Một doanh nghiệp không được tạo ra chỉ bằng một tờ giấy phép hay một quyết định thành lập. Nó được tạo ra bằng con người, bằng niềm tin và bằng những ngày tháng không cho phép mình nghĩ đến đường lùi.

Hơn 20 năm trước, khi SHINEC chỉ là một mô hình thử nghiệm với vài căn phòng nhỏ và một khu đất đầy bùn lầy ở Hải Phòng, ít ai hình dung doanh nghiệp ấy sẽ trở thành điểm khởi đầu cho một hành trình dài. Với Phạm Hồng Điệp, câu chuyện đó bắt đầu từ một người lính xuất ngũ, mang theo hành trang lớn nhất là kỷ luật, trách nhiệm và khát vọng tạo ra những giá trị bền vững.

Không sinh ra trong một gia đình có truyền thống kinh doanh, không sở hữu nền tảng tài chính hay một con đường được định sẵn, hành trình của doanh nhân Phạm Hồng Điệp bắt đầu từ những xuất phát điểm rất đỗi bình thường.

Tuổi trẻ của ông gắn với giai đoạn đất nước vừa bước vào công cuộc đổi mới, khi cơ chế thị trường còn là một khái niệm mới mẻ và cả xã hội đang trong quá trình vừa làm vừa học, vừa tìm kiếm hướng đi. Trong hành trang bước vào đời, tài sản quý giá nhất mà ông mang theo không phải vốn liếng hay các mối quan hệ, mà là những năm tháng được rèn luyện trong quân ngũ.

Năm 1989, ở tuổi 23, Phạm Hồng Điệp rời quân đội sau thời gian công tác với vai trò trinh sát biên phòng. Trở về đời sống dân sự trong bối cảnh nền kinh tế đang chuyển mình mạnh mẽ, ông gần như bắt đầu từ con số không. Tuy nhiên, những giá trị mà môi trường quân đội hun đúc đã trở thành nền móng cho toàn bộ chặng đường sau này: tính kỷ luật, tinh thần đồng đội và ý thức trách nhiệm với cộng đồng, đất nước.

Nhiều năm sau, khi nhìn lại hành trình của mình, ông vẫn xem quãng thời gian quân ngũ là một trong những dấu mốc quan trọng nhất. Không phải bởi những danh xưng hay ký ức đặc biệt, mà bởi đó là nơi hình thành nên những nguyên tắc sống bền vững.

Rời quân ngũ, như nhiều người trẻ trong giai đoạn đầu của thời kỳ đổi mới, Phạm Hồng Điệp bước vào thương trường với một mục tiêu rất giản dị: kiếm sống và tạo dựng tương lai cho gia đình. Ông thử sức ở nhiều lĩnh vực khác nhau, từ các hoạt động thương mại nhỏ lẻ đến kinh doanh vật liệu xây dựng. Động lực lớn nhất khi ấy không phải khát vọng xây dựng một doanh nghiệp lớn, mà đơn giản là tìm cách thoát nghèo và đứng vững trong môi trường kinh tế đầy biến động.

Những năm đầu của cơ chế thị trường mở ra vô số cơ hội, nhưng cũng đặt ra không ít thách thức. Xã hội chuyển động nhanh, cạnh tranh ngày càng gay gắt. Trong dòng chảy ấy, ông cũng như nhiều doanh nhân thế hệ đầu của Việt Nam phải vừa làm, vừa học, vừa tích lũy kinh nghiệm từ chính những va vấp thực tế.

Thế nhưng, càng đi xa trên con đường kinh doanh, một câu hỏi ngày càng hiện hữu trong suy nghĩ của ông. Thành công có phải chỉ được đo bằng doanh thu hay lợi nhuận? Mục tiêu của việc kinh doanh có dừng lại ở việc cải thiện cuộc sống cá nhân?

Những trăn trở ấy âm thầm lớn dần theo năm tháng. Và cũng từ đó, trong ông bắt đầu hình thành một khát vọng lớn hơn: xây dựng những giá trị có ý nghĩa lâu dài, không chỉ cho bản thân mà còn cho cộng đồng, cho ngành công nghiệp và cho sự phát triển của đất nước.

Đó cũng là tiền đề dẫn tới những bước ngoặt quan trọng tiếp theo trong cuộc đời doanh nhân Phạm Hồng Điệp, khi ông bước chân vào lĩnh vực công nghiệp tàu thủy và sau này gắn bó với SHINEC.

Sau những năm tháng bươn chải trên thương trường để tìm kiếm cơ hội mưu sinh, hành trình của Phạm Hồng Điệp bắt đầu rẽ sang một hướng khác khi ông gia nhập Công ty Phá dỡ tàu cũ và Xuất khẩu phế liệu Visdemco.

Thoạt nhìn, đây không phải lĩnh vực hấp dẫn trong mắt nhiều người. Công việc của doanh nghiệp chủ yếu xoay quanh phá dỡ tàu biển cũ, thu hồi phế liệu kim loại, kinh doanh sắt thép và cung ứng vật tư cho ngành đóng tàu. Nhưng chính môi trường đặc thù ấy lại trở thành “trường học thực tế” quan trọng nhất trong những năm đầu sự nghiệp của ông.

Tại Visdemco, Phạm Hồng Điệp có cơ hội tiếp cận toàn bộ chuỗi hoạt động liên quan đến ngành công nghiệp tàu thủy, từ khai thác nguồn nguyên liệu, kinh doanh sắt thép cho tới cung ứng vật tư kỹ thuật. Đây là giai đoạn giúp ông tích lũy những hiểu biết nền tảng về một lĩnh vực mà sau này gắn bó gần như trọn vẹn với sự nghiệp của mình.

Năng lực quản lý và khả năng thích ứng nhanh với môi trường kinh doanh giúp ông sớm được tín nhiệm giao đảm nhiệm vị trí Phó Giám đốc. Cương vị mới không chỉ mang đến nhiều trách nhiệm hơn mà còn mở ra một góc nhìn hoàn toàn khác về doanh nghiệp.

Một trong những trải nghiệm đáng nhớ nhất trong thời gian làm việc tại Visdemco là việc tham gia điều hành tuyến tàu cao tốc du lịch Hải Phòng – Cát Bà. Vào cuối những năm 1990, đây được xem là một sản phẩm mới mẻ của ngành vận tải biển Việt Nam. Những con tàu cao tốc do chính kỹ sư và công nhân Việt Nam thiết kế, chế tạo, từng bước thay thế các sản phẩm nhập khẩu từ nước ngoài.

Đối với Phạm Hồng Điệp, những chuyến tàu ấy không chỉ đơn thuần chở khách du lịch ra đảo. Chúng còn mở ra cho ông cái nhìn trực diện về tiềm năng của ngành công nghiệp đóng tàu Việt Nam – một lĩnh vực khi đó đang được kỳ vọng trở thành động lực quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế biển quốc gia.

Những năm tháng tại Visdemco đã mang lại cho ông nhiều hơn kinh nghiệm điều hành. Ông hiểu cách vận hành của thị trường sắt thép, nắm bắt được chuỗi cung ứng của ngành đóng tàu và quan trọng hơn cả là hiểu cách một doanh nghiệp phải thích nghi trước những biến động liên tục của nền kinh tế thị trường.

Đó cũng là giai đoạn cái tên Phạm Hồng Điệp bắt đầu được biết đến nhiều hơn trong hệ thống doanh nghiệp công nghiệp tàu thủy. Tuy nhiên, vào thời điểm ấy, ông chưa thể hình dung rằng những trải nghiệm tại Visdemco chỉ mới là bước khởi đầu.

“Mỏ vàng” công nghiệp đóng tàu và những khoảng trống chưa được lấp đầy

Những năm cuối thập niên 1990, nền kinh tế Việt Nam bước vào giai đoạn tăng tốc sau hơn một thập kỷ đổi mới. Cơ chế thị trường dần hình thành rõ nét, kéo theo những yêu cầu mới về năng lực cạnh tranh, hiệu quả sản xuất và khả năng hội nhập.

Trong bối cảnh đó, kinh tế biển được xác định là một trong những trụ cột chiến lược của đất nước. Với hơn 3.000 km bờ biển, Việt Nam sở hữu lợi thế tự nhiên hiếm có. Tuy nhiên, lợi thế địa lý chỉ thực sự có ý nghĩa khi được chuyển hóa thành năng lực công nghiệp.

Chính vì vậy, ngành đóng tàu được đặt vào vị trí đặc biệt trong chiến lược phát triển quốc gia.

Không đơn thuần là một ngành sản xuất, đóng tàu được xem như thước đo năng lực công nghiệp của một quốc gia. Mỗi con tàu là sự kết tinh của hàng loạt lĩnh vực từ cơ khí, luyện kim, vật liệu, điện, tự động hóa cho đến nội thất và thiết bị kỹ thuật. Làm chủ ngành đóng tàu đồng nghĩa với việc làm chủ một phần quan trọng của nền công nghiệp hiện đại.

Khi ấy, hàng loạt dự án đóng tàu được triển khai, nhiều nhà máy được mở rộng, tạo nên bầu không khí phát triển đầy lạc quan. Trong mắt nhiều người, đây là “mỏ vàng” mới của nền kinh tế. Nhưng từ những trải nghiệm thực tế tại Visdemco, Phạm Hồng Điệp lại nhìn thấy một góc khác của câu chuyện.

Theo ông, giá trị lớn nhất của ngành không nằm ở những gì đang hiện hữu, mà nằm ở những khoảng trống chưa được lấp đầy. Một con tàu có thể được hoàn thiện tại Việt Nam, nhưng nhiều thiết bị kỹ thuật, vật tư chuyên dụng hay nội thất bên trong vẫn phải nhập khẩu. Điều đó đồng nghĩa với việc phần lớn giá trị gia tăng chưa thực sự ở lại trong nước.

Nhận thức ấy khiến ông bắt đầu suy nghĩ theo một hướng khác.

Thay vì tham gia vào những lĩnh vực đã có nhiều doanh nghiệp cạnh tranh, liệu có thể tìm kiếm cơ hội ở những mắt xích còn bỏ ngỏ trong chuỗi giá trị? Liệu có thể bắt đầu từ những phần việc nhỏ hơn nhưng có khả năng tạo ra giá trị bền vững hơn trong dài hạn?

Đó không phải là những tham vọng quá lớn vào thời điểm ấy. Nhưng chính cách tiếp cận này sau đó đã ảnh hưởng sâu sắc đến hàng loạt quyết định chiến lược của ông trên hành trình xây dựng SHINEC.

Quan sát sự phát triển của ngành đóng tàu giai đoạn đó cũng giúp Phạm Hồng Điệp rút ra một bài học quan trọng về kinh doanh.

Theo ông, thành công ban đầu của một ngành thường đi kèm với kỳ vọng lớn, thậm chí đôi khi là những ảo tưởng về tăng trưởng. Khi thị trường liên tục mở rộng, người ta dễ tin rằng xu hướng ấy sẽ kéo dài mãi mãi. Những con số tăng trưởng ấn tượng có thể khiến nhiều doanh nghiệp quên mất việc xây dựng nền tảng.

Chính từ những quan sát đó, một nguyên tắc kinh doanh dần được hình thành trong tư duy của ông: không chạy theo quy mô khi chưa hiểu rõ bản chất, không đi quá nhanh khi chưa biết nền tảng mình đang đứng có thực sự vững chắc hay không.

Nguyên tắc ấy khiến con đường ông lựa chọn không phải lúc nào cũng là con đường ngắn nhất. Nhưng theo thời gian, nó trở thành nền tảng cho triết lý phát triển mà ông theo đuổi: tốc độ có thể tạo ra tăng trưởng, nhưng chỉ sự bền vững mới tạo nên giá trị lâu dài.

Có những bước ngoặt làm thay đổi cả cuộc đời nhưng lại bắt đầu từ những điều rất bình thường. Với ông Phạm Hồng Điệp, hành trình gắn bó với SHINEC cũng khởi nguồn từ một cuộc gọi như thế.

Thời điểm sau nhiều năm tích lũy kinh nghiệm trong lĩnh vực sắt thép, vật tư công nghiệp và ngành đóng tàu, ông nhận được lời mời từ Hà Nội tham gia vào một dự án mới. Bề ngoài, đó chỉ là một cơ hội nghề nghiệp như nhiều cơ hội khác. Nhưng khi trực tiếp tham gia các cuộc trao đổi, ông nhận ra đây không đơn thuần là việc điều hành một doanh nghiệp.

Ý tưởng được đặt ra khi đó là xây dựng một mô hình doanh nghiệp vận hành theo cơ chế thị trường hiện đại nhưng vẫn gắn với hệ sinh thái công nghiệp đóng tàu đang trong quá trình chuyển đổi mạnh mẽ. Đó là một cách tiếp cận còn khá mới mẻ ở Việt Nam đầu những năm 2000.

Điều thu hút ông Điệp không phải là quy mô hay tiềm năng lợi nhuận trước mắt, mà là cơ hội được tham gia xây dựng một nền tảng mới. Một mô hình mà nếu thành công có thể tạo ra giá trị lâu dài, thay vì chỉ mang lại những kết quả ngắn hạn.

"Không phải mọi cơ hội đều đến hai lần. Có những quyết định nếu chần chừ quá lâu thì cơ hội sẽ trôi qua", ông nhớ lại.

Và ông đã lựa chọn bước vào cuộc chơi mới ấy, dù khi đó chưa ai có thể chắc chắn về thành công.

Khi chính thức tham gia hệ thống mới, ông Phạm Hồng Điệp nhanh chóng nhận thấy mình không còn đứng trong phạm vi của một doanh nghiệp đơn lẻ. Trước mắt ông là cả một dòng chảy phát triển của ngành công nghiệp đóng tàu Việt Nam - lĩnh vực đang được đặt nhiều kỳ vọng trong chiến lược kinh tế biển quốc gia.

Hệ thống này mang lại nhiều lợi thế đáng kể: uy tín, nguồn lực, mạng lưới đối tác và những cơ hội phát triển rộng mở. Tuy nhiên, đi cùng với đó là các cơ chế vận hành phức tạp, những ràng buộc về quản trị và không ít giới hạn đối với tính tự chủ của doanh nghiệp.

Những trải nghiệm trong giai đoạn đầu giúp ông dần hình thành một nhận thức quan trọng: một doanh nghiệp muốn phát triển bền vững thì cuối cùng vẫn phải có khả năng đứng vững trên đôi chân của chính mình.

Ý nghĩ ấy chưa lập tức trở thành chiến lược, nhưng đã âm thầm định hình cách ông nhìn nhận về tương lai của doanh nghiệp. Thay vì phụ thuộc vào những lợi thế sẵn có từ hệ thống, ông bắt đầu suy nghĩ về việc xây dựng năng lực nội tại, tạo ra sức mạnh cạnh tranh thực chất cho chính doanh nghiệp của mình. Đó cũng là một trong những hạt mầm đầu tiên của triết lý phát triển mà sau này SHINEC theo đuổi.

Khi một quyết định trở thành số phận

Ngày 26/11/2001, Công ty Cổ phần Công nghiệp Tàu thủy SHINEC chính thức được thành lập. Nhìn từ góc độ pháp lý, đó chỉ là một dấu mốc đăng ký doanh nghiệp. Nhưng với ông Phạm Hồng Điệp, đây là thời điểm mở ra chương quan trọng nhất trong cuộc đời doanh nhân của mình.

SHINEC ra đời trong điều kiện gần như bắt đầu từ con số không. Không có một nền tảng hoàn chỉnh. Không có bộ máy vận hành đầy đủ. Không có sẵn những lợi thế mà nhiều doanh nghiệp khác sở hữu. Tất cả mới chỉ là một ý tưởng, một mô hình đang trong giai đoạn thử nghiệm và một tập thể nhỏ mang theo khát vọng xây dựng điều gì đó mới mẻ.

Khi doanh nghiệp đã được thành lập, lựa chọn duy nhất là tiếp tục đi tới. Không ai biết hành trình phía trước sẽ thuận lợi hay đầy sóng gió. Nhưng tất cả đều hiểu rằng nếu muốn tồn tại, SHINEC phải tự chứng minh được giá trị của mình.

Những năm tháng sau đó cho thấy con đường ấy chưa bao giờ bằng phẳng. SHINEC từng trải qua những giai đoạn tăng trưởng mạnh mẽ, nhưng cũng đối mặt với không ít thời điểm khó khăn, thậm chí đứng trước những thử thách mang tính sống còn.

Tuy nhiên, khi nhìn lại điểm khởi đầu, ông Phạm Hồng Điệp cho rằng điều quan trọng nhất không phải là doanh nghiệp đã sở hữu những gì, mà là niềm tin đã giúp những người sáng lập kiên trì theo đuổi con đường đã chọn.

Chính niềm tin ấy đã trở thành sợi dây kết nối những con người đầu tiên của SHINEC, giúp doanh nghiệp không bị đứt gãy qua những giai đoạn biến động nhất.

Và từ một quyết định tưởng chừng chỉ là lựa chọn nghề nghiệp năm nào, SHINEC dần trở thành hành trình gắn bó với gần như toàn bộ sự nghiệp của ông Phạm Hồng Điệp – một hành trình bắt đầu từ niềm tin, được nuôi dưỡng bằng khát vọng và sẽ còn tiếp tục được viết nên bằng những thử thách ở phía trước.

Giờ đây khi nhìn lại hành trình hơn hai thập kỷ của SHINEC, ông Phạm Hồng Điệp vẫn xem những năm đầu tiên là quãng thời gian đặc biệt nhất trong cuộc đời doanh nhân của mình.

Đó là giai đoạn mà mọi thứ đều ở trạng thái khởi đầu: mới mẻ, ngổn ngang, đầy hy vọng nhưng cũng vô cùng mong manh. SHINEC khi ấy giống như một "mầm cây" vừa nhú lên giữa thị trường đang chuyển động mạnh mẽ, chưa ai biết sẽ lớn đến đâu, nhưng những người sáng lập đều mang trong mình niềm tin mãnh liệt rằng nó phải tồn tại và phát triển.

Khác với nhiều doanh nghiệp tư nhân hình thành từ những thương vụ làm ăn nhỏ rồi từng bước mở rộng, SHINEC ra đời như một mô hình thí điểm trong giai đoạn chuyển đổi của nền kinh tế. Doanh nghiệp không chỉ mang nhiệm vụ kinh doanh, mà còn phải chứng minh rằng một mô hình mới hoàn toàn có thể vận hành hiệu quả và tạo ra giá trị thực sự.

Áp lực ấy hiện hữu ngay từ ngày đầu thành lập. Tháng 11/2001, SHINEC chính thức ra đời với vỏn vẹn 12 nhân sự. Trụ sở làm việc chỉ là hai căn phòng rộng chưa đầy 30m² nằm trong khuôn viên văn phòng đại diện của Tổng công ty tại số 20 Hồ Xuân Hương, Hải Phòng.

Không nhiều tài sản, không sẵn nguồn lực lớn, điều duy nhất mà tập thể trẻ tuổi ấy sở hữu là tinh thần dấn thân.

Biến bãi đất hoang thành công trường của tương lai

Đầu năm 2002, sau nhiều cuộc làm việc giữa Hải Phòng và Hà Nội, SHINEC được giao khu đất gần 1 ha tại số 59 Ngô Quyền.

Đó vốn là kho bãi cũ do Công ty Công nghiệp tàu thủy Nam Triệu quản lý. Trong mắt nhiều người, khu đất ấy gần như không có gì hấp dẫn: nền đất lầy lội, cỏ dại mọc um tùm, những dãy nhà kho xuống cấp và lối vào nhếch nhác. Nhưng với những người sáng lập SHINEC, đó lại là điểm xuất phát của một giấc mơ lớn hơn.

Giữa bãi đất còn ngổn ngang bùn đất, ông Điệp hình dung về một nhà máy hiện đại, những phân xưởng sản xuất, những dây chuyền vận hành và hàng trăm lao động làm việc trong tương lai. Tầm nhìn ấy có thể bị xem là lãng mạn ở thời điểm đó. Nhưng chính niềm tin ấy đã giúp SHINEC đủ quyết tâm để bắt đầu.

Doanh nghiệp lựa chọn một chiến lược thực dụng: vừa xây dựng hạ tầng, vừa tìm kiếm nguồn thu để tự nuôi mình. "Nếu chỉ chờ nhà máy hoàn thiện rồi mới sản xuất, doanh nghiệp rất dễ chết từ trong trứng nước", ông Điệp từng chia sẻ.

Trong khi san lấp mặt bằng và xây dựng nhà xưởng tại 59 Ngô Quyền, SHINEC vẫn duy trì hoạt động kinh doanh sắt thép phế liệu và vật tư công nghiệp - lĩnh vực vốn tạo dựng từ những năm trước đó.

Song song, doanh nghiệp còn liên kết với đối tác tại Đà Nẵng để phát triển xưởng chế biến thức ăn nuôi tôm phục vụ khu vực duyên hải Bắc Bộ. Mảng sửa chữa và hoán cải nội thất tàu thủy cũng được triển khai dựa trên kinh nghiệm tích lũy từ thời Visdemco.

Nhìn lại, việc một công ty công nghiệp tham gia cả lĩnh vực thức ăn thủy sản có vẻ khá bất thường. Nhưng trong điều kiện của một doanh nghiệp mới thành lập, đó là lựa chọn mang tính sống còn. Mọi hoạt động đều hướng đến mục tiêu duy trì dòng tiền, giữ nhịp vận hành bộ máy và tạo nguồn lực cho các kế hoạch dài hạn. Chính vì cùng lúc triển khai nhiều hướng kinh doanh, nhịp làm việc của SHINEC những năm đầu luôn ở trạng thái căng tối đa.

Ban ngày, bộ máy lãnh đạo xử lý các thủ tục pháp lý, tuyển dụng nhân sự, xây dựng cơ cấu tổ chức. Buổi chiều và tối lại lao ra thị trường tìm kiếm khách hàng, ký hợp đồng và xoay xở nguồn vốn. Những nhân sự đầu tiên của SHINEC phần lớn còn rất trẻ. Họ không đến với công ty bằng tâm thế làm công ăn lương đơn thuần, mà coi đây như một hành trình khởi nghiệp tập thể.

Trong một môi trường mà mọi thứ còn thiếu thốn, mỗi người đều phải đảm nhận nhiều vai trò cùng lúc. Không khí làm việc khi ấy giống một công trường hơn là một doanh nghiệp đã định hình. Giữa bộn bề khó khăn của giai đoạn khởi nghiệp, có một quyết định được ông Phạm Hồng Điệp xem là đặc biệt quan trọng: xây dựng đời sống tinh thần cho người lao động ngay từ những ngày đầu. Khi nhiều doanh nghiệp chỉ tập trung vào doanh thu và sản xuất, SHINEC đã chủ động thành lập công đoàn cơ sở, chi đoàn thanh niên và tổ chức các hoạt động gắn kết nội bộ.

Theo ông Điệp, một doanh nghiệp muốn đi đường dài không thể chỉ tồn tại bằng bảng lương hay hợp đồng lao động. Điều giữ chân con người còn là cảm giác thuộc về một tập thể. Chính tư duy đó đã góp phần hình thành văn hóa SHINEC ngay từ buổi ban đầu: trẻ trung, năng động, giàu tinh thần cộng đồng và đề cao sự đồng hành. Không ít giá trị văn hóa về sau trở thành bản sắc của SHINEC thực chất được hình thành từ chính những năm tháng khởi nghiệp ấy. Giống như nhiều doanh nghiệp non trẻ khác, SHINEC không tránh khỏi những lúng túng trong quản trị.

Mô hình tổ chức liên tục được điều chỉnh. Có thời điểm công ty tồn tại đồng thời hai vị trí giám đốc điều hành ở hai đơn vị khác nhau khiến đối tác không khỏi bối rối. Bộ máy nhân sự vừa làm vừa học. Vị trí kế toán trưởng thay đổi liên tiếp trong hơn một năm đầu hoạt động.

Tuy nhiên, chính những va vấp đó lại trở thành "trường học" thực tế cho doanh nghiệp.  Không có sẵn một hệ thống quản trị hoàn chỉnh để kế thừa, SHINEC buộc phải tự xây dựng từng quy trình, tự sửa sai sau mỗi lần vấp ngã.

Những giá trị sau này của doanh nghiệp như tính kỷ luật, tinh thần trách nhiệm hay sự gắn bó nội bộ không được tạo ra từ những khẩu hiệu treo trên tường. Chúng được hình thành từ chính quá trình vượt khó của những con người đầu tiên.

"SHINEC lớn lên như một đứa trẻ sinh ra ở làng Gióng. Không phải thần thoại, cũng không phải cổ tích. Nó lớn lên bằng những bước đi dò dẫm, vừa chạy vừa học trong môi trường kinh doanh hoàn toàn mới", ông Điệp từng ví von.

Trái ngọt đầu tiên

Sau gần một năm hoạt động, SHINEC bắt đầu có những hình hài rõ nét hơn. Xưởng chế biến thức ăn nuôi tôm đi vào vận hành ổn định. Nhà máy nội thất gỗ xuất xưởng những sản phẩm đầu tiên. Mảng sửa chữa và hoán cải nội thất tàu thủy từng bước tạo dựng uy tín trên thị trường. Hoạt động kinh doanh sắt thép tiếp tục tăng trưởng tích cực.

Kết thúc năm đầu tiên, SHINEC ghi nhận tổng giá trị sản lượng đạt 170 tỷ đồng, doanh thu 107 tỷ đồng và nộp ngân sách nhà nước 6 tỷ đồng. Những con số ấy có thể không quá nổi bật nếu nhìn từ hiện tại, nhưng với một doanh nghiệp gần như khởi đầu từ con số 0, đó là thành quả của những nỗ lực không ngừng nghỉ.

Ngày 26/11/2002, lễ kỷ niệm một năm thành lập SHINEC diễn ra ngay giữa khuôn viên vẫn còn ngổn ngang của công trường đang xây dựng. Trong buổi lễ, lãnh đạo Tổng công ty cùng đại diện công đoàn quận Hồng Bàng đã trồng một cây đa lưu niệm trong khuôn viên doanh nghiệp.

Với ông Phạm Hồng Điệp, đó không chỉ là một nghi thức tượng trưng. Đó là sự ghi nhận đầu tiên cho hành trình mà SHINEC đang theo đuổi. Một doanh nghiệp sinh ra từ con số không đã bắt đầu có hình hài. Nhưng cũng đúng vào thời điểm ấy, một cơ hội lớn hơn đang xuất hiện ở phía trước. Cơ hội ấy mang tên Emeraude - con tàu sẽ mở ra chương phát triển hoàn toàn mới cho SHINEC.

Tháng 3/2003 đánh dấu một cột mốc quan trọng trong hành trình phát triển của SHINEC khi Nhà máy Chế biến gỗ và Sản xuất nội thất tàu thủy chính thức đi vào hoạt động. Từ thời điểm này, doanh nghiệp không còn dừng lại ở giai đoạn chuẩn bị mà bắt đầu bước vào sản xuất với quy mô và định hướng rõ nét hơn.

Cùng với sự ra đời của nhà máy, các đơn vị chức năng của SHINEC cũng dần được hoàn thiện. Nhà máy Gỗ từng bước hình thành như một đơn vị thành viên độc lập; đội hoán cải, sửa chữa tàu được nâng cấp thành Phòng Nội thất tàu thủy; xưởng gia công kết cấu thép phát triển thành Xí nghiệp Gia công kết cấu. Các mắt xích sản xuất bắt đầu liên kết chặt chẽ, tạo nên nền tảng cho một hệ sinh thái công nghiệp còn non trẻ nhưng đầy khát vọng.

Năm 2003 cũng là năm ghi nhận sự tăng trưởng mạnh mẽ của SHINEC. Doanh nghiệp không chỉ hoàn thành kế hoạch sản xuất kinh doanh trước thời hạn mà còn đăng ký thực hiện thêm 30 tỷ đồng giá trị sản lượng trong ba tháng cuối năm. Các lĩnh vực hoạt động đồng loạt khởi sắc, từ kinh doanh sắt thép, gia công kết cấu, chế biến thức ăn nuôi tôm đến thi công nội thất tàu thủy.

Tuy nhiên, trong số những dự án của giai đoạn này, có một công trình được xem như dấu mốc trưởng thành thực sự của SHINEC: du thuyền Emeraude.

Buổi ký kết hợp đồng thi công nội thất cho Emeraude diễn ra vào mùa hè năm 2003 tại Hải Phòng, với sự tham gia của chủ đầu tư, Nhà máy đóng tàu Sông Cấm, SHINEC cùng đại diện các cơ quan quản lý và lãnh đạo ngành công nghiệp tàu thủy.

Ngay từ thời điểm đó, đây đã được nhìn nhận không đơn thuần là một hợp đồng kinh tế, mà là một phép thử về năng lực của doanh nghiệp trẻ.

Câu chuyện về Emeraude mang màu sắc đặc biệt. Đầu thế kỷ XX, trên vịnh Hạ Long từng xuất hiện những du thuyền hơi nước sang trọng do người Pháp khai thác, mang tên các loại đá quý như Perle, Rubis, Saphir hay Emeraude. Nhiều thập niên sau, doanh nhân người Pháp Eric Merlin quyết định phục dựng Emeraude thành một du thuyền hiện đại nhưng vẫn giữ nguyên tinh thần kiến trúc cổ điển của nguyên mẫu.

Để hiện thực hóa dự án này, chủ đầu tư đặt ra những yêu cầu khắt khe về chất lượng, thẩm mỹ và tiêu chuẩn kỹ thuật quốc tế. SHINEC được lựa chọn không phải bởi yếu tố giá thành, mà bởi khả năng đáp ứng đồng thời các tiêu chí về kỹ thuật, mỹ thuật và tỷ lệ nội địa hóa.

Đối với SHINEC thời điểm đó, đây là một thách thức chưa từng có. Nội thất tàu thủy vốn là lĩnh vực đòi hỏi độ chính xác cao, khả năng chống rung, chống ẩm mặn, đáp ứng các tiêu chuẩn đăng kiểm quốc tế và phải đảm bảo tiến độ gắn liền với lịch hạ thủy của con tàu.

Với Emeraude, yêu cầu còn cao hơn khi đây là du thuyền tiêu chuẩn 5 sao, phải tái hiện phong cách cổ điển của nguyên mẫu lịch sử, đồng thời đáp ứng quy chuẩn của tổ chức đăng kiểm Bureau Veritas (BV) của Pháp và đạt tỷ lệ nội địa hóa tới 90%.

Trước áp lực đó, tập thể SHINEC bước vào một giai đoạn làm việc với cường độ cao. Nhiều chi tiết phải gia công và hoàn thiện nhiều lần mới đạt yêu cầu. Ánh đèn trong nhà máy thường sáng đến tận khuya. Nhưng chính quá trình ấy đã trở thành môi trường rèn luyện thực tế, giúp đội ngũ kỹ sư và công nhân trưởng thành nhanh chóng.

Khi Emeraude hoàn thành và chính thức đưa vào khai thác trên vịnh Hạ Long, dự án không chỉ đánh dấu thành công của một công trình du lịch cao cấp. Với SHINEC, đó là minh chứng cho năng lực của doanh nghiệp Việt Nam trong việc tham gia sâu vào các dự án đóng mới và hoàn thiện tàu đạt tiêu chuẩn quốc tế.

Sức bật của một doanh nghiệp trẻ

Thành công của Emeraude nhanh chóng tạo ra hiệu ứng tích cực đối với thương hiệu SHINEC. Công trình mang về Huy chương Vàng tại Hội chợ Triển lãm toàn quốc năm 2003. Cũng trong năm này, doanh nghiệp hoàn thiện hệ thống quản lý chất lượng theo tiêu chuẩn ISO 9001:2000 và được tổ chức CAS Global (Vương quốc Anh) cấp chứng nhận.

Tuy nhiên, điều tạo nên bản sắc riêng của SHINEC không chỉ nằm ở những thành tích sản xuất kinh doanh.

Ngay từ giai đoạn đầu, ban lãnh đạo doanh nghiệp đã xác định con người là tài sản quan trọng nhất. Bên cạnh việc đầu tư nhà xưởng và thiết bị, SHINEC chú trọng xây dựng môi trường làm việc gắn kết thông qua các hoạt động chăm lo đời sống người lao động.

Bếp ăn tập thể được tổ chức để công nhân có điều kiện sinh hoạt tốt hơn. Những buổi sinh nhật hàng tháng trở thành dịp để lãnh đạo và người lao động gặp gỡ, chia sẻ. Trong khu nhà mới xây dựng, một phần diện tích được dành cho nhà ăn, phần còn lại là hội trường phục vụ sinh hoạt văn hóa, văn nghệ và các hoạt động tập thể.

Những khoản đầu tư ấy không trực tiếp tạo ra doanh thu, nhưng lại góp phần hình thành nền tảng văn hóa doanh nghiệp – yếu tố sau này trở thành một trong những giá trị cốt lõi của SHINEC.

Chính trong môi trường đó, một tinh thần tập thể đặc biệt dần hình thành. Người lao động không chỉ xem mình là nhân viên của công ty mà còn là một phần của cộng đồng chung. Khái niệm "công dân SHINEC" xuất hiện từ những năm đầu tiên như một cách gọi thể hiện niềm tự hào và sự gắn bó với doanh nghiệp.

Đối với ông Phạm Hồng Điệp, những con người đang làm việc tại SHINEC không chỉ là nguồn lực sản xuất mà còn là hiện tại và tương lai của doanh nghiệp. Để duy trì sự kết nối ấy, ông lựa chọn cách đối thoại trực tiếp với người lao động thông qua các cuộc trò chuyện, những buổi gặp mặt và cả những bức thư được gửi tới cán bộ, công nhân viên.

Đó cũng là nền móng cho văn hóa doanh nghiệp mà SHINEC tiếp tục theo đuổi trong nhiều năm sau: phát triển sản xuất song hành với phát triển con người, lấy sự gắn kết nội bộ làm động lực cho tăng trưởng bền vững.

Song song với quá trình mở rộng sản xuất, ông Phạm Hồng Điệp dành nhiều tâm huyết cho việc xây dựng văn hóa doanh nghiệp. Ngay từ những năm đầu thành lập, ông đã nhiều lần gửi thư ngỏ tới cán bộ, công nhân viên và gia đình người lao động, coi mỗi thành viên là một "công dân SHINEC" trong một đại gia đình chung.

Trong những bức thư ấy, ông Điệp ví SHINEC như "cậu bé làng Gióng" của thời kỳ đổi mới - một doanh nghiệp non trẻ sinh ra giữa cơ chế thị trường đầy cạnh tranh nhưng mang trong mình khát vọng vươn lên bằng ý chí, trí tuệ và tinh thần đoàn kết. Theo ông, sự phát triển của doanh nghiệp không chỉ được đo bằng doanh thu hay tài sản, mà còn được quyết định bởi những giá trị vô hình như đạo đức nghề nghiệp, tinh thần trách nhiệm, sự trung thực và lòng tự trọng của mỗi người lao động.

Ông nhiều lần nhấn mạnh rằng con người là yếu tố quyết định sự thành bại của doanh nghiệp. Trong môi trường kinh doanh khắc nghiệt, người lao động không chỉ cần năng lực chuyên môn mà còn phải có bản lĩnh, ý thức học hỏi, tinh thần kỷ luật và trách nhiệm với tập thể. Đó là nền tảng để SHINEC xây dựng một cộng đồng lao động gắn kết, nơi người sử dụng lao động và người lao động cùng đồng hành vì mục tiêu phát triển chung.

Từ những thông điệp đó, khái niệm "công dân SHINEC" dần hình thành như một nét văn hóa riêng của doanh nghiệp. Không chỉ là người làm việc tại công ty, mỗi thành viên còn được khuyến khích trở thành người gìn giữ bản sắc, uy tín và giá trị của SHINEC trong quá trình hội nhập và phát triển.

Sau này, những nội dung cốt lõi trong các bức thư được ông Phạm Hồng Điệp chắt lọc thành "Bài hịch SHINEC" và khắc trên tấm bia đá đặt tại khuôn viên công ty. Đó không chỉ là một biểu tượng văn hóa doanh nghiệp mà còn là lời nhắc nhở về trách nhiệm, niềm tự hào và khát vọng phát triển bền vững của nhiều thế hệ người lao động dưới mái nhà chung SHINEC.

Năm 2004, SHINEC bước vào giai đoạn tăng trưởng mới với hàng loạt kế hoạch mở rộng sản xuất. Nhà máy Nội thất Kim loại tại Nam Sơn (An Dương, Hải Phòng) được thành lập, cùng với các đơn vị chuyên về thiết kế, lắp đặt và kinh doanh nội thất. Cùng với đầu tư cơ sở vật chất, doanh nghiệp cũng dành nguồn lực đáng kể cho đào tạo nhân sự, đưa cán bộ kỹ thuật và quản lý sang Singapore, Hàn Quốc học tập kinh nghiệm quản trị và công nghệ.

Tuy nhiên, đằng sau bức tranh tăng trưởng ấy là những dấu hiệu biến động đầu tiên của thị trường. Giá thép thế giới liên tục lên xuống thất thường, tạo áp lực lớn lên lĩnh vực kinh doanh vốn đang đóng góp phần quan trọng vào doanh thu của công ty. Những thay đổi đó khiến SHINEC sớm nhận ra rằng nếu chỉ dựa vào thị trường nội địa, doanh nghiệp sẽ khó tạo ra bước phát triển dài hạn.

Cuối năm 2004, một quyết định mang tính chiến lược được đưa ra: đưa SHINEC tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu. Điểm đến đầu tiên là IKEA - tập đoàn bán lẻ nội thất hàng đầu thế giới của Thụy Điển.

Đó là một cánh cửa không dễ bước qua. IKEA không chỉ đánh giá sản phẩm, mà còn kiểm tra toàn bộ hệ thống vận hành của doanh nghiệp: từ quy trình quản trị, hồ sơ đào tạo nhân sự, điều kiện làm việc của người lao động đến khả năng kiểm soát nguồn gốc nguyên liệu. Những đợt đánh giá đầu tiên để lại nhiều áp lực khi hàng loạt điểm chưa phù hợp được chỉ ra.

Nhưng thay vì xem đó là rào cản, SHINEC coi đây là cơ hội để thay đổi chính mình. Doanh nghiệp bắt đầu tái cấu trúc hệ thống quản trị, áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế như IWAY, QWAY, hoàn thiện quy trình kiểm soát chất lượng, cải thiện môi trường làm việc và xây dựng nền tảng phát triển bền vững.

Sau nhiều vòng thẩm định khắt khe, SHINEC chính thức trở thành nhà cung cấp của IKEA. Với một doanh nghiệp mới thành lập chưa đầy bốn năm, đây không chỉ là một hợp đồng thương mại mà còn là dấu mốc khẳng định năng lực của doanh nghiệp Việt Nam trong việc đáp ứng các tiêu chuẩn toàn cầu.

Nhìn lại, đó là thời điểm SHINEC bước qua một ngưỡng phát triển mới. Từ một doanh nghiệp khởi đầu trên khu đất còn ngổn ngang bùn đất ở Hải Phòng, công ty đã có mặt trong chuỗi cung ứng của một thương hiệu quốc tế hàng đầu thế giới.

Nhưng thành công đến sớm cũng luôn đi kèm những thử thách mới. Khi cánh cửa hội nhập vừa mở ra, phía trước SHINEC lại xuất hiện một cơn sóng lớn khác. Nó đến từ chính ngành công nghiệp đã tạo nên cơ hội cho doanh nghiệp trong những năm đầu tiên: ngành công nghiệp tàu thủy Việt Nam.

Và đó cũng là lúc hành trình của Phạm Hồng Điệp bước vào giai đoạn cam go nhất, với những biến động sẽ làm thay đổi không chỉ số phận của SHINEC, mà còn của cả một ngành công nghiệp từng được đặt rất nhiều kỳ vọng.

Kính mời quý độc giả đón đọc Phần II: Đi qua khủng hoảng để hiểu giới hạn của mình