Định hướng chính sách phát triển ngành thủ công mỹ nghệ trong giai đoạn mới

Ngành thủ công mỹ nghệ Việt Nam là lĩnh vực có bề dày lịch sử, gắn liền với đời sống văn hóa, kinh tế - xã hội của nhiều vùng, miền trên cả nước. Với hệ thống làng nghề phong phú, đội ngũ nghệ nhân lành nghề và nguồn tài nguyên văn hóa đặc sắc, thủ công mỹ nghệ không chỉ góp phần bảo tồn bản sắc dân tộc mà còn tạo sinh kế bền vững cho hàng triệu lao động.

Thị trường trong và ngoài nước đang mở ra nhiều cơ hội cho sản phẩm thủ công mỹ nghệ, đặc biệt ở các phân khúc trung và cao cấp. Người tiêu dùng ngày càng quan tâm tới sản phẩm thân thiện môi trường, có giá trị văn hóa, được sản xuất theo phương thức bền vững và có câu chuyện rõ ràng về nguồn gốc. Tuy nhiên, ngành thủ công mỹ nghệ Việt Nam vẫn đang đối mặt với không ít khó khăn như: quy mô sản xuất nhỏ lẻ, thiếu liên kết chuỗi giá trị, năng lực thiết kế và xây dựng thương hiệu còn hạn chế, ứng dụng khoa học - công nghệ chưa đồng đều và khó tiếp cận thị trường quốc tế một cách bền vững.

Trong bối cảnh đó, chính sách phát triển ngành cần được tiếp cận theo hướng tổng thể, dài hạn, gắn bảo tồn giá trị truyền thống với đổi mới sáng tạo, nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững.

Một trong những định hướng chính sách quan trọng là chuyển từ tư duy sản xuất đơn lẻ sang phát triển theo chuỗi giá trị. Nhà nước cần có cơ chế khuyến khích liên kết giữa nghệ nhân, cơ sở sản xuất, doanh nghiệp, nhà thiết kế và đơn vị phân phối nhằm nâng cao giá trị gia tăng cho sản phẩm thủ công mỹ nghệ. Việc hình thành các cụm ngành, trung tâm sáng tạo và trung tâm thiết kế thủ công mỹ nghệ sẽ góp phần hỗ trợ đổi mới mẫu mã, cải tiến chất lượng và đáp ứng tốt hơn yêu cầu của thị trường.

Chính sách phát triển thủ công mỹ nghệ cần đặt trọng tâm vào việc kết hợp hài hòa giữa giá trị truyền thống và thiết kế đương đại. Khuyến khích sáng tạo trên nền tảng bản sắc văn hóa không chỉ giúp sản phẩm giữ được “hồn cốt” mà còn tạo sức hút đối với người tiêu dùng. Các chương trình hỗ trợ đào tạo thiết kế, nâng cao năng lực sáng tạo cho nghệ nhân và thế hệ trẻ cần được triển khai đồng bộ, có chiều sâu và gắn với nhu cầu thực tế của thị trường.

Ngoài ra, trong xu thế phát triển bền vững toàn cầu, ngành thủ công mỹ nghệ cần được định hướng theo mô hình sản xuất xanh, tiết kiệm tài nguyên và thân thiện với môi trường. Chính sách cần khuyến khích sử dụng nguyên liệu tự nhiên, tái chế, áp dụng các quy trình sản xuất ít phát thải, đồng thời từng bước chuẩn hóa các tiêu chí về môi trường, lao động và trách nhiệm xã hội. Đây không chỉ là yêu cầu bắt buộc để tiếp cận thị trường quốc tế mà còn là nền tảng cho sự phát triển lâu dài của ngành.

Bên cạnh đó, chuyển đổi số cũng là một trong những động lực quan trọng giúp ngành thủ công mỹ nghệ vượt qua hạn chế về quy mô và vị trí địa lý. Chính sách cần hỗ trợ các cơ sở sản xuất, làng nghề tiếp cận thương mại điện tử, nền tảng số và các công cụ marketing hiện đại nhằm mở rộng thị trường, đặc biệt là thị trường xuất khẩu trực tiếp. Đồng thời, cần tăng cường xúc tiến thương mại, xây dựng thương hiệu quốc gia cho sản phẩm thủ công mỹ nghệ Việt Nam.

Việc lồng ghép phát triển thủ công mỹ nghệ với du lịch văn hóa, du lịch làng nghề được xem là hướng đi có nhiều tiềm năng. Vì vậy cần tạo điều kiện để các làng nghề trở thành điểm đến trải nghiệm, góp phần nâng cao giá trị sản phẩm, tăng thu nhập cho người dân và thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương.

Phát triển ngành thủ công mỹ nghệ trong giai đoạn mới đòi hỏi một hệ thống chính sách đồng bộ, nhất quán và có tầm nhìn dài hạn. Việc kết hợp bảo tồn giá trị truyền thống với đổi mới sáng tạo, phát triển bền vững và hội nhập thị trường quốc tế sẽ là nền tảng để thủ công mỹ nghệ Việt Nam không chỉ giữ vững vai trò văn hóa mà còn trở thành ngành kinh tế có giá trị gia tăng cao, đóng góp tích cực vào sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước./.