Dự án Luật Hải quan – Tháo gỡ thực chất các rào cản

Chiều ngày 15/7, trước Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn đã trình bày Tờ trình về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan.

Giải phóng doanh nghiệp khỏi những nghĩa vụ báo cáo không cần thiết

Sau 12 năm thực hiện Luật Hải quan, đã tạo bước ngoặt lớn về cải cách thủ tục hành chính, chuyển đổi phương thức quản lý giúp giảm đáng kể thời gian thông quan, minh bạch hóa quy trình, bảo vệ lợi ích quốc gia, và hiện đại hóa ngành Hải quan. Tuy Luật đã được sửa đổi, bổ sung 5 lần, nhưng do sự bùng nổ của thương mại điện tử, chuyển đổi số và các phương thức giao thương toàn cầu mới đã bộc lộ một số bất cập, chưa đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội, chuyển đổi số và chưa đồng bộ với nhiều luật chuyên ngành đã sửa đổi.

Theo Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn, một trong những nội dung trọng tâm của dự thảo Luật Hải quan lần này là cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính. Theo đó, chứng từ trong bộ hồ sơ hải quan được chuyển từ hình thức chứng từ điện tử sang thông điệp dữ liệu điện tử, tạo nền tảng triển khai Hải quan số.

Dự thảo Luật cũng đề xuất bãi bỏ điều kiện kinh doanh đối với đại lý làm thủ tục hải quan và điều kiện đối với nhân viên đại lý làm thủ tục hải quan; bãi bỏ hoàn toàn các điều kiện kinh doanh đối với đại lý làm thủ tục hải quan và nhân viên đại lý, đưa hoạt động này về đúng quy luật tự do cạnh tranh của thị trường. Đi kèm với việc bãi bỏ hoàn toàn thủ tục xin gia hạn hành chính phiền hà sẽ giải phóng doanh nghiệp khỏi những nghĩa vụ báo cáo không cần thiết.

Để bảo đảm khả năng kiểm soát chặt chẽ đối với các hành vi gian lận thương mại và thất thu ngân sách, Dự án Luật gia cố vững chắc công tác hậu kiểm bằng việc bổ sung các nguyên tắc kiểm tra sau thông quan, hợp nhất thủ tục kiểm tra tại trụ sở người khai hải quan và doanh nghiệp; Thời hạn tiến hành kiểm tra sau thông quan và gia hạn cũng được điều chỉnh tăng từ mười ngày làm việc lên tối đa là hai mươi ngày nhằm bảo đảm tính kỹ lưỡng, chính xác của các kết luận thanh tra.

Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết, để bắt kịp các phương thức giao thương thế hệ mới, dự thảo đã bổ sung Điều 16a quy định về kiểm tra, giám sát hải quan đối với hàng hóa xuất nhập khẩu qua nền tảng thương mại điện tử, tạo hành lang pháp lý thống nhất với Luật Thương mại điện tử nhằm quản lý hiệu quả dòng thác hàng hóa nhỏ lẻ đang bùng nổ qua biên giới mỗi ngày.

Cơ chế chia sẻ dữ liệu có ý nghĩa quan trọng đối với tiến trình cải cách

Tại phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đánh giá cao công tác chuẩn bị dự án Luật cũng như những kết quả ngành Hải quan đạt được trong tinh gọn tổ chức bộ máy, chuyển đổi số và tạo thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu.

Đối với quy định bổ sung về quản lý hàng hóa thương mại điện tử xuyên biên giới, Chủ tịch Quốc hội đề nghị dự thảo Luật Hải quan cần quy định theo hướng bắt buộc liên thông dữ liệu định danh và xây dựng cổng thông tin hải quan chuyên dụng phục vụ quản lý hàng hóa thương mại điện tử xuyên biên giới.

Thời gian qua, lượng lớn đơn hàng giá trị nhỏ qua cửa khẩu khiến phương thức quản lý truyền thống không còn phù hợp, trong khi tình trạng chia nhỏ giá trị hàng hóa để lợi dụng chính sách miễn thuế cũng làm gia tăng nguy cơ thất thu ngân sách. Với việc dự thảo Luật bổ sung quy định về quản lý hàng hóa thương mại điện tử xuyên biên giới,  Chủ tịch Quốc hội đánh giá đây là một trong những nội dung đột phá, góp phần khắc phục khoảng trống pháp lý trước sự phát triển nhanh của hoạt động thương mại điện tử xuyên biên giới.

Chủ tịch Quốc hội cũng đánh giá cao quy định về đối tác tự nguyện tuân thủ, theo đó doanh nghiệp không chỉ là đối tượng kiểm tra, giám sát mà còn được cơ quan Hải quan hỗ trợ nâng cao năng lực quản lý. Đồng thời, dự thảo chuyển từ cơ chế doanh nghiệp ưu tiên sang phân loại mức độ tuân thủ, tạo điều kiện để doanh nghiệp có mức độ tuân thủ cao được giảm tối đa tần suất kiểm tra sau thông quan.

Việc chuyển từ cách tiếp cận chủ yếu dựa trên phân luồng Xanh, Vàng, Đỏ tại thời điểm thông quan, sang quản lý doanh nghiệp theo mức độ tuân thủ pháp luật trong suốt quá trình hoạt động, theo Chủ tịch quốc hội Trần Thanh Mẫn, đặc biệt tạo thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu của doanh nghiệp.

Đối với quy định về khai bổ sung hồ sơ hải quan tại Điều 29, Chủ tịch Quốc hội cho rằng, cần phân định rõ giữa trường hợp doanh nghiệp vô ý sai sót và trường hợp cố tình vi phạm; đồng thời quy định rõ thời hạn cơ quan Hải quan được yêu cầu khai bổ sung để tránh kéo dài thủ tục, ảnh hưởng đến dòng tiền và hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp.

Chủ tịch Quốc hội cũng nhấn mạnh, cơ chế chia sẻ dữ liệu liên ngành có ý nghĩa quan trọng đối với tiến trình cải cách hải quan. Các quy định về giá trị pháp lý của chứng từ điện tử và cơ chế chia sẻ dữ liệu bắt buộc cần bảo đảm thống nhất với các luật có liên quan, đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số và cải cách thực chất.

Kết luận phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định yêu cầu Chính phủ và các cơ quan thẩm tra phối hợp rà soát, hoàn thiện kỹ thuật lập pháp đối với các quy định mang tính nghiệp vụ chuyên sâu, tránh phát sinh bất cập khi Luật Hải quan đi vào cuộc sống. Sau khi tiếp thu ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan dự kiến sẽ được trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp không thường lệ lần thứ nhất vào tháng 8/2026.