Văn hóa doanh nghiệp – Nguồn lực nội sinh cho phát triển bền vững

Nhân kỷ niệm 22 năm Ngày Doanh nhân Việt Nam (13/10/2004 – 13/10/2026), hướng tới Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11 và kỷ niệm 70 năm thành lập Báo Văn hóa (1957 – 2027), ngày 13/10/2026, Báo Văn hóa phối hợp với Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa TP. Hà Nội (HANOISME) tổ chức Diễn đàn Văn hóa Doanh nghiệp Việt Nam 2026 với chủ đề “Văn hóa doanh nghiệp – Nguồn lực nội sinh cho phát triển bền vững”.

Diễn đàn được tổ chức dưới sự chỉ đạo của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, thu hút khoảng 300 đại biểu là đại diện các cơ quan quản lý Trung ương, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), các hiệp hội doanh nghiệp, chuyên gia kinh tế, nhà nghiên cứu, lãnh đạo cơ quan báo chí, doanh nhân, doanh nghiệp cùng đại diện các cơ sở giáo dục, đào tạo.

Tham dự Diễn đàn có Thứ trưởng Bộ VHTT&DL Nguyễn Huy Dũng; Chánh Văn phòng Quỹ Đổi mới công nghệ quốc gia thuộc Bộ Khoa học và Công nghệ Chử Đức Hoàng; Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký HANOISME Mạc Quốc Anh; Chủ tịch Hiệp hội Phát triển Văn hóa Doanh nghiệp Việt Nam, nguyên Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hồ Anh Tuấn; Viện trưởng Viện Chiến lược Thương hiệu và Cạnh tranh (BCSI) Võ Trí Thành.

Điều gì quyết định sức mạnh lâu dài của một doanh nghiệp?

Nền kinh tế đang bước vào giai đoạn phát triển mới, với yêu cầu ngày càng cao về tốc độ tăng trưởng, năng suất, đổi mới sáng tạo, năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững.

Nền kinh tế đang bước vào giai đoạn phát triển mới, với yêu cầu ngày càng cao về tốc độ tăng trưởng, năng suất, đổi mới sáng tạo, năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững. Doanh nghiệp đứng trước những cơ hội rất lớn từ chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, sự mở rộng của thị trường và quá trình hội nhập.

Tại Diễn đàn, Thứ trưởng Bộ VHTT&DL Nguyễn Huy Dũng nhắc lại một thông điệp được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nêu tại Hội nghị toàn quốc triển khai Nghị quyết số 79 và Nghị quyết số 80 của Bộ Chính trị: “Nếu kinh tế quyết định khả năng đi nhanh thì văn hóa quyết định khả năng đi xa”.

Theo Thứ trưởng Nguyễn Huy Dũng, thông điệp về văn hóa doanh nghiệp được đặt trong một hệ sinh thái rộng hơn, có 8 giá trị cốt lõi cần được doanh nghiệp quan tâm: Liêm chính, thượng tôn pháp luật và giữ chữ tín; lấy giá trị thực cho khách hàng làm căn cứ hành động; tôn trọng con người, trọng dụng tài năng và phát triển năng lực; tôn trọng đổi mới sáng tạo, học tập liên tục và thích ứng nhanh; sử dụng dữ liệu, tiên phong ứng dụng AI có trách nhiệm; nêu gương, làm gương; giữ gìn bản sắc văn hóa Việt Nam; gắn khát vọng phát triển của doanh nghiệp với trách nhiệm dài hạn đối với đất nước và cộng đồng.

Đặt câu hỏi “Điều gì quyết định sức mạnh lâu dài của một doanh nghiệp?” Tổng Biên tập báo Văn hóa Nguyễn Anh Vũ nêu vấn đề, đằng sau những nguồn lực hữu hình, còn có một nguồn lực khác, khó nhìn thấy trên bảng cân đối kế toán nhưng có thể quyết định cách một doanh nghiệp hành động, ứng xử, vượt qua khủng hoảng và phát triển: Đó là văn hóa doanh nghiệp.

Một nghiên cứu do Viện Phát triển Doanh nghiệp thuộc VCCI và Blue C công bố cuối năm 2025, khảo sát 505 doanh nghiệp, cho thấy điểm trung bình về mức độ trưởng thành trong thực thi văn hóa doanh nghiệp đạt 43,84 điểm, tương đương cấp độ 4 trên thang 6 cấp, tăng 4,12 điểm so với năm 2024. Tuy nhiên, mới 48,51% doanh nghiệp được khảo sát đạt cấp độ trưởng thành từ mức 4 trở lên; tỷ lệ đạt hai cấp độ cao nhất là 27,9%.

Ông Nguyễn Anh Vũ  nhận xét, có thể nhìn những con số này ở cả hai chiều: Văn hóa doanh nghiệp đang ngày càng được quan tâm, nhưng khoảng cách từ nhận thức về văn hóa đến quản trị bằng văn hóa, từ việc xây dựng giá trị cốt lõi đến biến những giá trị ấy thành hành vi thường ngày, vẫn còn khá lớn.

Văn hóa doanh nghiệp không đơn thuần được thể hiện qua những khẩu hiệu hay giá trị mang tính hình thức, mà cần hiện diện trong phương thức quản trị, cách thức tổ chức hoạt động, ứng xử với người lao động, khách hàng, đối tác và cộng đồng. Đây cũng là yếu tố góp phần hình thành uy tín thương hiệu, tạo dựng niềm tin và nâng cao khả năng phát triển lâu dài của doanh nghiệp.

Đặc biệt, Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 07/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam và Quyết định số 1157/QĐ-TTg ngày 26/6/2026 của Thủ tướng Chính phủ về Khung chuẩn mực đạo đức, văn hóa kinh doanh, được xác định trong kế hoạch tổ chức Diễn đàn là những định hướng quan trọng nhằm thúc đẩy xây dựng cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam có đạo đức, bản sắc, trách nhiệm và khát vọng phát triển, TBT báo Văn hóa cho biết.

Đưa văn hóa trở thành nền tảng của quản trị, hợp tác và đổi mới

Với chủ đề xuyên suốt “Văn hóa doanh nghiệp – Nguồn lực nội sinh cho phát triển bền vững”, Diễn đàn có hai phần chính: Phần I gồm các tham luận chuyên sâu, tập trung vào hai nhóm nội dung chính: “Văn hóa doanh nghiệp trong kỷ nguyên phát triển mới” và “Xây dựng văn hóa doanh nghiệp trong kỷ nguyên mới và chuyển đổi số”; Phần II là phiên thảo luận với chủ đề “Xây dựng văn hóa doanh nghiệp – Từ bản sắc doanh nghiệp đến giá trị thương hiệu và năng lực cạnh tranh”.

Trao đổi về chủ đề “Từ giá trị văn hóa đến năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp”,  ông Hồ Anh Tuấn - Chủ tịch Hiệp hội Phát triển Văn hóa Doanh nghiệp Việt Nam, nguyên Thứ trưởng Bộ VHTT&DL cho rằng, văn hoá phải được nhận diện trong cách doanh nghiệp vận hành. Văn hoá định hướng lựa chọn; quản trị phân bổ quyền hạn, trách nhiệm và động lực để lựa chọn ấy được thực thi. Doanh nghiệp coi trọng chất lượng nhưng chỉ thưởng sản lượng đang khuyến khích bỏ qua lỗi. Doanh nghiệp đề cao hợp tác nhưng giao mục tiêu đối nghịch đang tự làm suy yếu phối hợp.

Định hình khung văn hóa doanh nghiệp VN hiện đại, TS. Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam cho rằng phải “Giải phóng” nguồn lực, đó là: Quyền tài sản, quyền doanh nghiệp, quyền của người lao động rõ ràng; xóa bỏ văn hóa “xin – cho”, thói “phân biệt đối xử” trong chính sách và trong đời sống và thúc đẩy cạnh tranh tự do - bình đẳng, xây dựng môi trường công khai, minh bạch, tính phản biện cao. Bảo vệ cạnh tranh bằng Luật; thúc đẩy “trao quyền, tự quyết, tự làm, tự chịu trách nhiệm”, cơ chế “sand-box” - mô hình cho phép các doanh nghiệp hoặc tổ chức thử nghiệm các sản phẩm, dịch vụ, công nghệ hoặc mô hình kinh doanh mới trong một môi trường giới hạn, dưới sự giám sát chặt chẽ của cơ quan quản lý.

Thông qua các góc nhìn từ nghiên cứu kinh tế, quản trị và thực tiễn doanh nghiệp, các nội dung tham luận tại Diễn đàn hướng tới làm rõ mối quan hệ giữa văn hóa tổ chức và hiệu quả đổi mới, từ đó gợi mở những cách tiếp cận phù hợp để doanh nghiệp phát huy nguồn lực con người, thúc đẩy sáng tạo, nâng cao hiệu quả quản trị và thích ứng với môi trường kinh doanh đang thay đổi nhanh chóng.

Từ các nội dung thảo luận tại Diễn đàn, GS.TS Mạc Quốc Anh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký  Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa TP. Hà Nội đúc kết 4 định hướng có ý nghĩa đối với chặng đường phía trước. Đó là: Đặt văn hóa vào trung tâm chiến lược phát triển doanh nghiệp; Thứ hai, người đứng đầu phải chịu trách nhiệm về chất lượng văn hóa của tổ chức; Thứ ba, xây dựng văn hóa học hỏi để làm chủ công nghệ và đổi mới sáng tạo; Thứ tư, kết nối văn hóa của từng doanh nghiệp với uy tín của cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam. Mỗi sản phẩm đạt chất lượng, mỗi hợp đồng được thực hiện nghiêm túc, mỗi quan hệ lao động được xây dựng trên sự tôn trọng đều góp phần bồi đắp niềm tin vào doanh nghiệp Việt.

Theo GS.TS Mạc Quốc Anh, cần xây dựng một môi trường kinh doanh công bằng, minh bạch và văn hóa công vụ tôn trọng, phục vụ doanh nghiệp, để kinh doanh liêm chính được khuyến khích và cạnh tranh dựa trên năng suất, chất lượng. Từng doanh nghiệp giữ được chữ tín sẽ góp phần tạo nên một nền kinh tế đáng tin cậy. Khi văn hóa trở thành nền tảng của quản trị, hợp tác và đổi mới, Việt Nam sẽ tạo được lợi thế cạnh tranh có chiều sâu cho quốc gia, đồng thời đặt nền móng cho sự thịnh vượng được gìn giữ qua nhiều thế hệ.