Doanh nhân Mai Kiều Liên – Người phụ nữ bền bỉ đưa ngành sữa Việt Nam vươn tầm thế giới

Từ kỹ sư ngành sữa đến người đứng đầu doanh nghiệp

Năm 1976, khi đất nước vừa mới thống nhất giành được độc lập, bà Mai Kiều Liên tốt nghiệp ngành chế biến sữa tại Liên Xô và trở về Việt Nam. Lựa chọn của bà khi ấy là bắt đầu công việc tại Nhà máy Sữa Trường Thọ, với vị trí kỹ sư trong bộ phận sản xuất. Đó là điểm khởi đầu cho hành trình kéo dài gần nửa thế kỷ, gắn bó với sự phát triển của một trong những doanh nghiệp tiêu biểu trong ngành công nghiệp thực phẩm Việt Nam.

Giai đoạn đầu làm nghề, bà Liên đi lên từ những hoạt động sản xuất và tự đặt mình trước những vấn đề rất cụ thể, đó là làm sao để duy trì dây chuyền, bảo đảm chất lượng sản phẩm và tìm cách tổ chức sản xuất trong điều kiện nguồn lực còn hạn chế. Đó cũng chính là những kinh nghiệm quý báu mà bà tích lũy từ thực tiễn nhà máy, để sau này trở thành một phần quan trọng trong cách bà tiếp cận công việc quản trị.

Bối cảnh kinh tế Việt Nam những năm sau thống nhất cũng không dễ dàng. Những thiết yếu về nguyên liệu và công nghệ đều là nguồn lực cần được tính toán cẩn trọng. Đối với ngành sữa, việc xây dựng năng lực sản xuất trong nước không chỉ đòi hỏi vốn đầu tư mà còn cần đội ngũ kỹ thuật am hiểu quy trình chế biến và kiểm soát chất lượng.

Bà Mai Kiều Liên từng bước đảm nhiệm các vị trí quản lý trước khi được bổ nhiệm làm Tổng giám đốc Vinamilk vào tháng 12/1992. Đây là dấu mốc quan trọng, đưa một kỹ sư trưởng thành từ hoạt động sản xuất vào vị trí điều hành cao nhất của doanh nghiệp. Từ đây, công việc của bà không còn giới hạn trong phạm vi nhà máy. Những quyết định về đầu tư, nhân sự và chiến lược phát triển phải được đặt trong một tổng thể, nơi mỗi lựa chọn đều ảnh hưởng đến khả năng tồn tại và tăng trưởng của doanh nghiệp.

Đặc biệt, trong hành trình làm nghề của bà Mai Kiều Liên là dù chuyển từ vị trí kỹ sư hay sang vai trò lãnh đạo doanh nghiệp, bà vẫn luôn phát huy nền tảng chuyên môn của mình trong công tác quản trị. Tư duy về kỹ thuật, sự coi trọng chất lượng và cách tiếp cận đề cao tính hiệu quả tiếp tục trở thành những yếu tố quan trọng trong định hướng phát triển Vinamilk. Theo Tatler Asia, với chuyên môn sâu về chế biến sữa cùng kinh nghiệm quản lý tích lũy qua nhiều năm, bà đã giữ vai trò không thể thiếu trong quá trình đưa Vinamilk phát triển thành một trong những doanh nghiệp tiêu biểu của ngành sữa Việt Nam.

Một trong những dấu mốc lớn của Vinamilk là quá trình chuyển đổi mô hình hoạt động và niêm yết trên thị trường chứng khoán vào năm 2006. Những bước chuyển ấy đòi hỏi doanh nghiệp phải thay đổi cách quản trị, sử dụng vốn và tiếp cận thị trường. Khi cơ chế vận hành của nền kinh tế dần mở rộng, Vinamilk không thể chỉ dựa vào vị thế sẵn có mà phải nâng cao năng lực cạnh tranh, phục vụ thị trường ngày càng đa dạng.

Trong tiến trình đó, bà Mai Kiều Liên là một trong những nhân vật giữ vai trò điều hành xuyên suốt. Thay vì chỉ tập trung vào tăng sản lượng, thì chiến lược phát triển của Vinamilk là từng bước mở rộng sang việc xây dựng chuỗi cung ứng, chủ động nguồn nguyên liệu và đa dạng hóa danh mục sản phẩm. Vinamilk dần dần phát triển hệ thống trang trại và nhà máy hiện đại, đồng thời mở rộng mạng lưới phân phối trong nước và tìm kiếm cơ hội tại các thị trường nước ngoài.

Bản lĩnh của người lãnh đạo trong giai đoạn này không nằm ở việc giữ nguyên những gì từng đem lại thành công, mà ở khả năng nhận ra giới hạn của mô hình cũ và chuẩn bị cho những yêu cầu tiếp theo. Với bà Liên, kinh nghiệm nhiều năm trong ngành đã trở thành cơ sở để đưa ra quyết định, nhưng không phải lý do để doanh nghiệp ngừng đổi mới.

Làm chủ sản xuất, xây dựng thương hiệu Việt

Trong ngành thực phẩm, thương hiệu chỉ có thể duy trì niềm tin khi chất lượng được bảo đảm một cách nhất quán. Đây cũng là một trong những nền tảng quan trọng trong quá trình phát triển Vinamilk dưới sự điều hành của bà Mai Kiều Liên.

Hướng đi này đòi hỏi nguồn vốn lớn và thời gian dài mới có thể phát huy hiệu quả. Theo Báo cáo thường niên năm 2025 của Vinamilk, doanh thu thuần trong nước đạt 50.964 tỷ đồng. Cũng trong năm này, doanh nghiệp đưa ra thị trường 100 sản phẩm mới và sản phẩm được tái tung, bên cạnh đó là sự đẩy mạnh các dòng sản phẩm có giá trị gia tăng và phát triển kênh phân phối hiện đại.

Những con số này cho thấy đổi mới sản phẩm đã trở thành một phần quan trọng trong hoạt động kinh doanh, nhất là khi thị trường nội địa bước vào giai đoạn cạnh tranh cao hơn và người tiêu dùng quan tâm nhiều hơn đến chất lượng, dinh dưỡng và trải nghiệm sử dụng.

Với bà Liên, việc phát triển một thương hiệu Việt có sức cạnh tranh cũng gắn với mục tiêu nâng cao năng lực của ngành sản xuất trong nước. Nếu chỉ dựa vào lợi thế am hiểu thị trường nội địa, thì doanh nghiệp chưa đủ để đáp ứng những tiêu chuẩn khác của thị trường quốc tế. Vì vậy, xuất khẩu không đơn giản là đưa sản phẩm vượt biên giới. Đó còn là quá trình doanh nghiệp chứng minh năng lực sản xuất, quản trị chất lượng và khả năng đáp ứng yêu cầu của những thị trường có tiêu chuẩn khác biệt.

Theo số liệu thống kê đến tháng 10/2026, sản phẩm Vinamilk đã có mặt tại 67 quốc gia và vùng lãnh thổ, với kim ngạch xuất khẩu lũy kế hơn 3,9 tỷ USD. Doanh nghiệp được xếp thứ 36 thế giới về doanh thu trong ngành sữa. 

Trong sự nghiệp kéo dài gần nửa thế kỷ ấy, bà Mai Kiều Liên liên tiếp nhận được nhiều danh hiệu trong nước và quốc tế. Năm 2005, bà được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới. Bà cũng được trao Huân chương Lao động hạng Nhì năm 2001, Huân chương Lao động hạng Nhất năm 2006 và Huân chương Độc lập hạng Ba năm 2022.

Năm 2018, Forbes Việt Nam trao tặng bà giải thưởng Thành tựu trọn đời trong khuôn khổ Women's Summit. Giải thưởng ghi nhận những đóng góp đã được chứng minh của một cá nhân đối với lĩnh vực hoạt động và xã hội. Trước đó, bà nhiều lần xuất hiện trong danh sách những nữ doanh nhân quyền lực nhất châu Á của Forbes.

Đến năm 2026, bà tiếp tục được Fortune đưa vào danh sách 100 phụ nữ quyền lực nhất châu Á, ở vị trí thứ 71. Đây là năm thứ ba liên tiếp bà có tên trong bảng xếp hạng, sau những lần được vinh danh vào năm 2024 và 2025.

Theo đó, Fortune đánh giá cao hành trình từ kỹ sư ngành sữa đến một trong những CEO có thời gian điều hành lâu năm tại Việt Nam, đồng thời ghi nhận vai trò của bà trong quá trình cổ phần hóa, niêm yết và mở rộng hoạt động quốc tế của Vinamilk.

Không những vậy, một dấu ấn khác của bà là sự quan tâm đến trách nhiệm xã hội và phát triển bền vững. Vinamilk triển khai Quỹ sữa Vươn cao Việt Nam, hỗ trợ trẻ em có hoàn cảnh khó khăn; đầu tư vào những sáng kiến giảm phát thải và sử dụng tài nguyên hiệu quả. Năm 2023, doanh nghiệp công bố lộ trình hướng tới phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.

Những chương trình này đặt ra yêu cầu doanh nghiệp phải nhìn xa hơn kết quả kinh doanh trước mắt. Giữa thực trạng các tiêu chuẩn môi trường ngày càng ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng và thương mại, phát triển bền vững vừa là trách nhiệm xã hội, vừa liên quan trực tiếp đến năng lực cạnh tranh trong dài hạn.

Tinh thần nữ doanh nhân trong thế kỷ mới

Nhìn vào hành trình của bà Mai Kiều Liên, có thể thấy hình ảnh nữ doanh nhân hiện đại không nhất thiết phải được xây dựng từ những tuyên ngôn lớn. Đôi khi, bản lĩnh được thể hiện qua khả năng theo đuổi một mục tiêu trong thời gian dài, đưa ra quyết định khó khăn và chấp nhận trách nhiệm với kết quả của những lựa chọn đó.

Bà Liên bước vào nghề trong một giai đoạn đất nước còn nhiều thiếu thốn, khi việc xây dựng một ngành công nghiệp sữa có năng lực sản xuất quy mô lớn là nhiệm vụ không dễ dàng. Sau nhiều thập kỷ, bà tiếp tục điều hành doanh nghiệp trong một bối cảnh khác: sự cạnh tranh quốc tế gay gắt, công nghệ thay đổi nhanh chóng, nhu cầu tiêu dùng biến động và yêu cầu phát triển bền vững ngày càng rõ nét.

Hai giai đoạn khác nhau nhưng cùng đặt ra một thách thức, rằng người lãnh đạo phải có khả năng thích ứng mà không đánh mất những nguyên tắc cốt lõi. Với doanh nghiệp sản xuất, chất lượng và năng lực làm chủ công nghệ không thể chỉ là khẩu hiệu. Chúng phải được chuyển hóa thành quy trình và những quyết định kinh doanh cụ thể.

Hành trình của bà cũng gợi mở một cách nhìn về vai trò của phụ nữ trong quản trị doanh nghiệp. Năng lực lãnh đạo không nên được đánh giá bằng giới tính, mà bằng chuyên môn, tầm nhìn chiến lược và kết quả tạo ra. Việc một phụ nữ đi lên từ vị trí kỹ sư để điều hành doanh nghiệp lớn trong nhiều thập kỷ cho thấy con đường phát triển nghề nghiệp có thể được xây dựng bằng năng lực thực chất và sự tích lũy không ngừng.

Có thể nói, Vinamilk được hình thành và phát triển nhờ đóng góp của nhiều thế hệ cán bộ, kỹ sư, công nhân cùng đội ngũ quản lý tâm huyết. Vai trò của bà Liên nằm ở việc dẫn dắt, tổ chức và kết nối những nguồn lực ấy thành năng lực chung của doanh nghiệp. Đây cũng là một thước đo quan trọng đối với nhà lãnh đạo trong thế kỷ mới. Không chỉ tạo ra thành tích trong nhiệm kỳ của mình, mà còn xây dựng tổ chức vững vàng để tiếp tục phát huy dù thị trường có thay đổi và thế hệ quản lý kế tiếp đảm nhận trách nhiệm.

Sau gần 50 năm gắn bó với Vinamilk, hành trình của bà Mai Kiều Liên vì thế không chỉ là câu chuyện về một nữ doanh nhân thành đạt. Mà đây còn là câu chuyện về quá trình tích lũy tri thức, năng lực làm chủ và đưa thương hiệu của doanh nghiệp Việt Nam bước ra thị trường quốc tế.

Những thành tựu đã đạt được có ý nghĩa vô cùng lớn trong di sản nghề nghiệp của bà. Nhưng giá trị lâu dài hơn có lẽ nằm ở cách một kỹ sư bắt đầu từ nhà máy đã góp phần hình thành một doanh nghiệp có tầm vóc lớn hơn nhiều so với điểm xuất phát ban đầu. Đó cũng là tinh thần của người làm nghề nghiêm túc, của một nhà lãnh đạo kiên định và cũng là hình ảnh tiêu biểu cho khát vọng vươn lên của nữ doanh nhân Việt Nam trong thế kỷ mới.