Giải pháp công nghệ giúp hoàn thiện, làm sạch dữ liệu bảo vệ các giao dịch ngân hàng

Tại Họp báo thông tin kết quả điều hành chính sách tiền tệ (CSTT) và hoạt động ngân hàng quý I/2026 chiều 14/4, ông Lê Văn Tuyên - Phó Vụ trưởng Vụ Thanh toán (Ngân hàng Nhà nước) cho biết, Ngân hàng Nhà nước đã và đang triển khai đồng bộ nhiều nhóm giải pháp trọng tâm, trong đó ưu tiên hàng đầu là hoàn thiện khuôn khổ pháp lý nhằm bảo đảm an ninh, an toàn trong hoạt động thanh toán.

Theo đó, Ngân hàng Nhà nước đã chủ động nghiên cứu, tham mưu và trình ban hành nhiều văn bản quy phạm pháp luật quan trọng nhằm thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt, đồng thời tăng cường các quy định bảo mật, an toàn. Trong đó có các Nghị định liên quan đến thanh toán không dùng tiền mặt, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát trong lĩnh vực ngân hàng và tiền di động (Mobile Money).

Cùng với đó, Ngân hàng Nhà nước cũng ban hành hệ thống thông tư hướng dẫn chi tiết Luật Các tổ chức tín dụng và quy định chi tiết nội dung tại Nghị định về thanh toán không dùng tiền mặt. Các quy định này bao trùm nhiều lĩnh vực then chốt như: hoạt động đại lý thanh toán; quản lý, vận hành và sử dụng Hệ thống thanh toán điện tử liên ngân hàng quốc gia; cung ứng dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt; mở và sử dụng tài khoản thanh toán tại tổ chức tín dụng; hoạt động thẻ ngân hàng; cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán; giám sát các hệ thống thanh toán quan trọng; cũng như việc cấp phép tham gia hệ thống thanh toán quốc tế của các ngân hàng và chi nhánh ngân hàng nước ngoài.

Đáng chú ý, trong quá trình hoàn thiện khung pháp lý, Ngân hàng Nhà nước đã bổ sung nhiều quy định mới, đặc biệt là yêu cầu bảo đảm định danh chính chủ đối với các giao dịch thanh toán trực tuyến.

Cụ thể, khách hàng chỉ được phép thực hiện rút tiền hoặc thanh toán điện tử trên tài khoản thanh toán sau khi đã đối chiếu, xác thực đầy đủ giấy tờ tùy thân và thông tin sinh trắc học của chủ tài khoản hoặc người đại diện. Việc xác thực này không chỉ dừng ở dữ liệu mà còn yêu cầu gặp mặt trực tiếp đối với khách hàng cá nhân hoặc người đại diện hợp pháp của tổ chức, trừ một số trường hợp đặc thù theo quy định.

Bên cạnh đó, Ngân hàng Nhà nước cũng yêu cầu các tổ chức tín dụng áp dụng các giải pháp xác thực sinh trắc học đối với giao dịch trực tuyến nhằm tăng cường lớp bảo mật. Đồng thời, các quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tiền tệ và ngân hàng cũng được bổ sung, trong đó có chế tài đối với hành vi lợi dụng tài khoản thanh toán hoặc ví điện tử để thực hiện các hành vi vi phạm pháp luật.

Những bước hoàn thiện pháp lý này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước mà còn tạo hành lang pháp lý chặt chẽ, góp phần giảm thiểu các “khe hở” mà tội phạm có thể lợi dụng trong môi trường thanh toán số.

Theo ông Lê Văn Tuyên, Ngân hàng Nhà nước đã phối hợp chặt chẽ với Bộ Công an triển khai Kế hoạch phối hợp số 01/KHPH-BCA-NHNNVN ngày 24/4/2023, tập trung vào việc khai thác và kết nối Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Thông qua việc sử dụng căn cước công dân gắn chip và ứng dụng định danh điện tử VNeID, các tổ chức tín dụng có thể nhận diện, xác minh chính xác thông tin khách hàng, qua đó hạn chế tình trạng giả mạo danh tính.

Việc kết nối và khai thác dữ liệu dân cư không chỉ giúp nâng cao chất lượng định danh khách hàng mà còn góp phần “làm sạch” hệ thống dữ liệu ngành Ngân hàng, tạo nền tảng quan trọng cho các hoạt động phòng, chống gian lận.

Theo đánh giá của Ngân hàng Nhà nước, việc kết nối dữ liệu và xác thực đa lớp đã góp phần quan trọng trong việc ngăn chặn các hành vi mạo danh, sử dụng giấy tờ giả để mở tài khoản hoặc thực hiện giao dịch bất hợp pháp – vốn là một trong những phương thức phổ biến của tội phạm công nghệ cao hiện nay.

Một trong những giải pháp mang tính đột phá được Ngân hàng Nhà nước triển khai là Hệ thống thông tin hỗ trợ quản lý, giám sát và phòng ngừa rủi ro gian lận trong hoạt động thanh toán (SIMO).

Theo ông Lê Văn Tuyên, hệ thống SIMO cho phép các tổ chức thành viên tham gia thực hiện báo cáo thông tin về các tài khoản đáng ngờ khi phát hiện và chia sẻ thông tin tới các thành viên khác.

Trên cơ sở dữ liệu tập trung này, các tổ chức tín dụng có thể nhanh chóng đưa ra quyết định ngăn chặn giao dịch ngay lập tức hoặc yêu cầu khách hàng thực hiện xác thực, định danh bổ sung trước khi thực hiện giao dịch trực tuyến, qua đó góp phần giúp giảm thiểu tình trạng gian lận, lừa đảo, bảo vệ an toàn tài khoản của khách hàng./.