Khi "cụ Mén" lên kệ sách thế giới

Tất nhiên, bảng xếp hạng trên một nền tảng bán sách trực tuyến luôn có sự biến động theo thời gian. Nhưng ở thời điểm được ghi nhận, kết quả ấy vẫn mang một ý nghĩa đặc biệt. Nó cho thấy một tác phẩm được sinh ra từ đời sống làng quê Việt Nam đã tìm được con đường để đến với độc giả quốc tế.

Tôi đã chia sẻ lại thông tin này với bạn bè của mình, bởi tôi cho rằng đây không chỉ là niềm vui của riêng tác giả Phạm Hồng Điệp hay đơn vị xuất bản. Đó còn là một tín hiệu đáng trân trọng đối với văn học Việt Nam. Những câu chuyện mang bản sắc địa phương, nếu được kể bằng sự chân thành và chuyển tải bằng một ngôn ngữ phù hợp, hoàn toàn có thể bước ra thế giới.

Một nhân vật bình dị mang theo chiều sâu văn hóa Việt

Điều làm tôi chú ý ở Cụ Mén trước hết là sự bình dị. Cụ không xuất hiện như một nhân vật được bao phủ bởi hào quang. Cụ là một người nông dân chân đất, sống giữa ruộng đồng, làng xóm và những công việc thường nhật. Nhưng chính trong dáng vẻ bình thường ấy lại chứa đựng sức sống bền bỉ, sự hóm hỉnh, lòng nhân hậu và trí tuệ được bồi đắp qua trải nghiệm.

Từ cánh đồng làng quê, Cụ Mén bước ra sông nước, đến với biển khơi, miền cao và những cộng đồng văn hóa khác nhau. Mỗi bước chân của Cụ dường như đều mang theo một phần ký ức của người Việt: tình yêu đất đai, sự gắn bó với quê hương, lòng bao dung và khả năng đi qua gian khó bằng một tinh thần lạc quan.

Bởi vậy, Cụ Mén không chỉ là nhân vật của riêng tác giả. Ở một mức độ nào đó, Cụ là hình ảnh được kết tinh từ đời sống của nhiều thế hệ người Việt Nam. Một con người nhỏ bé nhưng có nội tâm rộng mở; sống mộc mạc nhưng không hề nghèo nàn về tinh thần; gắn bó với quê hương nhưng vẫn đủ khát vọng để đi xa.

Tôi nghĩ đây chính là điều giúp tác phẩm có khả năng vượt qua ranh giới của ngôn ngữ và địa lý. Độc giả quốc tế có thể chưa hiểu hết mọi phong tục hay lớp nghĩa văn hóa Việt Nam, nhưng họ vẫn có thể nhận ra những giá trị phổ quát trong hành trình của Cụ Mén: tình yêu quê hương, sự tôn trọng lao động, lòng nhân ái và nhu cầu tìm hiểu chính mình.

Sự ngưỡng mộ dành cho một con người nhiều năng lượng sáng tạo

Tôi đã có dịp gặp gỡ ông Phạm Hồng Điệp tại Khu công nghiệp Nam Cầu Kiền ở Hải Phòng. Qua những cuộc trao đổi, tôi biết ông trước hết là một doanh nhân, một người dành nhiều tâm huyết cho công nghiệp sinh thái, môi trường và sự phát triển bền vững.

Bởi vậy, khi biết ông còn dành hơn 20 năm để nuôi dưỡng hình tượng Cụ Mén, tôi càng thêm trân trọng. Điều đáng quý là ông không bước vào văn chương với tâm thế phô diễn. Ông viết từ những điều đã quan sát, đã trải qua và thực sự gắn bó. Đó là ký ức về làng quê, sự kính trọng dành cho người lao động và tình cảm đối với đất nước, con người Việt Nam.

Trong con người ông Phạm Hồng Điệp, tôi nhận thấy một sự kết hợp khá đặc biệt: tư duy của một nhà quản trị, trách nhiệm của một người làm công nghiệp và tâm hồn nhạy cảm của một người sáng tác. Ông có thể nói về những vấn đề lớn như kinh tế tuần hoàn, khu công nghiệp sinh thái hay bảo vệ môi trường; nhưng đồng thời cũng có thể lắng nghe tiếng nói âm thầm của đất đai, làng quê và những con người bình dị.

Tôi ngưỡng mộ ông không chỉ vì kết quả mà tác phẩm vừa đạt được, mà còn bởi sự bền bỉ phía sau kết quả ấy. Mang trong mình một nhân vật suốt hơn 20 năm là một hành trình rất dài. Để rồi đến một ngày, nhân vật ấy có thể bước ra khỏi trí tưởng tượng của tác giả, vượt qua biên giới quốc gia và gặp gỡ độc giả ở nhiều nơi trên thế giới. Thành quả này, theo tôi, không đến từ sự ngẫu nhiên. Nó được tạo nên bởi lao động, niềm tin và một tình yêu bền bỉ đối với văn hóa dân tộc.

Một cánh cửa nhỏ mở ra thế giới

Việc The Wandering Ballad of Cụ Mén xuất hiện ở vị trí cao trong các hạng mục thơ châu Á và thơ về không gian, vùng đất trên Amazon là một dấu mốc đáng ghi nhận. Đặc biệt, tác phẩm được hiện diện trong cùng một không gian giới thiệu sách với nhiều tên tuổi và tác phẩm quen thuộc của văn học thế giới.

Điều đó không có nghĩa chúng ta cần đặt các tác phẩm lên bàn cân hơn - kém. Mỗi tác phẩm có lịch sử, giá trị và đời sống riêng. Nhưng sự hiện diện ấy cho thấy văn học Việt Nam đang có thêm cơ hội được nhận biết trong một không gian đọc rộng lớn hơn.

Tôi hình dung Cụ Mén vẫn bước đi bằng đôi chân của một người nông dân, bình thản và khiêm nhường. Chỉ khác rằng con đường trước mặt Cụ giờ đây đã dài hơn: từ cánh đồng làng đến biển khơi, từ cộng đồng người Việt đến độc giả trên nhiều châu lục, từ ký ức dân gian đến một hành trình giao lưu văn hóa toàn cầu.

Một bảng xếp hạng không thể quyết định toàn bộ giá trị hay sức sống lâu dài của một cuốn sách. Giá trị thực sự chỉ được hình thành khi tác phẩm tiếp tục được đọc, được cảm nhận và được đối thoại một cách chân thành. Nhưng mỗi hành trình đều cần một bước khởi đầu. Với Cụ Mén, đây là một bước khởi đầu đẹp và đầy hy vọng.

Tôi chân thành chúc mừng ông Phạm Hồng Điệp. Tôi tin rằng niềm vui lớn nhất của một tác giả không chỉ là nhìn thấy tên cuốn sách trên bảng xếp hạng, mà còn là biết rằng nhân vật mình đã dành nhiều năm vun đắp đang bắt đầu sống một đời sống riêng trong lòng độc giả.

              Cảm nhận của Mr. Pierre Bordeaux,
 CEO của Công ty Apex International SAS (Pháp)