>>> Bài cùng chủ đề: Phần 5 - THACO và phép thử ngoài "sân nhà": Những khoảng trống còn chờ lời giải

Trong bức tranh chuyển đổi ESG toàn cầu, ít có ngành sản xuất nào phải đối mặt với những yêu cầu khắt khe như ngành hóa chất.

Là ngành cung cấp nguyên liệu đầu vào cho hàng loạt lĩnh vực trọng yếu như điện tử, bán dẫn, pin, ô tô, nông nghiệp, dược phẩm hay vật liệu mới, ngành hóa chất đồng thời cũng nằm trong nhóm tiêu thụ nhiều năng lượng và tài nguyên nhất thế giới. Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), ngành hóa chất hiện là ngành công nghiệp tiêu thụ năng lượng lớn nhất toàn cầu, cũng là một trong ba lĩnh vực phát thải CO₂ công nghiệp nhiều nhất, chỉ sau thép và xi măng. Ngoài phát thải khí nhà kính, hoạt động sản xuất hóa chất còn tạo ra lượng lớn nước thải, chất thải nguy hại, khí thải độc hại và đòi hỏi quy trình quản lý nghiêm ngặt đối với hóa chất nguy hiểm trong suốt vòng đời sản phẩm.

Không chỉ đối mặt với áp lực môi trường, ngành hóa chất còn chịu sự giám sát chặt chẽ về an toàn lao động, sức khỏe người lao động và trách nhiệm đối với cộng đồng. Các sự cố rò rỉ hóa chất, ô nhiễm nguồn nước hay tai nạn trong sản xuất có thể gây hậu quả nghiêm trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín doanh nghiệp cũng như chuỗi cung ứng toàn cầu. Vì vậy, các tổ chức xếp hạng ESG và nhà đầu tư quốc tế đều coi hóa chất là một trong những ngành có mức độ rủi ro ESG cao, yêu cầu tiêu chuẩn quản trị vượt xa nhiều lĩnh vực sản xuất khác.

Áp lực này càng gia tăng khi hàng loạt chính sách phát triển bền vững trên thế giới bước vào giai đoạn thực thi. Tại châu Âu, Cơ chế điều chỉnh carbon qua biên giới (CBAM) đang từng bước mở rộng phạm vi áp dụng, hướng tới việc tính chi phí carbon đối với hàng hóa nhập khẩu có cường độ phát thải cao. Ngoài ra, Chỉ thị Báo cáo phát triển bền vững doanh nghiệp (CSRD) yêu cầu doanh nghiệp công bố thông tin ESG theo chuẩn mực thống nhất, với phạm vi áp dụng ngày càng mở rộng tới cả doanh nghiệp ngoài EU có hoạt động kinh doanh đáng kể tại thị trường này.

Bên cạnh các quy định pháp lý, sức ép còn đến từ chính các tập đoàn đa quốc gia. Những doanh nghiệp như Apple, Samsung, Intel, Bosch hay các hãng sản xuất pin, ô tô điện và điện tử tiêu dùng đều đang triển khai chương trình giảm phát thải trong toàn bộ chuỗi cung ứng. Điều đó đồng nghĩa các nhà cung cấp nguyên liệu hóa chất không chỉ phải đáp ứng yêu cầu về chất lượng, giá thành hay tiến độ giao hàng, mà còn phải chứng minh được lượng phát thải carbon, tỷ lệ sử dụng năng lượng tái tạo, khả năng truy xuất nguồn gốc nguyên liệu, quản lý hóa chất nguy hại, cũng như minh bạch dữ liệu ESG thông qua các hệ thống báo cáo quốc tế.

Xu hướng này khiến lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp hóa chất không còn chỉ nằm ở quy mô nhà máy hay chi phí sản xuất. Thay vào đó, năng lực quản trị ESG, khả năng kiểm kê khí nhà kính, xây dựng lộ trình giảm phát thải và đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế đang trở thành điều kiện để duy trì đơn hàng và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Lúc này, ESG không còn là câu chuyện về trách nhiệm xã hội hay hoạt động truyền thông thương hiệu nữa. Đối với ngành hóa chất, đây đang trở thành một tiêu chí cạnh tranh mới, quyết định khả năng tiếp cận thị trường, thu hút dòng vốn đầu tư và duy trì tăng trưởng dài hạn. Những doanh nghiệp chuyển đổi sớm sẽ có lợi thế trong việc đáp ứng yêu cầu của khách hàng quốc tế, trong khi các doanh nghiệp chậm thích ứng có nguy cơ bị thu hẹp thị phần khi các tiêu chuẩn môi trường và phát triển bền vững tiếp tục được siết chặt.

Trong xu thế các tiêu chuẩn ESG ngày càng trở thành điều kiện để tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu, Hóa chất Đức Giang không phải là doanh nghiệp bắt đầu từ con số 0. Nhiều lợi thế được doanh nghiệp xây dựng trong hơn nửa thế kỷ phát triển đang tạo nền tảng đáng kể cho quá trình chuyển đổi theo hướng phát triển bền vững.

Điểm nổi bật nhất là mô hình sản xuất phốt pho tương đối khép kín – yếu tố được xem là lợi thế cạnh tranh của Hoá chất Đức Giang trong ngành hóa chất. Chuỗi giá trị của doanh nghiệp trải dài từ khai thác và tuyển quặng apatit, sản xuất axit photphoric, phốt pho vàng (P4), đến các sản phẩm chế biến sâu như axit phosphoric điện tử (EPA), polyphosphate, phân bón, phụ gia thực phẩm và nhiều hóa chất phục vụ công nghiệp. Mô hình này giúp doanh nghiệp chủ động đáng kể về nguồn nguyên liệu đầu vào, giảm phụ thuộc vào bên ngoài, đồng thời kiểm soát tốt hơn chất lượng và chi phí sản xuất.

Không chỉ tạo lợi thế về hiệu quả kinh tế, chuỗi sản xuất liên hoàn còn phù hợp với tư duy kinh tế tuần hoàn – một trong những nội dung cốt lõi của ESG. Thay vì xử lý phụ phẩm như chất thải, Hoá chất Đức Giang từng bước tận dụng chúng làm nguyên liệu cho các công đoạn tiếp theo hoặc phát triển thành sản phẩm thương mại mới. Việc tối ưu hóa dòng nguyên liệu giúp giảm tỷ lệ thất thoát tài nguyên, nâng cao hiệu suất khai thác quặng, đồng thời hạn chế lượng chất thải phát sinh trong toàn bộ quá trình sản xuất.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp đã đầu tư nhiều hạng mục bảo vệ môi trường tại các nhà máy. Theo các báo cáo thường niên và báo cáo phát triển bền vững, Hoá chất Đức Giang triển khai hệ thống xử lý nước thải và khí thải đạt quy chuẩn, đầu tư các thiết bị quan trắc môi trường tự động, thu hồi và tái sử dụng nước trong sản xuất, tận dụng nhiệt dư để tiết kiệm năng lượng, cũng như từng bước nâng cao hiệu quả sử dụng điện và nguyên liệu. Những giải pháp này không chỉ giúp giảm tác động tới môi trường mà còn góp phần giảm chi phí vận hành, cải thiện hiệu quả sản xuất trong dài hạn.

Một điểm đáng chú ý khác là chiến lược chuyển dịch cơ cấu sản phẩm. Nếu trước đây phospho vàng là mặt hàng xuất khẩu chủ lực, thì những năm gần đây Hoá chất Đức Giang tập trung phát triển các sản phẩm chế biến sâu có giá trị gia tăng cao hơn, đặc biệt là các dòng hóa chất tinh khiết phục vụ ngành điện tử, bán dẫn, pin lithium, vật liệu mới và công nghiệp công nghệ cao. Đây là phân khúc có biên lợi nhuận tốt hơn, cũng như đáp ứng xu hướng chuyển dịch của chuỗi cung ứng toàn cầu sang các sản phẩm có hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng lớn.

Định hướng này không chỉ mang ý nghĩa kinh doanh mà còn phù hợp với mục tiêu phát triển bền vững của ngành hóa chất. Thay vì phụ thuộc chủ yếu vào khai thác tài nguyên và xuất khẩu nguyên liệu thô, doanh nghiệp hướng đến gia tăng giá trị trên mỗi đơn vị tài nguyên khai thác, nâng cao hiệu quả sử dụng khoáng sản và giảm áp lực khai thác trong dài hạn. Đây cũng là xu hướng được Chính phủ Việt Nam khuyến khích trong Chiến lược phát triển ngành công nghiệp hóa chất đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2040, với mục tiêu ưu tiên phát triển các sản phẩm hóa chất có giá trị gia tăng cao, ứng dụng công nghệ hiện đại và sử dụng hiệu quả tài nguyên.

Ở góc độ ESG, những nền tảng này cho thấy Hoá chất Đức Giang đã sớm hình thành nhiều yếu tố phù hợp với xu hướng phát triển bền vững, từ tối ưu chuỗi giá trị, sử dụng hiệu quả tài nguyên, đầu tư công nghệ môi trường đến nâng cấp cơ cấu sản phẩm. Dù vậy, trong bối cảnh các tiêu chuẩn quốc tế ngày càng khắt khe, lợi thế về công nghệ và quy trình sản xuất mới chỉ là một phần của bài toán. Doanh nghiệp vẫn cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống quản trị ESG, nâng cao mức độ minh bạch dữ liệu, xây dựng lộ trình giảm phát thải và đáp ứng các chuẩn mực báo cáo quốc tế để duy trì lợi thế cạnh tranh trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Chuỗi sản xuất của Đức Giang hiện trải dài từ khai thác quặng apatit, sản xuất phốt pho vàng (P4), axit photphoric, phân bón đến các sản phẩm hóa chất tinh khiết. Riêng lĩnh vực phốt pho vàng, doanh nghiệp sở hữu tổng công suất khoảng 70.000 tấn/năm, thuộc nhóm lớn nhất Việt Nam, với hai nhà máy tại Lào Cai và Công ty CP Phốt pho Apatit Việt Nam. 

Không dừng ở sản phẩm cơ bản, Hoá chất Đức Giang đang mở rộng sang các sản phẩm chế biến sâu như axit phosphoric điện tử (EPA), hóa chất phục vụ bán dẫn, pin lithium, phụ gia thức ăn chăn nuôi và phân bón chất lượng cao. Theo Báo cáo thường niên 2025, phốt pho vàng vẫn đóng góp gần 49% doanh thu, đạt khoảng 5.500 tỷ đồng, trong khi doanh thu phân bón đạt 2.655 tỷ đồng, chiếm gần 24% tổng doanh thu. 

Về môi trường, doanh nghiệp cho biết đã đầu tư hệ thống xử lý nước thải, khí thải, quan trắc môi trường tự động, tận dụng nhiệt dư, thu hồi và tái sử dụng nước trong sản xuất tại các nhà máy. Dù chưa công bố cụ thể tỷ lệ nước tuần hoàn hay lượng phát thải CO₂ cắt giảm, việc đầu tư đồng bộ các hệ thống này giúp doanh nghiệp đáp ứng quy định môi trường và nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên. 

Định hướng nâng tỷ trọng sản phẩm chế biến sâu cũng thể hiện rõ trong cơ cấu doanh thu. Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào xuất khẩu nguyên liệu, Hoá chất Đức Giang đang hướng đến các dòng hóa chất có giá trị gia tăng cao phục vụ ngành điện tử, bán dẫn và xe điện - những lĩnh vực có nhu cầu tăng trưởng mạnh trên toàn cầu. Theo dự báo của RongViet Securities, sản lượng phốt pho vàng của doanh nghiệp có thể tiếp tục tăng khoảng 5%/năm nhờ nhu cầu từ ngành bán dẫn và AI phục hồi.

Khi nhắc đến ESG, không ít doanh nghiệp vẫn mặc định đây là câu chuyện cắt giảm phát thải, xử lý chất thải hay đầu tư công nghệ xanh. Nhưng cùng với sự phát triển của các tiêu chuẩn quốc tế và yêu cầu ngày càng khắt khe từ thị trường vốn, ESG đã vượt xa phạm vi của các vấn đề môi trường. Yếu tố  đang trở thành một trong những tiêu chí có sức nặng nhất khi đánh giá chất lượng và tính bền vững của doanh nghiệp.

Thực tế cho thấy, nhiều cuộc khủng hoảng doanh nghiệp trên thế giới không xuất phát từ công nghệ lạc hậu hay mức phát thải cao, mà đến từ những lỗ hổng trong quản trị, kiểm soát nội bộ và minh bạch thông tin. Những bê bối liên quan đến gian lận tài chính, vi phạm đạo đức kinh doanh, tham nhũng, quản trị rủi ro yếu kém hay thiếu minh bạch đã khiến nhiều tập đoàn lớn mất hàng chục tỷ USD vốn hóa chỉ trong thời gian ngắn. Điều này khiến các quỹ đầu tư, tổ chức xếp hạng tín nhiệm và khách hàng quốc tế ngày càng coi trọng chất lượng quản trị doanh nghiệp ngang với các chỉ số môi trường.

Theo Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), quản trị doanh nghiệp hiệu quả là nền tảng để nâng cao tính minh bạch, bảo vệ quyền lợi cổ đông, tăng cường trách nhiệm giải trình và kiểm soát rủi ro. Đây cũng là yếu tố giúp doanh nghiệp duy trì khả năng chống chịu trước những biến động của thị trường và củng cố niềm tin của nhà đầu tư trong dài hạn.

Đối với ngành hóa chất, yêu cầu này càng trở nên cấp thiết. Đây là lĩnh vực có mức độ rủi ro cao do liên quan trực tiếp đến khai thác tài nguyên, hóa chất nguy hiểm, an toàn lao động và các tác động môi trường. Chỉ một sự cố nhỏ trong quá trình vận hành cũng có thể kéo theo thiệt hại lớn về con người, môi trường, tài chính và uy tín doanh nghiệp. Vì vậy, bên cạnh việc đầu tư công nghệ xử lý chất thải hay tiết kiệm năng lượng, các doanh nghiệp hóa chất còn phải xây dựng hệ thống quản trị rủi ro toàn diện, bao gồm nhận diện rủi ro, cơ chế giám sát, phương án ứng phó sự cố và quy trình kiểm soát nội bộ.

Xu hướng này cũng phản ánh rõ trong các bộ tiêu chuẩn ESG quốc tế. Chuẩn mực Báo cáo phát triển bền vững của ISSB (IFRS S1 và IFRS S2) yêu cầu doanh nghiệp không chỉ công bố dữ liệu về khí nhà kính hay biến đổi khí hậu, mà còn phải minh bạch cách thức hội đồng quản trị giám sát các rủi ro liên quan đến phát triển bền vững, quy trình ra quyết định, cơ chế quản trị và mức độ tích hợp các yếu tố ESG vào chiến lược kinh doanh. Tương tự, Chỉ thị Báo cáo phát triển bền vững doanh nghiệp (CSRD) của Liên minh châu Âu cũng yêu cầu doanh nghiệp công bố đầy đủ thông tin về mô hình quản trị, kiểm soát rủi ro, chuỗi cung ứng, nhân quyền và các vấn đề xã hội theo nguyên tắc "tác động kép" (double materiality).

Đối với các nhà đầu tư tổ chức, chất lượng quản trị ngày càng được xem là chỉ báo quan trọng về năng lực phát triển bền vững của doanh nghiệp. Một doanh nghiệp sở hữu công nghệ hiện đại, phát thải thấp nhưng thiếu cơ chế kiểm soát rủi ro, hệ thống kiểm toán nội bộ yếu hoặc công bố thông tin không đầy đủ vẫn có thể bị đánh giá thấp trong các bảng xếp hạng ESG. Ngược lại, những doanh nghiệp xây dựng được cơ chế quản trị minh bạch, hội đồng quản trị hoạt động hiệu quả và hệ thống quản lý rủi ro bài bản thường có lợi thế hơn trong việc thu hút vốn đầu tư dài hạn và tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.

Với Hóa chất Đức Giang, những nền tảng về công nghệ, chuỗi sản xuất khép kín và đầu tư môi trường là lợi thế quan trọng. Nhưng khi các tiêu chuẩn ESG ngày càng chuyển trọng tâm sang chất lượng quản trị và minh bạch dữ liệu, thách thức của doanh nghiệp không chỉ là giảm phát thải hay nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên, mà còn là hoàn thiện hệ thống quản trị theo thông lệ quốc tế, tăng cường công bố thông tin ESG và xây dựng cơ chế quản trị rủi ro đủ sức đáp ứng kỳ vọng của các nhà đầu tư và đối tác toàn cầu. Trong cuộc chơi mới, năng lực quản trị không còn là yếu tố hỗ trợ, mà đang trở thành lợi thế cạnh tranh cốt lõi quyết định vị thế của doanh nghiệp.

Năm 2026 là năm Hóa chất Đức Giang tiếp tục ghi dấu một giai đoạn đặc biệt nhiều biến động khi các vấn đề pháp lý liên quan đến đội ngũ lãnh đạo cấp cao liên tiếp phát sinh. Mới đây, ngày 23/7, Công ty CP Tập đoàn Hóa chất Đức Giang công bố thông tin bất thường cho biết Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an đã khởi tố và áp dụng biện pháp cấm đi khỏi nơi cư trú đối với ông Lưu Bách Đạt, Thành viên HĐQT kiêm Tổng giám đốc, và ông Phùng Trọng Tú, Phó Tổng giám đốc, để điều tra về tội Gây ô nhiễm môi trường. Cùng thời điểm, ông Nguyễn Quốc Trung, Thành viên HĐQT, cũng bị khởi tố để điều tra về tội Vi phạm quy định về nghiên cứu, thăm dò, khai thác tài nguyên. Doanh nghiệp xác nhận các thông tin trên trong công bố gửi cơ quan quản lý.

Diễn biến này nối tiếp vụ án được Bộ Công an khởi tố từ tháng 3/2026, khi Chủ tịch HĐQT Đào Hữu Huyền bị bắt để điều tra về các hành vi liên quan đến kế toán, khai thác tài nguyên và gây ô nhiễm môi trường; Phó Chủ tịch HĐQT Đào Hữu Duy Anh cùng nhiều lãnh đạo, cán bộ của Công ty TNHH MTV Hóa chất Đức Giang - Lào Cai cũng bị khởi tố. Theo thông tin từ cơ quan điều tra, vụ án liên quan đến hành vi đổ thải trái phép quy mô lớn tại khu công nghiệp Tằng Loỏng (Lào Cai), khai thác trái phép quặng apatit và các sai phạm về kế toán và thuế.

Sau những biến cố về nhân sự cấp cao, Hóa chất Đức Giang bước vào năm 2026 với kế hoạch kinh doanh được xác định là thận trọng nhất trong nhiều năm. Tại Đại hội đồng cổ đông thường niên, doanh nghiệp đặt mục tiêu lợi nhuận thấp nhất trong khoảng sáu năm trở lại đây, đồng thời dự kiến duy trì tỷ lệ cổ tức tiền mặt cao, có thể lên tới 80%, nhằm đảm bảo lợi ích cho cổ đông và củng cố niềm tin của thị trường. Đây được xem là tín hiệu cho thấy doanh nghiệp ưu tiên ổn định tài chính và duy trì dòng tiền trong bối cảnh nhiều thách thức phía trước. 

Những khó khăn nhanh chóng phản ánh vào kết quả kinh doanh. Quý I/2026, lợi nhuận sau thuế của Hóa chất Đức Giang giảm gần một nửa so với cùng kỳ do doanh thu suy giảm, chi phí nguyên liệu đầu vào tăng mạnh và việc Khai trường 25 phải tạm dừng hoạt động, khiến doanh nghiệp phải sử dụng nguồn quặng nhập khẩu và mua ngoài với giá thành cao hơn. Sang quý II/2026, lợi nhuận tiếp tục giảm khoảng 51% so với cùng kỳ, cho thấy áp lực từ cả yếu tố thị trường lẫn hoạt động sản xuất vẫn chưa được giải tỏa. 

Ở góc độ đầu tư, Hóa chất Đức Giang cũng phải điều chỉnh tiến độ Dự án Tổ hợp Hóa chất Đức Giang Nghi Sơn có tổng vốn khoảng 12.000 tỷ đồng. Thời gian hoàn thành giai đoạn đầu được lùi từ quý I sang quý IV/2026. Doanh nghiệp cho biết nguyên nhân chủ yếu đến từ các yếu tố khách quan như quy định kiểm soát xuất khẩu của Trung Quốc đối với một số thiết bị, cùng những thay đổi trong quy định vận chuyển hàng hóa, làm kéo dài thời gian cung ứng máy móc và thiết bị cho dự án.

Nhìn dưới góc độ ESG, những biến động này cho thấy bài toán của Hóa chất Đức Giang không còn chỉ nằm ở công nghệ sản xuất hay hiệu quả vận hành. Trong diễn biến các nhà đầu tư ngày càng coi trọng yếu tố Governance (quản trị), khả năng kiểm soát rủi ro, minh bạch thông tin, duy trì tính liên tục của hoạt động sản xuất và đảm bảo tiến độ các dự án chiến lược trở thành những tiêu chí quan trọng để đánh giá chất lượng doanh nghiệp. Chính vì vậy, sau giai đoạn biến động, việc củng cố hệ thống quản trị theo các chuẩn mực quốc tế có thể sẽ là một trong những nhiệm vụ trọng tâm nếu Hóa chất Đức Giang muốn duy trì lợi thế cạnh tranh và đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe của chuỗi cung ứng toàn cầu.

Những diễn biến pháp lý mới liên quan đến nhiều thành viên Hội đồng quản trị và Ban điều hành cũng cho thấy yêu cầu cấp thiết về việc tăng cường minh bạch thông tin và hoàn thiện hệ thống quản trị theo thông lệ quốc tế. Trong giai đoạn doanh nghiệp đối mặt với các cuộc điều tra, nhà đầu tư không chỉ quan tâm đến kết quả kinh doanh mà còn theo dõi sát khả năng duy trì hoạt động, cơ chế kế nhiệm nhân sự cấp cao, hệ thống kiểm soát nội bộ, quản trị tuân thủ và việc công bố thông tin kịp thời. Đây đều là những nội dung được các chuẩn mực ESG hiện đại, đặc biệt là IFRS S1 và ISSB, coi là yếu tố cốt lõi để đánh giá năng lực quản trị doanh nghiệp.

Nếu ở khía cạnh môi trường, Hóa chất Đức Giang đã xây dựng được nhiều nền tảng từ mô hình sản xuất khép kín, đầu tư công nghệ xử lý chất thải đến định hướng phát triển sản phẩm chế biến sâu, thì ở góc độ Governance (quản trị), doanh nghiệp vẫn còn nhiều dư địa để hoàn thiện nhằm đáp ứng các chuẩn mực ESG quốc tế.

Theo Báo cáo thường niên 2025, Đức Giang đã xây dựng hệ thống quản trị theo mô hình đại chúng với Đại hội đồng cổ đông, Hội đồng quản trị (HĐQT), Ban Kiểm soát và Ban điều hành. Doanh nghiệp cũng duy trì việc công bố báo cáo tài chính, báo cáo thường niên, nghị quyết HĐQT và các thông tin theo quy định của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và Sở Giao dịch Chứng khoán TP.HCM (HOSE).

Tuy nhiên, nếu đặt trong bối cảnh các tiêu chuẩn ESG toàn cầu đang thay đổi, việc tuân thủ quy định công bố thông tin theo luật chứng khoán mới chỉ là điều kiện tối thiểu. Nhà đầu tư hiện nay không chỉ quan tâm doanh nghiệp có lãi bao nhiêu hay tăng trưởng ra sao, mà còn muốn biết HĐQT giám sát các rủi ro ESG như thế nào, ai chịu trách nhiệm về chiến lược phát triển bền vững, doanh nghiệp đánh giá rủi ro khí hậu ra sao và các mục tiêu giảm phát thải được triển khai đến đâu.

Đây cũng là những nội dung được yêu cầu trong Chuẩn mực IFRS S1 và IFRS S2 của Hội đồng Chuẩn mực Bền vững Quốc tế (ISSB). Theo đó, doanh nghiệp phải công bố rõ vai trò của HĐQT trong giám sát các vấn đề ESG, quy trình nhận diện và quản lý rủi ro, mức độ tích hợp các yếu tố phát triển bền vững vào chiến lược kinh doanh cũng như các chỉ số theo dõi kết quả thực hiện. Điều này cho thấy ESG không còn là nhiệm vụ của riêng bộ phận môi trường, mà đã trở thành một phần trong hệ thống quản trị doanh nghiệp.

Đối với Hoá chất Đức Giang, mặc dù doanh nghiệp đã công bố nhiều thông tin về hoạt động sản xuất, đầu tư và kết quả kinh doanh, song các thông tin chuyên sâu về ESG vẫn còn tương đối hạn chế. Doanh nghiệp hiện chưa công bố báo cáo phát triển bền vững độc lập theo các chuẩn mực quốc tế như GRI hoặc ISSB, đồng thời cũng chưa đưa ra mục tiêu trung hòa carbon (Net Zero), lộ trình cắt giảm phát thải khí nhà kính hay các chỉ tiêu định lượng về Scope 1, Scope 2 và Scope 3. Đây đều là những dữ liệu đang ngày càng được các quỹ đầu tư, ngân hàng và khách hàng quốc tế sử dụng để đánh giá mức độ sẵn sàng của doanh nghiệp trước quá trình chuyển đổi xanh.

Một khoảng trống khác nằm ở việc công bố các chỉ tiêu quản trị. Nhiều tập đoàn hóa chất lớn trên thế giới hiện đã công khai tỷ lệ thành viên HĐQT độc lập, đa dạng giới tính trong HĐQT, cơ chế đánh giá hiệu quả quản trị, chính sách lương thưởng gắn với mục tiêu ESG hay hoạt động của các ủy ban chuyên trách về phát triển bền vững. Trong khi đó, những thông tin này tại Đức Giang vẫn chưa được trình bày theo hệ thống, khiến nhà đầu tư khó có cơ sở để đánh giá đầy đủ chất lượng quản trị theo các thông lệ quốc tế.

Tuy vậy, điều đó không đồng nghĩa doanh nghiệp đứng ngoài xu hướng ESG. Với lợi thế tài chính, chuỗi sản xuất khép kín và vị thế dẫn đầu trong ngành phốt pho, Hoá chất Đức Giang có điều kiện để từng bước hoàn thiện hệ thống quản trị theo chuẩn quốc tế. Nếu xây dựng được chiến lược ESG dài hạn, thiết lập hệ thống đo lường và công bố dữ liệu phát triển bền vững, bên cạnh đó là nâng cao vai trò của HĐQT trong giám sát các rủi ro ESG, doanh nghiệp sẽ có thêm lợi thế trong việc tiếp cận nguồn vốn xanh, đáp ứng yêu cầu của các tập đoàn đa quốc gia và duy trì vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Bởi trong giai đoạn mới, cuộc cạnh tranh của ngành hóa chất không chỉ nằm ở công nghệ hay quy mô sản xuất, mà còn ở mức độ minh bạch, chất lượng quản trị và khả năng tạo dựng niềm tin với thị trường. Đó cũng là bài đánh giá năng lực khó nhất mà mọi doanh nghiệp hóa chất, trong đó có Đức Giang, sẽ phải vượt qua trên hành trình phát triển bền vững.

Trong nhiều năm, lợi thế cạnh tranh của Hóa chất Đức Giang được xây dựng trên nền tảng chuỗi sản xuất phốt pho tương đối khép kín, khả năng chủ động nguồn nguyên liệu, năng lực chế biến sâu và vị thế dẫn đầu ngành hóa chất phốt pho tại Việt Nam. Đây là những yếu tố giúp doanh nghiệp duy trì biên lợi nhuận cao, mở rộng thị trường xuất khẩu và trở thành một trong những doanh nghiệp hóa chất có hiệu quả kinh doanh nổi bật trên thị trường chứng khoán.

Tuy nhiên, xu hướng cạnh tranh của ngành hóa chất đang thay đổi nhanh chóng. Khi các quốc gia và tập đoàn đa quốc gia đồng loạt theo đuổi mục tiêu trung hòa carbon, yêu cầu đối với nhà cung ứng không còn dừng lại ở năng lực sản xuất, chất lượng sản phẩm hay giá thành. Thay vào đó, doanh nghiệp ngày càng phải chứng minh khả năng vận hành theo các tiêu chuẩn phát triển bền vững, từ kiểm kê khí nhà kính, sử dụng năng lượng hiệu quả, quản lý tài nguyên, truy xuất nguồn gốc nguyên liệu cho đến hệ thống quản trị minh bạch và trách nhiệm xã hội trong toàn bộ chuỗi giá trị.

Theo PwC Global Investor Survey 2024, 71% nhà đầu tư cho biết doanh nghiệp cần thay đổi cách tạo ra giá trị để thích ứng với phát triển bền vững, trong khi 62% sẵn sàng chấp nhận mức lợi nhuận ngắn hạn thấp hơn để đổi lấy kết quả bền vững trong dài hạn. Điều này cho thấy ESG không còn là yếu tố mang tính hình ảnh hay trách nhiệm xã hội, mà đã trở thành một tiêu chí ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định phân bổ vốn và định giá doanh nghiệp.

Ở góc độ thương mại, xu hướng này cũng đang được thể chế hóa bằng các quy định pháp lý. Cơ chế điều chỉnh carbon qua biên giới (CBAM) của Liên minh châu Âu, Chỉ thị Báo cáo phát triển bền vững doanh nghiệp (CSRD), cùng hàng loạt quy định về chuỗi cung ứng bền vững, chống lao động cưỡng bức và truy xuất nguồn gốc nguyên liệu đang từng bước định hình một luật chơi mới. Trong bối cảnh đó, khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn ESG sẽ quyết định liệu doanh nghiệp có thể tiếp tục tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu hay không.

Với Hóa chất Đức Giang, thách thức hiện nay không chỉ đến từ yêu cầu giảm phát thải hay nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên. Những biến động pháp lý liên quan đến đội ngũ lãnh đạo càng cho thấy trụ cột Governance sẽ đóng vai trò quyết định trong quá trình phục hồi niềm tin của thị trường. Trong kỷ nguyên ESG, năng lực quản trị minh bạch, kiểm soát rủi ro và trách nhiệm giải trình không còn là yếu tố hỗ trợ cho tăng trưởng, mà trở thành điều kiện tiên quyết để doanh nghiệp duy trì vị thế trong chuỗi cung ứng và tiếp cận dòng vốn dài hạn.

Đây không chỉ là yêu cầu từ các nhà quản lý hay nhà đầu tư, mà còn là điều kiện để doanh nghiệp tiếp cận các nguồn vốn xanh, nâng cao uy tín trên thị trường quốc tế và duy trì vị thế trong chuỗi cung ứng của các tập đoàn công nghệ, điện tử, bán dẫn và xe điện – những ngành đang đặt ra tiêu chuẩn ngày càng cao đối với các nhà cung ứng nguyên liệu.

Ở phạm vi rộng hơn, câu chuyện của Hóa chất Đức Giang cũng phản ánh thách thức chung của ngành hóa chất Việt Nam. Sau nhiều năm tăng trưởng dựa trên lợi thế tài nguyên và chi phí sản xuất, ngành đang đứng trước yêu cầu chuyển đổi sang mô hình phát triển dựa trên công nghệ, đổi mới sáng tạo, quản trị hiện đại và sử dụng hiệu quả tài nguyên. Trong giai đoạn mới, năng lực cạnh tranh sẽ không còn được đo bằng quy mô nhà máy hay sản lượng xuất khẩu, mà bằng khả năng tạo ra giá trị kinh tế song hành với bảo vệ môi trường, trách nhiệm xã hội và quản trị minh bạch.

Bởi trong kỷ nguyên ESG, "giấy thông hành" để bước vào chuỗi cung ứng toàn cầu không chỉ là một sản phẩm đạt tiêu chuẩn, mà còn là năng lực phát triển bền vững của chính doanh nghiệp tạo ra sản phẩm đó. Với Hóa chất Đức Giang, hành trình phía trước không đơn thuần là duy trì vị thế số một trong ngành phospho, mà còn là chứng minh doanh nghiệp có đủ năng lực thích ứng với chuẩn mực kinh doanh mới – nơi tăng trưởng phải song hành với minh bạch, trách nhiệm và phát triển bền vững.

Mời quý độc giả đón đọc Phần VII: Cơ hội “tái sinh” của Hóa chất Đức Giang sau những sóng gió