Dòng vốn tư nhân đang đổ vào các dự án phát triển bền vững có chứng nhận giảm phát thải rõ ràng

Toàn cầu đang phải đối mặt với những thách thức chưa từng có và vô cùng khắc nghiệt từ biến đổi khí hậu. Tìm kiếm, phát triển và triển khai các giải pháp giảm thiểu phát thải khí nhà kính đã trở thành một yêu cầu cấp bách, mang tính sống còn đối với mọi quốc gia trên toàn thế giới.

Cơ chế cốt lõi của thị trường carbon toàn cầu

Nhằm đáp ứng nhu cầu bức thiết và tạo ra một nền tảng tri thức vững chắc cho quá trình chuyển đổi xanh, Hội thảo tập huấn đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số cho thị trường carbon khu vực Mekong đã được tổ chức, là nỗ lực chung nhằm xây dựng một nền kinh tế bền vững và có khả năng chống chịu cao tại khu vực. Mạng lưới tri thức đổi mới sáng tạo khu vực Tiểu vùng sông Mekong mở rộng (GMS) là nền tảng để chương trình tập huấn về kiểm kê khí nhà kính và thị trường carbon nhằm mục tiêu tăng cường khả năng phục hồi kinh tế với sự hỗ trợ từ Chính phủ Úc thông qua các khoản tài trợ tác động khu vực của cựu học viên Mekong - Úc, một sáng kiến được quản lý trực tiếp bởi Đơn vị Hỗ trợ Đối tác Mekong - Úc. Dragon Capital hỗ trợ tài chính, định giá rủi ro cũng như các cơ hội đầu tư bền vững trong kỷ nguyên mới. Hội thảo là một diễn đàn để chia sẻ kiến thức học thuật và là không gian đối thoại đa chiều, giúp các nhà hoạch định chính sách, các chuyên gia kinh tế, các nhà đầu tư chiến lược và các doanh nghiệp tiên phong trong khu vực cùng nhau mổ xẻ cách thức ứng dụng công nghệ số và thúc đẩy đổi mới sáng tạo nhằm tối ưu hóa sự vận hành của thị trường carbon.

Thị trường carbon toàn cầu được thiết kế nhằm mục đích giảm thiểu cuộc khủng hoảng biến đổi khí hậu do chính các hoạt động của con người gây ra đang ngày càng gia tăng đến mức báo động. Tác động ngoại lai về môi trường, biến những tổn thất vô hình về mặt sinh thái được thiết kế thành những con số chi phí hữu hình trên các bảng cân đối kế toán. Nhận thức Trái đất chỉ sở hữu một bầu khí quyển duy nhất và được chia sẻ chung cho toàn nhân loại là nền tảng cốt lõi định hình nên cơ chế hoạt động của thị trường. Vị trí địa lý chính xác nơi các loại khí nhà kính được phát thải ra môi trường hoặc được nỗ lực giảm bớt hoàn toàn không có sự liên quan về mặt khoa học và không hề làm thay đổi hiệu ứng nhà kính tích lũy trên phạm vi toàn cầu của hành tinh chúng ta.

Các diễn giả tại hội thảo đã lập luận một liên minh bao gồm các chính phủ hoặc các tập đoàn tư nhân quy mô lớn đưa ra sự cam kết vững chắc về mặt pháp lý đối với một ngân sách carbon khí quyển nghiêm ngặt, thì chiến lược tối ưu và khôn ngoan nhất là tạo điều kiện thuận lợi cho việc giảm phát thải ở bất cứ nơi nào có tính khả thi cao nhất về mặt công nghệ và mang lại hiệu quả vượt trội nhất về mặt chi phí đầu tư. Các nhà hoạch định chính sách trên trường quốc tế đã nỗ lực thiết lập nên các thị trường carbon có cấu trúc phân tầng và được tổ chức chặt chẽ. Cấu trúc thị trường phức hợp bao trùm lên các khuôn khổ tuân thủ mang tính ràng buộc pháp lý và các khuôn khổ tự nguyện vô cùng đa dạng, qua đó buộc các thực thể doanh nghiệp có lượng phát thải khí nhà kính cao phải tiến hành bồi thường một cách thỏa đáng về mặt pháp lý hoặc tài chính cho những hành vi gây ô nhiễm bầu khí quyển chung của họ.

Khái niệm cốt lõi về định giá carbon và cách thức cơ chế này tạo ra sự dịch chuyển to lớn trong toàn bộ nền kinh tế vĩ mô. Khi chính phủ quyết định áp dụng giá carbon, nguyên tắc đạo đức và kinh tế cốt lõi được áp dụng ở đây chính là việc người gây ô nhiễm phải trả tiền. Tác động trực tiếp và ngay lập tức của động thái chính sách là chi phí của các loại nhiên liệu truyền thống và các loại hàng hóa thâm dụng khí thải sẽ tăng lên một cách tương ứng, phản ánh đúng chi phí môi trường mà chúng gây ra. Nguồn doanh thu thu được từ việc áp giá carbon được các chính phủ phân bổ lại nhằm mục đích giảm bớt các loại thuế gây bóp méo thị trường khác, mang lại lợi ích tài chính trực tiếp cho các hộ gia đình yếu thế trong xã hội hoặc được sử dụng tái đầu tư cho các mục đích sử dụng mang lại hiệu quả cao khác. Cơ chế định giá đóng vai trò tạo ra không gian sinh tồn và phát triển cho các "giải pháp thay thế xanh", nơi các nguồn năng lượng tái tạo và các loại hàng hóa phát thải thấp tự nhiên trở nên có lợi thế và cạnh tranh hơn rất nhiều trên thị trường.

Các nỗ lực đổi mới sáng tạo hướng tới nền kinh tế ít carbon được khuyến khích một cách mạnh mẽ chưa từng có, và kết quả tất yếu cuối cùng là lượng phát thải khí nhà kính tổng thể trên toàn cầu sẽ giảm xuống theo đúng mục tiêu đã đề ra. Các chuyên gia tham dự hội thảo đã đồng thuận kết luận rằng các cơ chế khí hậu dựa trên thị trường đa diện này về cơ bản được xây dựng dựa trên một tiền đề nền tảng rằng việc gắn một chi phí tài chính hữu hình, chắc chắn và không thể tránh khỏi cho lượng khí carbon đi-ô-xít cùng các chất tương đương của nó sẽ đóng vai trò như một chất xúc tác mạnh mẽ, kích hoạt một sự thay đổi kinh tế vĩ mô có tính hệ thống sâu rộng. Bằng cách làm suy yếu một cách trực diện và mạnh mẽ lợi thế cạnh tranh truyền thống của các sản phẩm sử dụng nhiều năng lượng từ nhiên liệu hóa thạch, đồng thời trợ cấp và tạo bệ phóng vững chắc cho các đổi mới công nghệ carbon thấp, các cơ chế định giá tiên tiến này đang ngày ngày chuyển hướng các dòng vốn khổng lồ trên toàn cầu, đưa chúng từ các ngành công nghiệp cũ kỹ sang việc xây dựng các cơ sở hạ tầng bền vững.

Xu hướng phát triển, bức tranh tài chính và những thách thức của thị trường carbon

Để minh chứng cho sức mạnh ngày càng gia tăng và quy mô mở rộng không ngừng của thị trường carbon, hội thảo đã cung cấp một loạt các số liệu định lượng chi tiết, cho thấy một bức tranh tài chính vô cùng sôi động và đầy hứa hẹn. Theo các dữ liệu nghiên cứu uy tín được trình bày, giá carbon trung bình trên quy mô toàn cầu đã ghi nhận mức tăng gần như gấp đôi trong khoảng thời gian một thập kỷ, tăng vọt từ mức mười đô la Mỹ tính trên một tấn CO2 tương đương vào năm 2016 lên đến mức hai mươi mốt đô la Mỹ tính trên một tấn CO2 tương đương vào năm 2026. Sự gia tăng về giá này kéo theo sự bùng nổ về mặt doanh thu, khi mà tổng doanh thu thu được từ các hệ thống giao dịch phát thải (ETS) và các loại thuế carbon tiếp tục xu hướng duy trì ở mức vượt qua ngưỡng một trăm tỷ đô la Mỹ.

Cụ thể hơn, số liệu thống kê thực tế chỉ ra rằng vào năm 2024, tổng doanh thu từ các nguồn này đã đạt mức một trăm linh năm tỷ đô la Mỹ, và đà tăng trưởng tiếp tục đưa con số này lên mức một trăm linh bảy tỷ đô la Mỹ trong năm 2025. Các mô hình dự báo chính sách cũng đã đưa ra những kịch bản vô cùng lạc quan, chỉ ra rằng nếu tất cả các chính sách đang trong quá trình xây dựng hiện nay được thực thi một cách đầy đủ và triệt để vào năm 2030, thì gần một phần ba tổng lượng khí thải nhà kính toàn cầu có thể sẽ được bao phủ và đặt dưới sự kiểm soát của một hệ thống ETS hoặc hệ thống thuế carbon.

Hội thảo cũng đã chỉ ra những xu hướng biến động hết sức đáng chú ý và mang nhiều hàm ý đối với các nhà hoạch định chiến lược. Cụ thể, lượng tín chỉ được ghi nhận hủy bỏ đã ở mức thấp hơn khoảng mười phần trăm so với các mức được ghi nhận trong năm 2024. Đi sâu vào chi tiết, tổng mức sử dụng bao gồm cả hình thức tuân thủ và hình thức tự nguyện trong năm 2023 đạt mức hai trăm mười hai triệu tấn CO2 tương đương, sau đó tăng lên mức hai trăm năm mươi bảy triệu tấn CO2 tương đương vào năm 2024, nhưng dự kiến sẽ điều chỉnh ở mức hai trăm ba mươi triệu tấn CO2 tương đương vào năm 2025.

Về khía cạnh nguồn cung tín chỉ trên thị trường, dữ liệu thống kê trong giai đoạn từ năm 2024 đến năm 2025 cho thấy lượng phát hành tín chỉ carbon đã ghi nhận sự gia tăng ở mức tám phần trăm. Trong bối cảnh nguồn cung tăng lên này, thị trường cũng đã đánh dấu những cột mốc quan trọng, điển hình như việc các dự án đầu tiên đã chính thức nhận được sự phát hành tạm thời từ cơ chế PACM. Một khía cạnh vô cùng quan trọng khác thu hút sự chú ý đặc biệt của các nhà đầu tư là sự phân hóa về giá trị tín chỉ dựa trên các tiêu chuẩn chất lượng quốc tế. Theo đó, các dự án được cơ chế giảm trừ và bù đắp carbon cho hàng không quốc tế (CORSIA) phê duyệt đang nhận được một mức chênh lệch giá thưởng vô cùng hấp dẫn, dao động trong khoảng từ 1.50 đến 6 đô la Mỹ tính trên mỗi tấn CO2 tương đương khi đem so sánh với các loại tín chỉ tương tự trên thị trường nhưng chưa vượt qua được vòng phê duyệt khắt khe của CORSIA.

Mặc dù thị trường carbon đang mở ra những cơ hội to lớn chưa từng có về cả mặt tài chính lẫn lợi ích môi trường sinh thái, hội thảo cũng đã thẳng thắn đối diện và tiến hành mổ xẻ một cách sâu sắc những thách thức và rủi ro to lớn đi kèm với sự phát triển quá đỗi nhanh chóng này. Các chuyên gia uy tín đã thẳng thắn thừa nhận rằng việc nỗ lực thiết lập nên một thị trường carbon toàn cầu mang tính thống nhất, đồng bộ và đạt được hiệu quả phân bổ hoàn hảo vẫn đang là một thách thức quản trị vô cùng to lớn đối với nhân loại, một chặng đường hiện đang đầy rẫy những trở ngại pháp lý vô cùng phức tạp và đan xen lẫn nhau.

Trong thực tế, các rủi ro mang tính hệ thống vô cùng đáng kể vẫn luôn tồn tại và tạo ra những điểm nghẽn kìm hãm sự phát triển lành mạnh của thị trường, đặc biệt là các vấn đề hóc búa liên quan đến sự gia tăng của các kẽ hở pháp lý tinh vi. Do đặc thù phân mảnh về mặt chính trị và địa lý, tình trạng các tiêu chuẩn kế toán carbon hoàn toàn không nhất quán giữa các khu vực pháp lý khác nhau đang tạo ra những rào cản to lớn trong việc trao đổi và công nhận tín chỉ chéo. Nguy hiểm và đáng lo ngại hơn cả là sự xuất hiện ngày càng tinh vi của các tuyên bố gian lận về thành tích giảm phát thải sinh thái, một vấn nạn nghiêm trọng có khả năng làm suy yếu và thậm chí phá vỡ hoàn toàn mục tiêu môi trường tốt đẹp cuối cùng mà toàn bộ kiến trúc thị trường này đang hướng tới.

Đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số cho kỷ nguyên phát triển xanh tại khu vực Mekong

Để giải quyết những nút thắt về mặt quản trị và kiểm soát rủi ro, hội thảo tập trung vào đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, giúp giải bài toán hóc búa cho khu vực Tiểu vùng sông Mekong. Các nền tảng công nghệ số tiên tiến, hệ thống chuỗi khối tạo lập sổ cái phân tán, không thể giả mạo, hay sử dụng vệ tinh viễn thám kết hợp với dữ liệu lớn và hệ thống cảm biến kết nối vạn vật (IoT) trong giám sát rừng, có thể giúp minh bạch hóa hoàn toàn quá trình đo lường, báo cáo và thẩm định (MRV) lượng giảm phát thải khí nhà kính. Cách mạng chuyển đổi số trong lĩnh vực biến đổi khí hậu là việc tự động hóa các thủ tục giấy tờ, giúp cắt giảm chi phí giao dịch, loại bỏ dần các khâu trung gian kém hiệu quả và giải quyết vấn đề gian lận cũng như tình trạng tính đếm hai lần của các tín chỉ carbon trên thị trường.

Đối với các quốc gia đang trên đà hội nhập năng động tại khu vực Mekong, chủ động đón đầu các luồng xu hướng công nghệ đột phá là nền tảng quan trọng để xây dựng được lòng tin đối với cộng đồng quốc tế, các tổ chức chứng nhận và đặc biệt là các nhà đầu tư tài chính lớn. Khi niềm tin được củng cố bằng những bằng chứng kỹ thuật số không thể bị bác bỏ, khu vực Mekong có cơ hội để thu hút được nguồn lực tài chính khí hậu, từ đó tái đầu tư vào việc nâng cấp cơ sở hạ tầng, bảo vệ đa dạng sinh học phong phú của dòng sông Mekong và cải thiện sinh kế cho hàng triệu người dân bản địa đang trực tiếp đối mặt với những tác động tiêu cực của biến đổi khí hậu mỗi ngày.

Sự đồng hành xuyên suốt của quỹ đầu tư Dragon Capital phát đi tín hiệu đối với cộng đồng doanh nghiệp địa phương: dòng vốn đầu tư tư nhân khổng lồ đang đổ vào các dự án phát triển bền vững và có chứng nhận giảm phát thải rõ ràng. Quá trình chuyển đổi số giúp các quỹ đầu tư như Dragon Capital có thể đánh giá rủi ro một cách chính xác hơn, đo lường được các tác động môi trường thực tế của từng đồng vốn được giải ngân. Công nghệ số giúp thị trường trở nên minh bạch, mang lại niềm tin, thu hút dòng vốn đầu tư, và dòng vốn đầu tư giúp những nỗ lực đổi mới sáng tạo trong các lĩnh vực năng lượng sạch và nông nghiệp sinh thái.

Giao thoa hoàn hảo giữa các cơ chế tài chính khí hậu, trọng tâm là thị trường định giá carbon, với sức mạnh của quá trình chuyển đổi số, là động lực mang tính quyết định giúp các quốc gia khu vực Mekong duy trì được đà tăng trưởng kinh tế ấn tượng và bảo vệ thành công hệ sinh thái vô giá của mình. Hợp lực mạnh mẽ, quyết tâm cao của Mạng lưới GMS, với sự hỗ trợ chiến lược của Chính phủ Úc, cùng với tầm nhìn đầu tư dài hạn của Dragon Capital, mở ra một kỷ nguyên phát triển mới cho thế hệ các doanh nghiệp xanh, có trách nhiệm với môi trường và xã hội tại Tiểu vùng sông Mekong trong những thập kỷ tới.