Lọt vào rổ FTSE GEIS, những cổ phiếu nào sẽ được hưởng lợi từ dòng tiền hơn 5.500 tỷ đồng?

Những tiêu chí khắt khe để vào FTSE GEIS

Thị trường chứng khoán Việt Nam đang tiến sát đến cột mốc lịch sử khi được tổ chức FTSE Russell chuẩn bị nâng hạng từ thị trường Cận biên lên Mới nổi. Cùng với quá trình này, một lượng lớn cổ phiếu Việt Nam sẽ được đưa vào hệ thống chỉ số FTSE Global Equity Index Series (FTSE GEIS) - một chuẩn tham chiếu quan trọng quản lý hàng nghìn tỷ USD tài sản trên toàn cầu. Mặc dù triển vọng thu hút dòng vốn ngoại là rất lớn, nhưng "sân chơi" mới này không dành cho tất cả. Các cổ phiếu nội địa bắt buộc phải vượt qua một loạt bộ lọc định lượng khắt khe để ghi tên mình vào danh sách.

Theo cách tính của FTSE Russell, quá trình tuyển chọn bắt đầu bằng việc xếp hạng các doanh nghiệp theo quy mô vốn hóa toàn phần trong khu vực. Sau khi vượt qua ngưỡng quy mô tối thiểu, cổ phiếu sẽ phải đối mặt với các bài kiểm tra chi tiết về khả năng đầu tư. Tiêu chí đầu tiên và mang tính sàng lọc cao nhất là tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng (free float). FTSE yêu cầu tỷ lệ trôi nổi này phải đạt mức trên 5%. Những mã chứng khoán có free float từ 5% trở xuống thường bị loại khỏi danh sách đánh giá, bất kể mức vốn hóa của doanh nghiệp đó có khổng lồ đến đâu. Điều kiện này nhằm đảm bảo lượng cung cổ phiếu ngoài thị trường luôn đủ dồi dào.

Cùng với tỷ lệ trôi nổi, thanh khoản là yếu tố mang tính sống còn. Các quỹ đầu tư mô phỏng chỉ số cần mua bán với khối lượng rất lớn, do đó họ đặc biệt e ngại rủi ro kẹt thanh khoản. Đối với những cổ phiếu mới đang trong quá trình xét duyệt gia nhập rổ, FTSE quy định giá trị giao dịch phải đạt ngưỡng thanh khoản tối thiểu trong ít nhất 10 tháng trên tổng chu kỳ 12 tháng trước kỳ rà soát. Sự nghiêm ngặt này nhằm mục đích đảm bảo cổ phiếu có sức chịu đựng tốt trước những đợt cơ cấu danh mục lớn của các quỹ ngoại.

Đáng chú ý, tiêu chí về dư địa sở hữu nước ngoài (room ngoại) chính là điểm nghẽn lớn nhất hiện nay. Nguyên tắc của FTSE quy định phần room nước ngoài còn trống (foreign headroom) phải bằng ít nhất 20% giới hạn sở hữu nước ngoài cho phép của cổ phiếu đó. Đây chính là lý do vì sao nhiều cổ phiếu quen thuộc và có nền tảng cơ bản cực kỳ vững chắc của Việt Nam lại bất ngờ vắng bóng trong rổ chỉ số. Rất nhiều doanh nghiệp dẫn dắt thị trường đã không còn đủ "room" ngoại theo quy định, đành ngậm ngùi lỡ hẹn với làn sóng vốn mới.

Bên cạnh các quy tắc xét duyệt định kỳ, FTSE Russell hiện cũng áp dụng cơ chế “gia nhập nhanh” (Fast Entry) đối với các cổ phiếu IPO của Việt Nam, mở ra cơ hội cho các doanh nghiệp mới niêm yết đủ điều kiện. Dù vậy, một điểm đáng lưu ý là ngay cả khi đáp ứng điều kiện ngoại lệ này, các mã cổ phiếu Việt vẫn phải tuân thủ nghiêm ngặt lộ trình phân bổ tỷ trọng theo từng giai đoạn chuyển tiếp.

Cụ thể, dòng tiền sẽ không đổ bộ ồ ạt mà được đưa vào chỉ số theo lộ trình phân kỳ lần lượt là 10%, 20%, 35% và 35%. Chu kỳ này dự kiến kéo dài từ tháng 9/2026 đến tháng 9/2027. Với việc FTSE chốt tỷ trọng dự kiến của Việt Nam tại FTSE Emerging All Cap Index ở mức 0,488%, nếu duy trì tốt các tiêu chí, dòng vốn thụ động tích lũy chảy vào thị trường nội địa có thể đạt khoảng 4,28 tỷ USD. Đây là chuẩn tham chiếu quan trọng, đòi hỏi các công ty niêm yết phải chủ động cải thiện minh bạch và duy trì vị thế để không bị tụt lại phía sau.

Theo báo cáo phân tích mới nhất của SSI Research, trong kịch bản thuận lợi khi tỷ trọng của Việt Nam tại rổ FTSE Emerging All Cap Index đạt mức 0,95%, chứng khoán trong nước có thể thu hút thêm khoảng 4,28 tỷ USD vốn thụ động tính đến tháng 9/2027.

Để nắm bắt cơ hội, các doanh nghiệp Việt cần có chiến lược quản trị tỷ lệ sở hữu nước ngoài linh hoạt, không ngừng cải thiện tính minh bạch thông tin để duy trì dòng thanh khoản ổn định, qua đó giữ vững vị trí trong tầm ngắm của các quỹ đầu tư toàn cầu.

Cổ phiếu nào hưởng lợi?

Danh sách cổ phiếu Việt Nam thỏa mãn tiêu chí của FTSE GEIS gồm 117 mã, trong đó có 3 cổ phiếu vốn hóa lớn, 3 cổ phiếu vốn hóa vừa, 21 cổ phiếu vốn hóa nhỏ và 90 cổ phiếu vốn hóa siêu nhỏ. Đối với 27 mã thuộc ba nhóm vốn hóa lớn, vừa và nhỏ, ACBS ước tính tổng giá trị mua ròng trong kỳ cơ cấu tháng 9 đạt khoảng 215,5 triệu USD, tương đương 5.588 tỷ đồng.

Dòng tiền dự kiến sẽ có mức độ tập trung tương đối cao. Theo tính toán của ACBS, VIC đứng đầu danh sách với giá trị mua ròng ước khoảng 80,67 triệu USD, tương đương gần 2.092 tỷ đồng. Con số này chiếm hơn 37% tổng lượng mua ròng dự kiến dành cho 27 cổ phiếu.

Đứng tiếp theo là VHM với khoảng 25,43 triệu USD, tương đương 659 tỷ đồng; HPG khoảng 13,11 triệu USD, tương đương gần 340 tỷ đồng. VPB dự kiến được mua khoảng 226,6 tỷ đồng, VCB hơn 201,5 tỷ đồng, MSN hơn 189 tỷ đồng và FPT khoảng 176,6 tỷ đồng.

Một số cổ phiếu khác cũng được ACBS ước tính nhận lượng mua trên 100 tỷ đồng, gồm MCH khoảng 157 tỷ đồng, SSI hơn 140 tỷ đồng, VNM hơn 137 tỷ đồng, STB gần 125 tỷ đồng, VIX khoảng 124 tỷ đồng, VCK gần 121 tỷ đồng và HDB hơn 104 tỷ đồng.

Nhóm chứng khoán cũng có độ phủ đáng kể. Trong đó, SSI có thể được mua khoảng 140 tỷ đồng; VIX gần 124 tỷ đồng; VCK khoảng 121 tỷ đồng; VND 60,5 tỷ đồng; VCI 58,6 tỷ đồng; TCX hơn 55 tỷ đồng và HCM khoảng 43 tỷ đồng.

Do các quỹ ETF cần hoàn tất việc cơ cấu trước thời điểm danh mục mới có hiệu lực, ACBS dự kiến phiên thứ Sáu ngày 18/9 có thể ghi nhận dòng tiền ròng tích cực từ nhà đầu tư nước ngoài, đặc biệt trong đợt khớp lệnh xác định giá đóng cửa (ATC).

Bên cạnh nhóm 27 cổ phiếu thuộc các nhóm vốn hóa lớn, vừa và nhỏ, FTSE Russell còn công bố 90 cổ phiếu vốn hóa siêu nhỏ của Việt Nam. Theo ACBS, đây là những cổ phiếu đáp ứng các tiêu chí sàng lọc của FTSE GEIS, ngoại trừ tiêu chí về vốn hóa và vốn hóa đầu tư khả dụng.

Nhìn rộng hơn, đợt cơ cấu này không chỉ nằm ở khoảng 216 triệu USD vốn thụ động có thể chảy vào thị trường trong tháng 9. Danh sách 117 cổ phiếu cho thấy mức độ bao phủ tương đối rộng của doanh nghiệp Việt Nam trong hệ thống chỉ số FTSE GEIS, từ các doanh nghiệp đầu ngành tới nhóm vốn hóa nhỏ.