Tản văn: Cây Kơ Nia về với Hải Phòng

Bài cùng chủ đề: Tản văn "Khung trời cảm xúc" - Đắk Đoa ngày về

Ngày còn nhỏ, đọc những câu thơ ấy, tôi không hình dung hết được Tây Nguyên là gì, chỉ thấy hiện lên một cái gì đó rất rộng, rất sâu, rất vững, như chính dáng đứng của cây kơ nia giữa đại ngàn. Một loài cây không chỉ là cây, mà là biểu tượng. Biểu tượng của sự bền bỉ, của ký ức, của những gì đã đi qua mà vẫn còn ở lại.

Tôi đã từng nghĩ, kơ nia chỉ thuộc về Tây Nguyên. Thuộc về những cánh rừng xa xôi, nơi gió thổi qua những triền đồi, nơi đất đỏ bám vào chân người, nơi những câu chuyện sử thi được kể bên bếp lửa. Tôi chưa từng nghĩ có một ngày, mình sẽ đứng ở một nơi rất khác và nhìn thấy kơ nia ở đó.

Ở Hải Phòng.

Cái khoảnh khắc ấy đến không náo nhiệt nhưng lại khiến tôi lặng đi rất lâu. Trước mắt tôi là những cây kơ nia không còn ở đại ngàn, mà đang đứng giữa đất Bắc, giữa một không gian mang hơi thở của biển. Và trong một giây rất ngắn, tôi có cảm giác như có hai miền đất đang chạm vào nhau, không phải bằng địa lý, mà bằng tình cảm.

Nhân kỷ niệm 111 năm ngày sinh của Đại tướng Võ Nguyên Giáp, tỉnh Gia Lai đã gửi tặng 111 cây kơ nia về trồng tại Khu công nghiệp Nam Cầu Kiền. Con số ấy không chỉ là một sự trùng hợp, mà là một cách để gửi gắm rằng, giữa Tây "Nguyên và Hải Phòng, giữa đại ngàn và biển cả, có một sợi dây kết nối rất gần gũi và bền chặt.

Tôi đứng trước những cây kơ nia ấy, không nói gì. Chỉ nhìn và cảm nhận. Tôi nghĩ đến hành trình của chúng. Từ đất đỏ Tây Nguyên, nơi rễ cây đã quen với nhịp thở của núi rừng, giờ đây đến với một vùng đất khác, nơi gió mang vị mặn, nơi sóng không ngừng vỗ vào bờ. Rồi tự hỏi, liệu cây có nhớ rừng không? Liệu trong từng thớ gỗ, từng mạch nhựa, có còn lưu lại âm thanh của cồng chiêng, của suối chảy, của những đêm dài bên lửa?

Rồi tôi lại nghĩ, có lẽ không cần phải hỏi. Bởi cây không rời đi một mình. Cây mang theo cả đại ngàn. Mang theo gió, theo đất, theo ký ức của một vùng đất đã nuôi nó lớn lên. Giờ đây, đứng giữa Hải Phòng, cây không mất đi điều gì, mà chỉ đang mở rộng thêm chính mình.

Tôi nghĩ đến nước. Những giọt nước miền Bắc đang nuôi dưỡng rễ cây. Nghĩ đến những cơn mưa khác, những mùa khác. Nghĩ đến sóng biển thứ mà có lẽ trước đây kơ nia chưa từng nghe. Nhưng rồi, chợt thấy, tiếng sóng ấy giống như một lời ru. Không phải lời ru của đại ngàn, mà là lời ru của biển cả. Có khác nhưng không đối lập. Chỉ là một cách khác để ôm ấp cái cây. Chính trong cảm xúc ấy, tôi nhận ra, đây không chỉ là câu chuyện của một loài cây, mà là câu chuyện của con người, của tình cảm, của cách mà những vùng đất khác nhau tìm đến nhau bằng sự sẻ chia.

Đồng bào Tây Nguyên gửi kơ nia ra Bắc, không phải chỉ để trồng. Họ gửi cả một phần tâm hồn mình. Gửi cả những gì họ trân quý nhất. Khi những cây kơ nia ấy được trồng xuống đất Hải Phòng, chúng không chỉ bén rễ, mà còn bắt đầu một hành trình mới hành trình của sự kết nối. Có những điều không cần nói ra thành lời nhưng vẫn có thể cảm nhận được rất rõ.

Tôi mang theo những suy nghĩ ấy lên máy bay, trong một chuyến đi từ Hải Phòng vào Thành phố Hồ Chí Minh. Không gian trên cao yên tĩnh, tách khỏi mặt đất, nhưng trong lòng tôi lại đầy ắp những hình ảnh. Những cây kơ nia không còn đứng yên nữa. Chúng như đang chuyển động. Như đang kể một câu chuyện rất sâu lắng.

Và tôi bắt đầu viết, không phải vì muốn viết mà vì không thể không viết. Những câu thơ đến không theo trật tự, không theo ý định, mà như tự tìm đến vị trí của mình. "Ơi kìa bông hoa trắng trắng bay bay..." mang theo hồn của núi rừng về biển cả. Rồi đến gió, đến mây, đến cánh chim... tất cả những gì đã gắn với kơ nia từ thuở đại ngàn, giờ đi về biển cả, về Hải Phòng.

Ở đây không còn là khoảng cách. Núi và biển không còn là hai nơi tách biệt. Chúng gặp nhau trong cùng một nhịp cảm xúc, "Sóng biển che chở cây K'nia..." khi viết câu này, tôi không nghĩ nhiều. Chỉ viết đúng những gì đang diễn ra, một điều hiển nhiên rằng, đất nước này đủ rộng, đủ sâu để ôm lấy tất cả.

Tôi viết về những mầm xanh, như một lời khẳng định rằng sự sống luôn tiếp nối. Viết về sử thi, về Đam San, về ơn Giàng không phải để nhắc lại quá khứ, mà để giữ cho dòng chảy ấy không bị đứt đoạn: "K' nia đó bay về với biển..."

Câu thơ như một sự chuyển hóa. Không còn là cây đứng yên giữa rừng, mà là một biểu tượng đang dịch chuyển, đang mở rộng, đang hòa vào một không gian rộng lớn.

Khi viết đến những dòng cuối, tôi không còn phân biệt rõ đâu là Tây Nguyên, đâu là Hải Phòng nữa. Chỉ còn một điều duy nhất: đây là đất nước của mình và ở đâu, những giá trị thật cũng có thể tìm thấy nhau.

Tiếng đàn T'rưng hòa cùng sóng biển. Một âm thanh tưởng như không thể song hành nhưng khi đặt cạnh nhau, lại không hề lạc lõng. Ngược lại, nó làm cho nhau tròn đầy hơn.

Bài thơ khép lại, nhưng cảm xúc thì không. Bởi mỗi lần nghĩ đến những cây kơ nia ấy, tôi lại thấy một điều gì đó rất lặng mà rất sâu đang tiếp tục diễn ra. Những chiếc lá vẫn rung trong gió biển. Những rễ cây vẫn âm thầm bám vào đất và trong từng thớ gỗ, có lễ vẫn còn đó hơi thở của đại ngàn không mất đi, không phai nhạt. Chỉ là đang sống thêm một cuộc đời khác và có lễ, điều đẹp nhất không phải là việc cây kơ nia đã đi bao xa. Mà là dù đi đến đâu, nó vẫn mang theo được chính mình, mang theo cả một vùng đất, mang theo cả một ký ức. Để rồi, đứng giữa Hải Phòng, trong tiếng sóng dạt dào, người ta vẫn có thể nghe thấy, rất khẽ thôi... tiếng của đại ngan.