Xây dựng thị trường minh bạch cho ứng dụng khí tự nhiên trong công nghiệp

Đây là chủ đề của Hội thảo khoa học được Hiệp hội Năng lượng Sạch Việt Nam tổ chức vào ngày 22/1/2026, tại Hà Nội. Hội thảo có sự tham dự của đại diện các bộ, ban, ngành Trung ương; các chuyên gia, nhà khoa học; đại diện cộng đồng doanh nghiệp năng lượng, công nghiệp; các tổ chức quốc tế và cơ quan bảo chí, truyền thông. Chương trình có sự đồng hành của Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (PVN).

Chuyển đổi năng lượng xanh đang trở thành xu thế tất yếu

Phát biểu khai mạc Hội thảo, TS. Mai Duy Thiện - Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng Sạch Việt Nam cho biết, chuyển đổi năng lượng xanh đang trở thành xu thế tất yếu và là yêu cầu bắt buộc đối với các quốc gia trong bối cảnh toàn cầu hóa, hội nhập sâu rộng và các tiêu chuẩn môi trường ngày càng khắt khe. Đối với Việt Nam, quá trình chuyển dịch từ mô hình tăng trưởng dựa nhiều vào năng lượng hỏa thạch sang mô hình phát triển bền vững, tăng trưởng xanh không chỉ nhằm đáp ứng các cam kết quốc tế, mà còn là con đường tất yếu để bảo đảm an ninh năng lượng, nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế và hiện thực hóa mục tiêu phát thải ròng bằng "0" (Net Zero) vào năm 2050.

Trong những thập kỷ gần đây, cùng với quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa và mở rộng quy mô sản xuất, nhu cầu năng lượng của Việt Nam liên tục gia tăng và được dự báo sẽ tiếp tục tăng mạnh trong thời gian tới. Theo các báo cáo triển vọng năng lượng, từ nay đến năm 2050, nhu cầu năng lượng của các ngành công nghiệp, dân dụng và dịch vụ có thể tăng từ nhiều lần so với hiện nay, tạo áp lực lớn lên hệ thống cung ứng năng lượng cũng như mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính. Trong khi đó, Việt Nam lại nằm trong nhóm các quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất của biến đổi khí hậu, với thiệt hại kinh tế ước tính lên tới hàng tỷ USD mỗi năm, tương đương khoảng 3% GDP. Điều này đặt ra yêu cầu cấp bách phải tải cấu trúc hệ thống năng lượng theo hướng xanh hơn, sạch hơn và bền vững hơn.

Trong bối cảnh đó, việc bảo đảm cung cấp đủ năng lượng ổn định, liên tục cho phát triển kính tế - xã hội, đồng thời đáp ứng yêu cầu giảm phát thải và chuyển đổi xanh, đòi hỏi Việt Nam phải cô cách tiếp cận tổng thể, linh hoạt và thực tiễn. Bên cạnh việc ưu tiên phát triển mạnh mẽ các nguồn năng lượng tái tạo, nhiều chiến lược và quy hoạch quốc gia đã xác định vai trò quan trọng của các nguồn năng lượng phát thải thấp và năng lượng chuyển tiếp trong giai đoạn trung và dài hạn.

“Các văn kiện quan trọng như Nghị quyết số 55-NQ/TW của Bộ Chính trị, Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh, Chiến lược quốc gia về biến đổi khí hậu, Quy hoạch phát triển điện lực quốc gia thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 (Quy hoạch Điện VIII) và các cam kết quốc tế tại COP26, JETP đều nhấn mạnh yêu cầu giảm dần sự phụ thuộc vào nhiệt điện than, tăng tỷ trọng năng lượng tái tạo, đồng thời bảo đảm an ninh năng lượng và phát triển kinh tế bền vững”, TS. Mai Duy Thiện khẳng định.

Tập trung thay thế nhiên liệu hóa thạch bằng khí tự nhiên

Tại Hội thảo, các đại biểu tập trung thảo luận những nội dung then chốt như: Định hướng phát triển và sử dụng khí tự nhiên trong công nghiệp giai đoạn 2025-2035, gắn với các mục tiêu của Chiến lược năng lượng quốc gia; Quy hoạch điện VIII và các chương trình hành động thực hiện cam kết Net Zero của Việt Nam...

Bên cạnh đó, các tham luận cũng đi sâu phân tích giải pháp kết nối hạ tầng khí với các khu công nghiệp, khu kinh tế, coi đây là điều kiện tiên quyết để khí tự nhiên thực sự đi vào đời sống sản xuất. Những kinh nghiệm chuyển đổi từ than, dầu sang khí tự nhiên trong các nhà máy, cơ sở sản xuất sẽ được chia sẻ nhằm cung cấp các mô hình thực tiễn, giúp doanh nghiệp có thêm cơ sở lựa chọn lộ trình phù hợp.

Tại Việt Nam, quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đang diễn ra mạnh mẽ, kéo theo nhu cầu năng lượng ngày càng gia tăng. Việc nghiên cứu, trao đổi và thúc đẩy ứng dụng khí tự nhiên trong công nghiệp không chỉ góp phần thực hiện các mục tiêu về giảm phát thải và sử dụng năng lượng hiệu quả, mà còn có ý nghĩa trong việc bảo đảm an ninh năng lượng, phù hợp với định hướng phát triển năng lượng quốc gia và các cam kết của Việt Nam về mục tiêu phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050.

Theo ông Nguyễn Khắc Quyền - Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược, Chính sách Công Thương, Việt Nam cần tập trung vào việc thay thế nhiên liệu hóa thạch truyền thống (than, dầu) bằng khí sạch hơn (CNG, LNG). Phát triển lĩnh vực công nghiệp khí hoàn chỉnh, đồng bộ tất cả các khâu: khai thác - thu gom - vận chuyển - chế biến - dự trữ - phân phối khí và sử dụng sản phẩm khí.

Về hoàn thiện chính sách công nghiệp khí, ông Nguyễn Khắc Quyền khuyến nghị: “Xây dựng và hoàn thiện cơ chế giá khí, giá điện khí LNG theo nguyên tắc thị trường, minh bạch, có lộ trình ổn định trung và dài hạn, tạo cơ sở cho doanh nghiệp công nghiệp chủ động xây dựng phương án đầu tư, chuyển đổi nhiên liệu và nâng cao hiệu quả sản xuất. Chính sách giá khí cần được thiết kế theo hướng phản ánh đầy đủ chi phí toàn chuỗi, đồng thời có cơ chế phân bổ hợp lý chi phí đầu tư hạ tầng khí và LNG”.

Hội thảo cũng dành trọng tâm cho các giải pháp kỹ thuật và thiết bị sử dụng khí tự nhiên, từ công nghệ đốt hiệu suất cao, tối ưu hóa hệ thống lò hơi, đến các giải pháp đồng phát nhiệt – điện và quản lý năng lượng thông minh. Đặc biệt, nội dung “từ tiềm năng đến thực tiễn” sẽ nhận diện một cách thẳng thắn các cơ hội và thách thức về thị trường, tài chính, nhân lực và thể chế để khí tự nhiên có thể trở thành động lực của nền công nghiệp phát thải thấp. Trên cơ sở đó, phiên thảo luận chính sách của hội thảo hướng tới đề xuất các cơ chế, chính sách và giải pháp thúc đẩy ứng dụng khí tự nhiên một cách đồng bộ, hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và xã hội./.