mô lớn. Có doanh nghiệp dám bước vào ngành công nghiệp xe điện, trí tuệ nhân tạo và công nghệ cao - những lĩnh vực vốn được xem là sân chơi của các tập đoàn toàn cầu.

Điểm chung của họ là không còn lựa chọn con đường tăng trưởng dựa vào lao động giá rẻ. Họ đầu tư vào công nghệ; Đầu tư vào quản trị hiện đại; Đầu tư vào đổi mới sáng tạo; Từ chỗ học hỏi kinh nghiệm quốc tế, nhiều doanh nghiệp Việt đang tự tạo ra mô hình kinh doanh riêng, từng bước định vị thương hiệu trên thị trường khu vực và thế giới.

Sự chuyển mình của doanh nghiệp tư nhân không chỉ đến từ nội lực. Nó còn đến từ sự thay đổi trong tư duy phát triển của đất nước. Tháng 5/2025, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân. Lần đầu tiên, kinh tế tư nhân được xác định là "một trong những động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc dân".

Không chỉ được nhìn nhận là lực lượng tạo ra của cải vật chất, đội ngũ doanh nhân còn được xem là chủ thể quan trọng của tiến trình phát triển đất nước. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước từng nhấn mạnh, các doanh nhân đã góp phần thúc đẩy cải cách kinh tế, tham gia định hình chính sách phát triển, cải thiện môi trường kinh doanh và đổi mới công tác quản lý kinh tế của Nhà nước. Đồng thời, họ cũng là lực lượng thúc đẩy cạnh tranh, đổi mới sáng tạo, nâng cao năng suất, giảm chi phí và mang lại lợi ích cho người tiêu dùng.

Đó không chỉ là sự thay đổi về câu chữ, đó là sự thay đổi về tư duy. Nếu trước đây, doanh nghiệp thường phải tự tìm đường đi trong môi trường còn nhiều rào cản thì nay, mục tiêu là kiến tạo một môi trường kinh doanh bình đẳng, minh bạch và an toàn.

Nghị quyết 68 đặt mục tiêu đến năm 2030:

Việt Nam có khoảng 2 triệu doanh nghiệp hoạt động; Ít nhất 20 doanh nghiệp lớn tham gia chuỗi giá trị toàn cầu; Khu vực tư nhân đóng góp khoảng 55-58% GDP; Trở thành lực lượng dẫn đầu về đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong ASEAN; Xa hơn, đến năm 2045, khu vực kinh tế tư nhân được kỳ vọng đóng góp hơn 60% GDP. Những mục tiêu đó cho thấy kỳ vọng rất lớn của Nhà nước đối với doanh nghiệp tư nhân.

Cuộc chơi mới: Không đổi mới sẽ bị bỏ lại

Tuy nhiên, bước chuyển mình của doanh nghiệp tư nhân không phải là con đường bằng phẳng. Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu đang thay đổi rất nhanh, cơ hội luôn đi cùng áp lực cạnh tranh ngày càng lớn.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhận định tương lai của đội ngũ doanh nhân Việt Nam là rất hứa hẹn nhưng cũng nhiều thách thức. Đó không chỉ là thách thức về thị trường hay nguồn vốn, mà còn là sức ép chuyển đổi công nghệ, đổi mới sáng tạo, phát triển xanh và hội nhập sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Doanh nghiệp không còn chỉ cạnh tranh bằng giá. Họ phải cạnh tranh bằng công nghệ, bằng năng suất, bằng quản trị, bằng đổi mới sáng tạo. Đặc biệt, xu hướng chuyển đổi xanh đang tạo ra sức ép chưa từng có về các tiêu chuẩn ESG, cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của châu Âu.

Trước những yêu cầu ngày càng khắt khe về truy xuất nguồn gốc, tất cả buộc doanh nghiệp Việt Nam phải thay đổi. Từ ngành thép, xi măng, dệt may đến điện tử, doanh nghiệp phải tính đến lượng phát thải carbon, tiết kiệm năng lượng và minh bạch quản trị. Đây không còn là lựa chọn, mà là điều kiện để tồn tại.

Nhiều năm qua, câu chuyện thiếu vốn luôn được xem là rào cản lớn nhất của doanh nghiệp tư nhân. Nhưng ngày nay, bài toán lớn hơn có lẽ nằm ở năng lực quản trị và đổi mới sáng tạo. Phần lớn doanh nghiệp tư nhân Việt Nam vẫn là doanh nghiệp nhỏ và vừa. Quy mô vốn hạn chế, năng lực nghiên cứu phát triển còn thấp.

Mức độ tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu chưa cao. Không ít doanh nghiệp vẫn phát triển theo mô hình gia đình, quản trị dựa trên kinh nghiệm. Thiếu đầu tư cho công nghệ và nhân lực chất lượng cao. Trong khi đó, thế giới đang bước vào kỷ nguyên của trí tuệ nhân tạo, tự động hóa, kinh tế xanh và kinh tế số. Nếu không thay đổi, lợi thế của ngày hôm qua có thể trở thành gánh nặng của ngày mai.

Sự trưởng thành của kinh tế tư nhân không chỉ thể hiện qua số lượng doanh nghiệp. Điều đáng chú ý hơn là sự xuất hiện của một thế hệ doanh nghiệp mới - những doanh nghiệp không còn chỉ kinh doanh thương mại hay gia công đơn thuần mà đang từng bước làm chủ công nghệ, tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Ở lĩnh vực công nghiệp nặng, Hòa Phát đã trở thành nhà sản xuất thép lớn nhất Việt Nam với năng lực sản xuất khoảng 15 triệu tấn thép thô mỗi năm.

Trong lĩnh vực ô tô và công nghiệp hỗ trợ, THACO đã xây dựng hệ sinh thái sản xuất tại Chu Lai với hàng chục nhà máy, cảng biển, trung tâm logistics và các doanh nghiệp cơ khí phụ trợ. Nhưng phía sau những tập đoàn lớn ấy còn là hàng nghìn doanh nghiệp tư nhân đang âm thầm tạo ra sức mạnh cho nền kinh tế.

Đó là những doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ sản xuất khuôn mẫu, linh kiện điện tử, cơ khí chính xác. Là những doanh nghiệp sản xuất thiết bị điện, vật liệu mới, bao bì công nghiệp. Là những nhà máy công nghệ cao sản xuất linh kiện cho Samsung, Apple, Canon, LG hay các tập đoàn đa quốc gia khác.

Tại Bắc Ninh, Phú Thọ, Hưng Yên, Hải Phòng, Quảng Ninh hay Đồng Nai, ngày càng nhiều doanh nghiệp Việt đã tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.

Từ vị trí là nhà cung cấp cấp 3, cấp 4, nhiều doanh nghiệp đã trở thành nhà cung cấp cấp 1 cho các tập đoàn lớn.

Công ty CP CNC Tech. Từ một doanh nghiệp sản xuất cơ khí chính xác tại Vĩnh Phúc (cũ) nay là Phú Thọ, CNC Tech đã phát triển thành hệ sinh thái công nghiệp gồm gia công cơ khí, công nghệ cao, công nghiệp hỗ trợ, logistics và phát triển hạ tầng khu công nghiệp. Doanh nghiệp này hiện tham gia chuỗi cung ứng cho nhiều tập đoàn công nghệ lớn trên thế giới, đồng thời đầu tư mạnh vào các khu công nghiệp xanh, hướng tới mô hình sản xuất bền vững.

Hay như CTCP Công nghiệp phụ trợ Minh Nguyên, Công ty 4P Electronics, Công ty Cơ khí chính xác Việt Nhật..., những doanh nghiệp từng chỉ sản xuất các chi tiết đơn giản nay đã có khả năng chế tạo linh kiện có độ chính xác cao, đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế.

Theo ông Nguyễn Văn Hùng, Chủ tịch Tập đoàn CNC Tech: "Chúng tôi không chỉ phát triển hạ tầng công nghiệp chất lượng cao mà còn tích hợp các giải pháp công nghệ hiện đại để giảm thiểu tác động đến môi trường, đồng hành cùng các địa phương xây dựng hệ sinh thái công nghiệp xanh hàng đầu khu vực."

Định hướng này phản ánh xu thế chuyển đổi của nhiều doanh nghiệp tư nhân Việt Nam hiện nay: tăng trưởng không chỉ dựa trên quy mô, mà còn gắn với công nghệ, phát triển xanh và các tiêu chuẩn bền vững toàn cầu.

Ở lĩnh vực công nghệ cao, Việt Nam cũng đang chứng kiến sự lớn mạnh của những doanh nghiệp tư nhân hoạt động trong lĩnh vực phần mềm, AI, bán dẫn và chuyển đổi số. FPT đã trở thành doanh nghiệp công nghệ có doanh thu hàng tỷ USD, hiện diện tại hơn 30 quốc gia. CMC đầu tư mạnh vào điện toán đám mây và trung tâm dữ liệu. Nhiều startup công nghệ đang tham gia vào các lĩnh vực trí tuệ nhân tạo, fintech, giáo dục số và công nghệ y tế.

Nếu như trước đây, doanh nghiệp Việt Nam cạnh tranh bằng lao động giá rẻ thì ngày nay, ngày càng nhiều doanh nghiệp lựa chọn cạnh tranh bằng công nghệ, đổi mới sáng tạo và chất lượng. Đó là sự thay đổi mang tính bước ngoặt, bởi sức mạnh của kinh tế tư nhân không chỉ nằm ở vài tập đoàn lớn, mà nằm ở hàng trăm nghìn doanh nghiệp đang chuyển đổi từng ngày.

Có thể nói, xuất phát điểm chỉ từ những xưởng cơ khí nhỏ thành nhà máy thông minh, từ những cơ sở gia công thành doanh nghiệp công nghệ, từ những doanh nghiệp phụ thuộc thị trường trong nước thành mắt xích của chuỗi giá trị toàn cầu...

Nhưng có lẽ, sự thay đổi lớn nhất của doanh nghiệp tư nhân Việt Nam không nằm ở quy mô mà nằm ở tư duy. Nếu trước đây, mục tiêu chỉ là tồn tại và mở rộng thị trường nội địa thì hôm nay, ngày càng nhiều doanh nghiệp nói về công nghệ lõi; về AI; về ESG; về kinh tế xanh; về những thương hiệu mang tầm khu vực.

Họ sẵn sàng đầu tư vào những lĩnh vực khó. Sẵn sàng bước vào những cuộc chơi lớn. Sẵn sàng cạnh tranh với những tập đoàn hàng đầu thế giới. Khát vọng ấy đang tạo nên một thế hệ doanh nghiệp mới năng động hơn, chuyên nghiệp hơn và có trách nhiệm hơn với xã hội.

Lịch sử kinh tế Việt Nam đã chứng kiến nhiều giai đoạn phát triển. Nhưng có lẽ chưa bao giờ khu vực kinh tế tư nhân đứng trước cơ hội lớn như hiện nay. Lần đầu tiên, họ được đặt ở vị trí trung tâm của chiến lược phát triển quốc gia, được trao niềm tin, được khơi thông nguồn lực.

Và được kỳ vọng trở thành động lực quan trọng nhất của nền kinh tế, đó là cơ hội chưa từng có nhưng cũng là phép thử lớn nhất. Bởi bước chuyển mình của doanh nghiệp tư nhân Việt Nam sẽ không chỉ quyết định số phận của từng doanh nghiệp, mà còn góp phần định hình diện mạo của nền kinh tế Việt Nam trong nhiều thập niên tới.