Tản văn: Đắk Đoa ngày về

Bài cùng chủ đề: Tản văn "Khung trời cảm xúc" -  Về xứ hoa

Cuối năm 2020, giữa một hội nghị tưởng chừng chỉ có những con số và kế hoạch, cái tên Gia Lai chợt ở lại trong tôi lâu hơn bình thường. Không ồn ào, không thúc giục chỉ là một sự lặng lẽ rất lạ, như thể có ai đó khẽ gọi từ phía xa.

Tôi chưa từng lên Gia Lai. Nhưng Tây Nguyên thì đã ở trong tôi từ những năm còn nhỏ. Những trang sách cũ, những đêm dài đọc "Đam San", đọc chuyện người anh hùng Núp… Khi ấy, tôi chưa hiểu hết, chỉ thấy một vùng đất rộng lớn, dữ dội mà đẹp đến nao lòng.

Rồi năm tháng trôi đi. Tôi lớn lên, đi qua nhiều nơi, làm nhiều việc. Tây Nguyên lùi lại như một ký ức. Cho đến ngày tôi qua Pleiku. Chỉ là một chuyến đi nhanh, không kịp dừng lâu, nhưng có những thứ không cần thời gian dài để in dấu. Những nương cà phê trải ra đến tận chân trời. Những triền đồi nối nhau, mềm như sóng. Không gian rộng đến mức người ta bỗng thấy mình nhỏ lại. Trong khoảnh khắc ấy, một điều gì đó trong tôi khẽ mở ra. Không ồn ào. Chỉ là thấy hợp. Thấy muốn quay lại. Rồi cái tên Đắk Đoa đến. Nhẹ thôi. Nhưng ở lại.

Tôi nhớ lần đầu đứng giữa một đồi cỏ hồng. Gió đi qua, cả triền cỏ lay động như một làn sóng mềm. Không có âm thanh lớn, nhưng lòng mình lại vang lên một thứ gì đó rất sâu. Trời cao, xanh đến mức tưởng như không có giới hạn. Tôi không nghĩ mình đang đi khảo sát. Tôi chỉ đứng đó... và ngắm nhìn. Thấy cuộc sống chậm lại. Những năm tháng cũ, những trang sách, những giấc mơ tuổi nhỏ bỗng hiện về, nhưng lần này không còn ở trên trang giấy nữa. Nó ở ngay trước mắt.

Chính từ khoảnh khắc ấy, những câu thơ vụt đến. Không phải ngồi xuống để viết, mà tự nhiên hiện ra.

"Về Tây Nguyên đi nhé..."

Giống như tôi đang tự nói với mình.

"Pleiku đang chờ..."

Không biết ai chờ. Chỉ biết là có một cảm giác như vậy. Tiếng gió, tiếng rừng, tiếng suối... không rõ ràng, nhưng cứ vọng lên. Một nhịp rất xa, nhưng rất thật. Rồi đến cồng chiêng một ký ức tưởng đã xa nhưng chưa từng mất.

"Đưa ta về Đắk Đoa..."

Tôi không biết vì sao lại là "về". Nhưng khi viết chữ đó, tôi thấy đúng. Như thể mình đang trở lại một nơi đã từng thuộc về, dù thực ra chưa từng ở đó.

Có những chiều đứng giữa đồi thông, không làm gì cả. Chỉ nhìn nắng đổ, nghe gió đi qua. Lòng mình đầy lên một trạng thái rất yên. Và trong cái yên đó, một ý nghĩ dần rõ.

"Mình sẽ làm gì đó ở đây?"

Không phải vì cơ hội, mà vì thấy gắn bó. Nếu làm, thì phải làm cho tử tế, phải giữ được màu xanh này. Để những đồi cỏ, những rặng thông vẫn còn đó, ngay cả khi những công trình bắt đầu mọc lên:

"Về xây trời mộng ước..."

Câu thơ không đi qua lý trí. Nó giống một lời hứa hơn với chính mình, với mảnh đất này. 

Đắk Đoa, với tôi, không phải là nơi để bắt đầu, mà là nơi để quay lại. Dù trước đó chưa từng thuộc về nhưng khi đứng giữa đại ngàn, tôi hiểu rằng có những cuộc trở về không cần một điểm xuất phát.

Điều khiến tôi gắn với Đắk Đoa không chỉ là cảnh, mà là con người.

Những lần gặp gỡ đầu tiên rất giản dị không nghi thức. Ánh mắt họ nhìn thẳng, chân thành, không giấu giếm. Người Jrai, người Bahnar... nói không nhiều, nhưng mỗi câu nói đều có trọng lượng. Tôi nghe và thấy lòng mình lắng xuống.

Một buổi chiều, tôi đứng trước một căn nhà rông. Mái cao vút, như chạm vào trời. Gió mang theo mùi gỗ, mùi đất, mùi của đại ngàn. Không ai nói gì, nhưng tôi lại có cảm giác như đang được nghe một câu chuyện rất dài, một câu chuyện không kể bằng lời. Tôi hiểu rằng nếu làm gì đó ở đây, thì không thể chỉ nghĩ cho riêng mình. Phải nghĩ cho cả những con người này để họ vẫn sống như họ vốn có, chí là tốt hơn, vững vàng hơn.

Tôi rong ruổi trên những con đường đất đỏ, mỗi lần xe qua là bụi bay lên như một làn sương mỏng. Những vườn cà phê vào mùa, hương thơm thoảng nhẹ trong gió. Có những buổi sáng rất sớm, khi mặt trời chưa lên hắn, cả cao nguyên chìm trong một lớp ánh sáng dịu. Mọi thứ như đứng yên không vội vàng, không chen lấn, không có cảm giác phải chạy theo điều gì. Rồi tôi nhận ra, thứ mình muốn giữ lại không chỉ là màu xanh, mà là nhịp sống này. Một nhịp sống không gấp gáp, không xô bồ, nhưng sống động.

Có lần, tôi tự hỏi: nếu không có cơ hội đầu tư, liệu mình có quay lại đây không?

Câu trả lời đến rất nhanh.

Có.

Không cần lý do, chỉ là muốn. Muốn đứng giữa một buổi chiều gió thổi qua đồi cỏ. Muốn nhìn những hàng thông chạy dài. Muốn giữ lại cảm giác mình thuộc về nơi này, dù chưa từng bắt đầu từ đây.

Khi bài thơ hoàn thành, tôi đọc lại không chỉnh sửa nhiều. Tôi giữ nguyên mạch ban đầu, vì biết rằng nếu cố làm cho tròn trịa hơn, có thể sẽ mất đi điều quan trọng nhất cảm xúc.

"Đắk Đoa vầng dương tỏa..."

Tôi thấy Đắk Đoa như một vầng sáng đang lên. Chưa rực rỡ, nhưng đủ ấm. Đủ để người ta tin. "Những công trình đang lên..." Đó không chỉ là tương lai, mà là một sự chuyển động.

Nhẹ thôi, nhưng vững chắc. Không phá vỡ, mà nâng lên tầm cao mới.

Tôi không muốn Đắk Đoa trở thành một nơi giống những nơi khác. Tôi muốn khi người ta đến đây, họ vẫn nhận ra: đây là Tây Nguyên. Vẫn là gió đó. Vẫn là trời đó. Vẫn là cảm giác khiến người ta phải dừng lại một chút, trước khi bước tiếp.

Tôi tin rằng, ở một buổi chiều nào đó, khi đứng giữa những công trình đã hoàn thiện, giữa những hàng cây vẫn xanh, giữa những con người vẫn giữ nguyên ánh mắt chân thành như ngày đầu.... Tôi sẽ lại thấy cảm giác ấy. Cảm giác của lần đầu tiên. Khi một vùng đất... chạm vào mình.