Ra mắt sách chuyên khảo về nghiên cứu thực nghiệm trong khoa học giáo dục

Trung tâm Nghiên cứu Xuất bản và Giáo dục IPER vừa tổ chức lễ ra mắt cuốn sách chuyên khảo “Nghiên cứu thực nghiệm trong Khoa học Giáo dục” của TS. Lê Thị Thanh Tịnh và GS. Trần Trung. Sự kiện thu hút sự quan tâm của các nhà nghiên cứu, giảng viên, giáo viên, học viên sau đại học cùng những người làm công tác giáo dục.

Trong bối cảnh giáo dục ngày càng chú trọng việc ra quyết định dựa trên bằng chứng, nghiên cứu thực nghiệm được xem là phương pháp quan trọng để kiểm chứng hiệu quả của các chương trình, mô hình và giải pháp giáo dục. Tuy nhiên, khoảng cách giữa nghiên cứu và thực tiễn vẫn là thách thức, đòi hỏi các công trình có thiết kế chặt chẽ, dữ liệu tin cậy và khả năng ứng dụng.

Từ kinh nghiệm đến bằng chứng trong nghiên cứu giáo dục

Theo các tác giả, nghiên cứu trong khoa học giáo dục thường được thực hiện ở những bối cảnh phức tạp như lớp học, nhà trường và cộng đồng. Vì vậy, việc tạo lập bằng chứng đáng tin cậy không chỉ phụ thuộc vào kỹ thuật phân tích dữ liệu mà còn bắt đầu từ cách đặt câu hỏi nghiên cứu, lựa chọn thiết kế, tổ chức can thiệp, đo lường và kiểm soát các yếu tố có thể ảnh hưởng đến kết quả.

Cuốn sách được xây dựng như một lộ trình xuyên suốt cho quá trình nghiên cứu thực nghiệm. Nội dung dẫn dắt người đọc từ việc nhận diện vấn đề thực tiễn, hình thành câu hỏi nghiên cứu, lựa chọn thiết kế phù hợp đến triển khai can thiệp, thu thập dữ liệu, phân tích, diễn giải và công bố kết quả.

Một nội dung được nhấn mạnh là sự khác biệt giữa cải tiến dựa trên kinh nghiệm và chứng minh bằng bằng chứng. Một phương pháp có thể tạo ra thay đổi tích cực ở một lớp học hoặc nhóm học sinh, nhưng để xác định sự thay đổi đó có thực sự xuất phát từ tác động của phương pháp hay còn chịu ảnh hưởng của yếu tố khác, nghiên cứu cần có thiết kế và cách kiểm soát phù hợp.

Từ yêu cầu này, sách giới thiệu các thiết kế nghiên cứu khác nhau, từ thực nghiệm thực thụ, thực nghiệm bán phần đến thiết kế đa tầng. Việc kiểm soát sai lệch, bảo đảm độ tin cậy của dữ liệu và lựa chọn phương pháp phân tích được đặt trong mối liên hệ với câu hỏi nghiên cứu, thay vì chỉ xem là những kỹ thuật thống kê độc lập.

Kết nối phương pháp luận với thực tiễn dạy học

Nội dung sách bao quát tư duy thực nghiệm, thiết kế nghiên cứu, triển khai và đo lường can thiệp, phân tích, diễn giải và công bố kết quả. Ở phần thiết kế, người đọc được tiếp cận các mô hình nghiên cứu thực nghiệm và bán thực nghiệm cùng những vấn đề liên quan đến kiểm soát sai lệch. Phần triển khai và đo lường tập trung vào cách chuyển ý tưởng nghiên cứu thành kế hoạch có thể thực hiện trong thực tế, đồng thời chú ý đến yêu cầu đạo đức và độ tin cậy trong quá trình thu thập dữ liệu.

Các phần tiếp theo đi sâu vào cách đọc hiểu bằng chứng, suy luận nhân quả và trình bày kết quả theo những nguyên tắc của khoa học mở. Những nội dung này giúp người thực hiện nghiên cứu can thiệp diễn giải kết quả đúng mức, tránh đưa ra kết luận vượt quá dữ liệu thu được.

Phần phụ lục cung cấp các biểu mẫu, checklist kiểm tra thiết kế nghiên cứu và một số gợi ý về thang đo, hỗ trợ người đọc trong quá trình thực hiện luận văn, luận án hoặc nghiên cứu can thiệp tại cơ sở giáo dục.

Với cách tiếp cận kết hợp nền tảng phương pháp luận và tính ứng dụng, nghiên cứu thực nghiệm được nhìn nhận không chỉ như yêu cầu học thuật mà còn là công cụ kiểm chứng các giải pháp đang triển khai trong thực tế.

Chẳng hạn, khi một nhà trường áp dụng phương pháp dạy học mới, việc đánh giá không chỉ dừng ở câu hỏi học sinh có tiến bộ hay không, mà còn cần xác định mức độ thay đổi, nhóm học sinh hưởng lợi, điều kiện để phương pháp phát huy hiệu quả và những yếu tố khác có thể tác động đến kết quả. Đây là cơ sở để các sáng kiến thực tiễn được đánh giá, điều chỉnh và xem xét nhân rộng có căn cứ hơn.

Cuốn sách hướng tới giảng viên, giáo viên, học viên cao học, nghiên cứu sinh, nhà nghiên cứu và những người quan tâm đến khoa học giáo dục. Đây cũng là tài liệu tham khảo cho các cơ sở giáo dục trong việc nâng cao chất lượng nghiên cứu can thiệp và đổi mới hoạt động dạy học.

TS. Lê Thị Thanh Tịnh tốt nghiệp Tiến sĩ Khoa học Giáo dục tại Đại học Leiden, Hà Lan, hiện công tác tại Trường Đại học Sư phạm – Đại học Đà Nẵng. Các hướng nghiên cứu của bà gồm giáo dục, phát triển chuyên môn giáo viên, thông tin – truyền thông và công nghệ trong giáo dục.

GS. Trần Trung hiện là Giáo sư tại Đại học Quốc gia Hà Nội, đồng thời là Thư ký Hội đồng Giáo sư ngành Khoa học Giáo dục. Các hướng nghiên cứu của ông gồm giáo dục dân tộc, quản lý giáo dục, chính sách công và phương pháp dạy học.

Theo IPER, thông qua việc giới thiệu cuốn sách, đơn vị tổ chức hướng tới thúc đẩy trao đổi về phương pháp nghiên cứu thực nghiệm, chất lượng bằng chứng và khả năng đưa kết quả nghiên cứu vào thực tiễn dạy học, quản lý và đổi mới giáo dục.

Sự kiện cũng mở ra không gian trao đổi học thuật về vai trò của bằng chứng khoa học trong đổi mới giáo dục. Trong bối cảnh yêu cầu nâng cao chất lượng giáo dục ngày càng gắn với dữ liệu và bằng chứng, việc trang bị phương pháp nghiên cứu chặt chẽ có thể giúp các nhà giáo dục kiểm chứng hiệu quả những giải pháp đang được áp dụng trong thực tế.