VUSTA: Nâng cao khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số

Ngày Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo Việt Nam năm 2026 diễn ra trong bối cảnh đặc biệt khi cả nước đang bước vào giai đoạn tăng tốc triển khai Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Tại lễ kỷ niệm, hai doanh nghiệp lớn đã đồng hành tài chính với Liên hiệp Hội Việt Nam, Công ty cổ phần HTC Viễn thông quốc tế trao tặng 1 tỷ đồng, trong khi Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP. Hồ Chí Minh đóng góp 500 triệu đồng cho các hoạt động nghiên cứu khoa học của hệ thống.

Phát biểu khai mạc, TSKH. Phan Xuân Dũng, Chủ tịch Liên hiệp Hội Việt Nam cho biết, Liên hiệp Hội Việt Nam hiện có 126 hội thành viên, gồm 92 Hội ngành toàn quốc và 34 Liên hiệp Hội tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, cùng 575 tổ chức khoa học và công nghệ. Toàn hệ thống tập hợp khoảng 3,7 triệu hội viên, trong đó 2,2 triệu người là trí thức, chiếm tới 32,5% tổng số trí thức cả nước.

TSKH. Phan Xuân Dũng nhấn mạnh vị trí của Việt Nam trên bản đồ sáng tạo thế giới khi Tổ chức Sở hữu trí tuệ Thế giới (WIPO) công bố tại Geneva rằng chỉ số đổi mới sáng tạo toàn cầu của Việt Nam năm 2025 đạt hạng 44 trên 139 quốc gia và nền kinh tế. Ông đặt ra yêu cầu thẳng thắn với đội ngũ trí thức cả nước: "Chúng ta phải quyết tâm rằng bằng trí tuệ tổ chức Việt Nam thì không có gì mà không thể làm được."

TS. Lê Anh Hưng, Viện trưởng Viện Khoa học và Đổi mới Sáng tạo thuộc Liên hiệp Hội Việt Nam, dẫn ra những con số cụ thể về khu vực doanh nghiệp mà hệ sinh thái cần phục vụ. Tính đến hết năm 2025, Việt Nam có khoảng 1,02 triệu doanh nghiệp đang hoạt động, trong đó hơn 97% là doanh nghiệp nhỏ và vừa, đóng góp khoảng 45% GDP và tạo việc làm cho hơn 16 triệu lao động. Năng suất lao động toàn nền kinh tế năm 2024 đạt 221,9 triệu đồng mỗi lao động, tương đương 9.182 USD, một mức còn thấp so với mặt bằng chung của khu vực.

TS. Lê Anh Hưng chỉ ra "điểm nghẽn" lớn nhất của doanh nghiệp khi triển khai chuyển đổi số không phải là thiếu công nghệ hay thiếu vốn, mà là thiếu lộ trình hành động cụ thể, tình trạng không biết bắt đầu từ đâu khiến nguồn lực phân tán và không tạo được hiệu quả bền vững.

Đại diện Hội Truyền thông số Việt Nam, ông Nguyễn Quang Đồng, Ủy viên Ban Thường vụ kiêm Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chính sách và Phát triển Truyền thông, chia sẻ hành trình đóng góp thiết thực của tổ chức thành lập từ năm 2011 theo Quyết định 68/QĐ-BNV của Bộ Nội vụ. Hội hiện có 5 ban chuyên môn và 16 đơn vị trực thuộc, tập trung toàn lực vào ba lĩnh vực gồm góp ý thể chế chính sách, phát triển thị trường khoa học công nghệ và đào tạo nhân lực số.

Về thể chế, ông Nguyễn Quang Đồng cho biết Hội Truyền thông số Việt Nam là thành viên trực tiếp tham gia ban biên tập và tổ soạn thảo hai bộ luật quan trọng là Luật Trí tuệ nhân tạo và Luật Công nghiệp công nghệ số. Hội cũng góp ý cho nhiều dự thảo văn bản pháp lý lớn khác gồm Luật Khoa học công nghệ sửa đổi, Luật Chuyển đổi số, Luật Dữ liệu, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân và Luật Thương mại điện tử.

Về phát triển thị trường, Giải thưởng Chuyển đổi số Việt Nam (Vietnam Digital Awards -VDA) do Hội tổ chức đã trải qua 8 mùa liên tiếp và vinh danh hơn 450 cơ quan, đơn vị có thành tích xuất sắc trong chuyển đổi số. Hội cũng duy trì VDA Conference thường niên kết nối hơn 1.000 doanh nghiệp công nghệ trong khu vực phía Nam và tổ chức các diễn đàn chuyên ngành về xuất bản số, nội dung số. Riêng trong năm 2025, trung tâm đào tạo của Hội tổ chức gần 80 lớp đào tạo cho nhân sự trẻ và sinh viên với các chủ đề trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, an toàn thông tin và công nghiệp bán dẫn, phối hợp trực tiếp với Trung tâm Sáng tạo Quốc gia và các tập đoàn lớn như Samsung và FPT.

Ông Nguyễn Quang Đồng dẫn một ví dụ cụ thể để minh họa vướng mắc thể chế đang cản trở hoạt động hợp tác quốc tế trong khoa học công nghệ. Để tổ chức một hội thảo có yếu tố nước ngoài, thời gian xin phép nhanh nhất cũng mất từ 3 đến 4 tháng. Ông đề xuất VUSTA tập trung vào vận động giảm 50% thủ tục hành chính trong lĩnh vực khoa học công nghệ, đồng thời thúc đẩy trẻ hóa lực lượng vì hầu hết chuyên gia về trí tuệ nhân tạo và công nghệ mới hiện ở độ tuổi dưới 25 đến 30, một lực lượng chưa được kết nối đầy đủ vào hệ thống hội.

Tại phiên tọa đàm bàn tròn, Các diễn giả cùng gửi đến ban lãnh đạo nhiệm kỳ tới ba thông điệp nhất quán, được lặp lại và củng cố qua từng tham luận.

Thứ nhất, Liên hiệp Hội Việt Nam cần chủ động vận động sửa đổi các quy định pháp lý chưa thực sự phù hợp với hoạt động của tổ chức hội, từ thủ tục hành chính, cơ chế tài chính đến điều kiện hợp tác quốc tế, để thực sự phát huy được vai trò cầu nối giữa chính sách và thực tiễn sản xuất.

Thứ hai, Liên hiệp Hội Việt Nam cần trẻ hóa cấu trúc thành viên một cách thực chất, thu hút thế hệ chuyên gia và nhà khoa học dưới 30 tuổi đang là lực lượng dẫn dắt công nghệ mới, đặc biệt trong trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và công nghệ bán dẫn.

Thứ ba, Liên hiệp Hội Việt Nam cần thúc đẩy chuyển đổi số trong toàn hệ thống, gồm số hóa hệ thống quản lý, ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong điều hành và xây dựng đề án chuyển đổi số toàn diện cho hệ thống 126 tổ chức thành viên.

Sau 43 năm xây dựng và phát triển, Liên hiệp Hội Việt Nam đã tạo dựng nền tảng với hàng triệu hội viên trải rộng từ Trung ương đến từng địa phương.