Thu hút dòng vốn kiều bào: Thắp lửa khát vọng kỷ nguyên vươn mình của dân tộc

Sau năm 2004, kể từ khi Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 36-NQ/TW về công tác đối với người Việt Nam ở nước ngoài, chính sách dành cho kiều bào về nước thăm thân và đầu tư tại Việt Nam ngày càng được mở rộng, thông thoáng. Đặc biệt, Nghị quyết khuyến khích những người Việt Nam ở nước ngoài có tâm huyết với quê hương trở về đầu tư, phát huy thế mạnh trên hai lĩnh vực là "chất xanh" (nguồn vốn) và "chất xám" (tri thức), qua đó không chỉ phục vụ lợi ích của bản thân, gia đình và doanh nghiệp mà còn đóng góp vào sự phát triển của cộng đồng và đất nước.

Đối với lĩnh vực đầu tư "chất xám", đội ngũ trí thức, nhà khoa học là người Việt Nam ở nước ngoài luôn mong muốn trở về quê hương để hợp tác nghiên cứu, chuyển giao công nghệ và phát triển khoa học - công nghệ. Nhằm tạo điều kiện cho lực lượng này phát huy năng lực, Đảng, Quốc hội và Chính phủ đã ban hành nhiều chủ trương, nghị quyết, nghị định và chính sách khuyến khích kiều bào tham gia làm việc tại các doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học cũng như các bộ, ngành liên quan đến khoa học và công nghệ. Mục tiêu là đào tạo đội ngũ trí thức trẻ của Việt Nam, tiếp cận những thành tựu khoa học tiên tiến của thế giới, thúc đẩy phát triển công nghệ số, chuyển đổi số, kinh tế tuần hoàn và tăng trưởng xanh, qua đó từng bước đưa Việt Nam tiệm cận trình độ của các quốc gia phát triển trong khu vực và trên thế giới.

Nếu thực hiện hiệu quả, Việt Nam sẽ có cơ hội hình thành công nghệ nguồn và làm chủ các công nghệ lõi – nền tảng của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, bao gồm dữ liệu lớn (Big Data), trí tuệ nhân tạo (AI) và nhiều lĩnh vực công nghệ cao khác. Đây cũng sẽ là động lực quan trọng thúc đẩy sự phát triển của các ngành công nghiệp hỗ trợ và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Trên lý thuyết chúng ta đã có nhiều những chính sách tốt tạo điều kiện tốt cho các nhà khoa học, khoa học trẻ trở về Việt Nam để cùng phát triển nhưng thực tế cho thấy việc này chưa đạt hiệu quả tối ưu, chưa có thành công như mong đợi bởi nhiều sự khác biệt về cơ sở hạ tầng của Việt Nam chưa phù hợp với các nước sở tại mà các kỹ sư tiến sĩ, giáo sư là Việt kiều đang công tác, làm việc tại nước ngoài. Lỗ hổng, khiếm khuyết này không phải một sớm một chiều chúng ta có thể giải quyết được mà cần phải có thời gian, tài chính, tài lực và nhân lực phù hợp.

Vấn đề đặt ra trong hai lĩnh vực quan trọng mà chúng ta đang nói tới là "chất xám" và "chất xanh". Có thể nói chúng ta cần khai thông mở rộng một trong hai hướng đi phát triển được tốt nhất là 'chất xanh' là dòng tiền, dòng vốn của bà con Việt kiều đã tích cóp được nhiều năm, nhiều thập kỷ tại nước ngoài. Nếu có cơ chế, chính sách thông thoáng và hành lang pháp lý minh bạch, dòng vốn này hoàn toàn có thể được chuyển về Việt Nam thông qua hệ thống ngân hàng và các tổ chức tín dụng theo đúng quy định của pháp luật, trở thành nguồn vốn hợp pháp phục vụ đầu tư và phát triển. Nguồn lực này sẽ góp phần xây dựng nhà máy, nhà xưởng, mở rộng hoạt động sản xuất, kinh doanh, tạo thêm nhiều việc làm cho người lao động, nâng cao thu nhập, bảo đảm an sinh xã hội và tăng nguồn thu ngân sách thông qua thuế. Đồng thời, đây cũng là nền tảng để hình thành các sản phẩm có giá trị gia tăng cao, đáp ứng nhu cầu của những thị trường lớn như châu Âu, Hoa Kỳ, Canada, Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc.

Xét trên phương diện kinh tế, nguồn tài nguyên quý giá nhất của Việt Nam chính là con người. Hiện nay, nước ta có hơn 100 triệu người dân sinh sống trong nước và khoảng 6,5 triệu kiều bào đang sinh sống, làm việc tại 130 quốc gia và vùng lãnh thổ. Tại Bắc Mỹ, châu Âu và các quốc gia phát triển ở châu Á như Nhật Bản, Hàn Quốc..., sau nhiều năm lao động và tích lũy, nhiều kiều bào đã có nguồn vốn tương đối vững để có thể mở rộng hoạt động sản xuất, kinh doanh và đầu tư trở về quê hương. Dù chưa phải là những nhà đầu tư quy mô lớn, nhiều người vẫn có khả năng huy động nguồn vốn từ khoảng 500 nghìn USD đến trên 1 triệu USD để triển khai các dự án đầu tư tại Việt Nam.

Chúng ta có hàng trăm ngàn người Việt kiều đáp ứng được khả năng này nếu trở về Việt Nam đầu tư sẽ xây dựng được các doanh nghiệp vừa và nhỏ, tạo công ăn việc làm cho mỗi doanh nghiệp tuyển dụng ít nhất là 10 người lao động trở lên. Đây là một nguồn lực vô cùng lớn, khai thác phát triển phù hợp với nhu cầu thực tế của Việt Nam. Khi kinh tế mạnh, lương bổng tăng cao, người lao động có công ăn việc làm, nộp thuế cho Chính phủ, đóng bảo hiểm cho Nhà nước ngày càng nhiều thì các chính sách vĩ mô của Việt Nam sẽ thành công. 

Chúng ta đang hy vọng, mong muốn năm 2026 tới năm 2045 nền kinh tế Việt Nam sẽ trở thành nền kinh tế hàng đầu trong khu vực và thế giới. Điều đó thể hiện ở mục tiêu tăng trưởng GDP đạt 2 con số, thu nhập bình quân đầu người 10.000 USD/năm ở mức độ trung bình cao.

Nếu biết phát huy nguồn lực của cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài thông qua hệ thống chính sách, pháp luật cùng các nghị định, thông tư liên quan nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư, bảo đảm an toàn cho dòng vốn đầu tư về Việt Nam, đồng thời tạo cơ chế minh bạch, thông thoáng cho việc luân chuyển ngoại tệ giữa Việt Nam và nước ngoài, chúng ta sẽ có cơ hội tạo nên những bước đột phá trong phát triển kinh tế ở cả tầm vi mô và vĩ mô. Đây sẽ là nền tảng quan trọng để xây dựng một Việt Nam hùng cường, thịnh vượng trong tương lai, đồng thời góp phần hiện thực hóa các mục tiêu được đề ra trong các Nghị quyết số 57, 59, 68 và 69 của Bộ Chính trị về phát triển khoa học - công nghệ, kinh tế tư nhân và các định hướng phát triển kinh tế của đất nước.

Những việc làm khó chúng ta sẽ từ từ giải quyết, những việc có thể làm ngay để huy động tiềm lực của bà con kiều bào có đủ khả năng tài chính, quản lý kinh tế đầu tư trở lại Việt Nam sớm mới là con đường nhanh nhất, tốt nhất để phục vụ đất nước, để tận hiến cho Tổ quốc và cho chính những người đã và đang đầu tư vào Việt Nam. 

Chúng ta phải nhìn nhận một cách công bằng dòng vốn FDI đã chảy vào đầu tư tại Việt Nam hơn 30 năm qua cũng chỉ xấp xỉ bằng lượng kiều hối của bà con chúng ta chuyển về Việt Nam dưới hình thức quà biếu và đầu tư. Nên khi chính sách thông thoáng, được quy định bằng luật hóa thì dòng tiền này còn nhiều hơn thế nữa, sẽ tạo được nhiều nhà máy hãng xưởng, tạo được nhiều công ty của bà con Việt kiều làm chủ. Đây mới là nhiệm vụ quan trọng nhất mà chúng ta cần khai thác, cũng là việc làm dễ dàng thuận lợi hơn như khoa học, kỹ thuật và đầu tư 'chất xám'. Đầu tư chất xanh bằng tiền tươi, thóc thật ngay lập tức là hiện hữu đáp ứng ngay và luôn cho người lao động, cho chủ doanh nghiệp và cho sự phát triển của đất nước.

Gần 40 năm sinh sống tại Canada - một trong những quốc gia phát triển nhất của thế giới bên cạnh Mỹ, tôi thấy lực lượng Việt kiều đang sinh sống ở 2 quốc gia này có khả năng huy động nguồn vốn hợp pháp để đầu tư trở lại Việt Nam nhanh nhất, tốt nhất. Thiết nghĩ Nhà nước và cơ quan hữu quan cần có những chính sách cho nhà đầu tư nói chung và Việt kiều đầu tư về Việt Nam nói riêng với số vốn từ 100 tỷ VND trở lên sẽ được miễn thị thực (visa) xuất nhập cảnh vĩnh viễn vào Việt Nam, hưởng các quy chế như mua bán bất động sản tại Việt Nam như người dân Việt Nam, đặc biệt nếu họ muốn xin quốc tịch Việt Nam sẽ được giải quyết trong thời gian không quá 12 tháng. 

Ngày 12/7/2026, tại thủ đô Ottawa (Canada), Hội Canada Việt Nam (Canada Vietnam Society) đã tổ chức lễ kỷ niệm 10 năm thành lập. Tại buổi lễ, TS. Đặng Trung Phước, Chủ tịch Hội, thay mặt các hội viên là trí thức, doanh nhân và nhà khoa học người Việt đang sinh sống, làm việc tại Canada, trình bày báo cáo tổng kết những hoạt động nổi bật của Hội trong thời gian qua.

Đại sứ Việt Nam tại Canada Phạm Vinh Quang đã đến dự và đánh giá cao những đóng góp của Hội Canada Việt Nam trong việc kết nối cộng đồng người Việt, quy tụ đội ngũ doanh nhân, trí thức, nhà khoa học và kiều bào tại Canada, đồng thời triển khai nhiều hoạt động thiết thực hướng về quê hương, đất nước.

Đại sứ Phạm Vinh Quang cũng bày tỏ mong muốn cộng đồng người Việt tại Canada nói riêng và Bắc Mỹ nói chung tiếp tục đoàn kết, chung sức xây dựng một cộng đồng ngày càng vững mạnh, đóng góp nhiều hơn cho sự phát triển của quê hương. Ông nhấn mạnh, dù có điều kiện đầu tư trực tiếp hay không, việc luôn hướng về Việt Nam, mong muốn đất nước ngày càng phát triển, hùng cường và thịnh vượng cũng là một biểu hiện của lòng yêu nước.

Trong buổi lễ, bà con kiều bào cũng bày tỏ sự cảm ơn tới Đại sứ quán Việt Nam tại Canada cùng toàn thể cán bộ, nhân viên đã luôn tích cực hỗ trợ cộng đồng người Việt trong việc giải quyết các thủ tục pháp lý liên quan giữa Việt Nam và nước sở tại, đồng thời thực hiện tốt công tác bảo hộ công dân khi cần thiết.

Tính đến năm 2025, kiều bào từ 30 quốc gia và vùng lãnh thổ đã đầu tư về Việt Nam khoảng 1,95 tỷ USD trong lĩnh vực công nghiệp chế biến, chế tạo, chưa kể các dự án được thực hiện thông qua các pháp nhân trong nước. Hiện cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài có khoảng 6 triệu người. Trong đó, lực lượng chuyên gia, trí thức có trình độ đại học trở lên chiếm khoảng 10% - 15%, tương đương khoảng 650.000 kỹ sư, bác sĩ, tiến sĩ đang sinh sống và làm việc tại nhiều quốc gia phát triển.

Để tạo niềm tin cho nhà đầu tư kiều bào, hệ thống pháp luật cần có những quy định rõ ràng nhằm bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của họ, trong đó có việc bảo vệ tài sản, nhà máy, cơ sở sản xuất được đầu tư theo đúng quy định của pháp luật Việt Nam. Đây sẽ là nền tảng quan trọng để kiều bào yên tâm hướng về quê hương, chung tay đóng góp cho sự phát triển của đất nước.

Nguồn vốn của cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài tại 130 quốc gia và vùng lãnh thổ, cùng với kinh nghiệm quản lý, năng lực kinh doanh và nguồn tài chính hợp pháp, là một nguồn lực rất lớn cần được khơi thông để đầu tư về Việt Nam. Nguồn lực này không chỉ góp phần phát triển sản xuất, kinh doanh mà còn thúc đẩy lưu thông hàng hóa giữa Việt Nam và các thị trường quốc tế.

Hy vọng rằng các tổ chức, hội đoàn và cộng đồng doanh nhân, trí thức người Việt tại Bắc Mỹ, châu Âu, Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore cùng nhiều quốc gia phát triển khác sẽ tiếp tục quan tâm, tăng cường đầu tư và đồng hành với quá trình phát triển của đất nước trong kỷ nguyên mới - kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.

Doanh nhân Việt kiều Nguyễn Hoài Bắc
Ủy viên Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam
Phó Chủ tịch Hội Doanh nhân Việt Nam - Canada
Chủ tịch Đại Sơn Group