Truy xuất nguồn gốc – nền tảng xây dựng niềm tin, nâng cao sức cạnh tranh của hàng Việt

Ngày 22/5, tại Hà Nội, Tạp chí Tiếp thị & Gia đình phối hợp cùng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) tổ chức tọa đàm với chủ đề “Truy xuất nguồn gốc – Lá chắn bảo vệ doanh nghiệp và người tiêu dùng”, nhằm bàn thảo các giải pháp nâng cao minh bạch thị trường và bảo vệ quyền lợi các bên liên quan.

Tham dự tọa đàm có đại diện các cơ quan quản lý, chuyên gia công nghệ cùng lãnh đạo, đại diện nhiều doanh nghiệp: Tổng Công ty Lọc hóa dầu Việt Nam (BSR); Công ty CP Supe phốt phát và hóa chất Lâm Thao; Tập đoàn xăng dầu Việt Nam Petrolimex; Tập đoàn Hoá chất Việt Nam; Công ty CP Phân bón Bình Điền; Tổng công ty Phân bón và Hoá chất Dầu khí PVFCCo; Tổng Công ty Gas Petrolimex; Công ty CP Kinh doanh khí Miền Nam; Công ty CP Vilaconic; Nhà thuốc Long Châu.

Lá chắn bảo vệ doanh nghiệp và người tiêu dùng

Ông Hoàng Vững - Tổng biên Tập Tạp chí Tiếp thị & Gia đình cho hay, tọa đàm “Truy xuất nguồn gốc – Lá chắn bảo vệ doanh nghiệp và người tiêu dùng” được tổ chức nhằm cập nhật, giới thiệu những nội dung đáng chú ý trong (dự thảo) chính sách mới liên quan đến truy xuất nguồn gốc hàng hóa; đồng thời tạo diễn đàn trao đổi đa chiều giữa cơ quan quản lý, chuyên gia và cộng đồng doanh nghiệp về những khó khăn, vướng mắc trong quá trình triển khai thực tế.

Tọa đàm diễn ra trong bối cảnh Bộ Công Thương đang thúc đẩy cải cách mạnh mẽ thủ tục hành chính, đề xuất cắt giảm nhiều điều kiện kinh doanh đối với các lĩnh vực như xăng dầu, khí, hóa chất… vốn được cộng đồng doanh nghiệp kiến nghị trong thời gian dài.

Hiện Bộ Công Thương đang lấy ý kiến đối với dự thảo Thông tư quy định về truy xuất nguồn gốc đối với một số nhóm hàng hóa thuộc phạm vi quản lý của Bộ, vấn đề minh bạch nguồn gốc sản phẩm và nâng cao trách nhiệm của doanh nghiệp đang nhận được sự quan tâm đặc biệt từ dư luận, cộng đồng doanh nghiệp và người tiêu dùng.

Dự thảo Thông tư được xây dựng nhằm triển khai Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa số 78/2025/QH15 (sửa đổi, bổ sung Luật số 05/2007/QH12) và được cụ thể hóa tại Nghị định số 37 quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật. Theo đó, các mặt hàng thuộc danh mục có mức độ rủi ro cao sẽ bắt buộc thực hiện truy xuất nguồn gốc; đối với các sản phẩm, hàng hóa không thuộc nhóm rủi ro cao, doanh nghiệp được khuyến khích tự nguyện áp dụng.

Theo ông Trần Hữu Linh - Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, truy xuất nguồn gốc không chỉ là công cụ quản lý mà là nền tảng xây dựng niềm tin, bảo vệ doanh nghiệp, nâng cao sức cạnh tranh hàng Việt. Chỉ khi sản phẩm có “chứng minh thư” rõ ràng về xuất xứ, quy trình sản xuất, chất lượng và hành trình lưu thông, thị trường mới có thể vận hành minh bạch, bền vững.

Doanh nghiệp đã sẵn sàng cho truy xuất nguồn gốc?

Dưới góc độ một chuyên gia giải pháp công nghệ, chống hàng giả, ông Phạm Văn Quân – Chủ tịch Công ty CP Công nghệ Checkee cho biết: “Trong hơn 15 năm triển khai các giải pháp truy xuất nguồn gốc và tư vấn cho nhiều mô hình doanh nghiệp, tôi nhận thấy tâm lý e ngại là điều có thật, đặc biệt ở những doanh nghiệp đã vận hành ổn định trong thời gian dài”.

“Chúng tôi thường chia doanh nghiệp thành hai nhóm. Nhóm thứ nhất là các doanh nghiệp vừa và lớn. Đây thường là những đơn vị đã đầu tư bài bản, có hệ thống quản trị, quy trình sản xuất và mô hình vận hành khá hoàn thiện. Vì vậy, khi triển khai truy xuất nguồn gốc, điều họ lo lắng không chỉ là công nghệ mà còn là nguy cơ phải thay đổi cơ cấu tổ chức, quy trình sản xuất hay thậm chí mô hình kinh doanh”.

“Theo tôi, doanh nghiệp cần hiểu rằng truy xuất nguồn gốc thực chất là một phần của quá trình chuyển đổi số. Mà chuyển đổi số thì không chỉ là đưa công nghệ vào, mà còn là thay đổi tư duy quản trị, thay đổi thói quen vận hành và cách quản lý dữ liệu. Khi tư vấn cho các doanh nghiệp lớn, chúng tôi luôn cố gắng xây dựng một bức tranh tổng thể để doanh nghiệp thấy rõ lộ trình triển khai, đồng thời ưu tiên tận dụng tối đa các hệ thống sẵn có thay vì đập đi làm lại”, ông Phạm Văn Quân cho biết.

Đối với nhóm doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ – vốn chiếm phần lớn doanh nghiệp tại Việt Nam – khó khăn lớn nhất lại nằm ở chi phí, nhân sự và năng lực công nghệ. Nhiều doanh nghiệp nghĩ rằng truy xuất nguồn gốc là điều gì đó rất phức tạp và tốn kém. Tuy nhiên thực tế hiện nay đã khác. Chính phủ đang tạo điều kiện rất lớn thông qua việc xây dựng các tiêu chuẩn chung và công nhận các đơn vị cung cấp giải pháp.

Nếu trước đây doanh nghiệp lớn có thể phải đầu tư hàng chục tỷ đồng cho hệ thống thì hiện nay doanh nghiệp nhỏ chỉ với vài triệu đồng mỗi năm cũng có thể áp dụng giải pháp truy xuất nguồn gốc đạt chuẩn và kết nối được với hệ thống quốc gia.

Chia sẻ kinh nghiệm của Công ty CP Phân bón Bình Điền, ông Phan Văn Tâm - Phó Tổng giám đốc Công ty cho biết, khi chuyển sang mô hình truy xuất nguồn gốc và kết nối với cổng thông tin truy xuất quốc gia, doanh nghiệp buộc phải thay đổi toàn bộ hệ thống vận hành. Hiện nay, Công ty đang triển khai công nghệ RFID (Nhận dạng tần số vô tuyến) và phải mất gần một năm để chuẩn bị, dự kiến đến tháng 6 mới chính thức vận hành thử nghiệm.

Hiện nay là thời điểm phù hợp để áp dụng công nghệ mới vì người dùng đã quen hơn với smartphone và nền tảng số. Khi áp dụng RFID, doanh nghiệp không chỉ chống hàng giả mà còn theo dõi được đường đi của sản phẩm, biết hàng đang ở khu vực nào, đã bán hay chưa, thậm chí đại lý nhập đủ hàng hay chưa.

Một vấn đề quan trọng nữa là phải chuẩn hóa khả năng xác thực các sự kiện trong chuỗi cung ứng, từ sản xuất, vận chuyển đến phân phối. Khi đó, cả cơ quan quản lý lẫn người tiêu dùng đều có thể kiểm tra và theo dõi được hành trình của sản phẩm trên hệ thống.

Theo các chuyên gia tại buổi tọa đàm, chỉ những doanh nghiệp trước đây triển khai truy xuất nguồn gốc chưa đúng bản chất hoặc làm rời rạc mới có thể phải xây dựng lại nhiều phần. Còn với đa số doanh nghiệp lớn tại Việt Nam hiện nay, chủ yếu là chuẩn hóa và nâng cấp dần trên nền tảng sẵn có chứ chưa cần làm lại hoàn toàn.