Khởi động Dự án 'Quản lý bền vững các chất được kiểm soát theo Nghị định thư Montreal'

Ngày 24/7, tại Hà Nội, Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức Hội thảo khởi động Dự án “Quản lý bền vững các chất được kiểm soát theo Nghị định thư Montreal” (Dự án SMS-MP) và trao đổi với các cơ quan liên quan về định hướng hợp tác trong quá trình triển khai Dự án.

Dự án Dự án SMS-MP với tổng vốn viện trợ không hoàn lại hơn 315 tỷ đồng do Quỹ Đa phương thi hành Nghị định thư Montreal tài trợ không hoàn lại, thông qua  Ngân hàng Thế giới với vai trò cơ quan thực hiện chính và Chương trình Môi trường Liên hợp quốc với vai trò cơ quan phối hợp thực hiện. Dự án được triển khai trong giai đoạn 2026-2031.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường là cơ quan đầu mối quốc gia thực hiện Công ước Vienna về bảo vệ tầng ô-dôn và Nghị định thư Montreal về các chất làm suy giảm tầng ô-dôn tại Việt Nam, đồng thời là cơ quan chủ quản Dự án SMS-MP.

Gắn bảo vệ tầng ô-dôn với giảm phát thải và nâng cao hiệu quả năng lượng

Nghị định thư Montreal được cộng đồng quốc tế ghi nhận là một trong những điều ước quốc tế về môi trường thành công nhất. Không chỉ góp phần phục hồi tầng ô-dôn, bảo vệ sức khỏe con người và các hệ sinh thái, Nghị định thư còn mang lại những lợi ích lớn về khí hậu thông qua việc loại trừ các chất có tiềm năng làm nóng lên toàn cầu cao.

Bản sửa đổi, bổ sung Kigali của Nghị định thư Montreal quy định lộ trình giảm dần sản xuất và tiêu thụ các chất HFC – những chất không làm suy giảm tầng ô-dôn nhưng có giá trị tiềm năng làm nóng lên toàn cầu cao. Việc thực hiện đầy đủ Bản sửa đổi, bổ sung Kigali có thể góp phần tránh tăng nhiệt độ trung bình toàn cầu 0,5°C vào cuối thế kỷ này. Nếu quá trình giảm dần HFC được triển khai đồng thời với các giải pháp nâng cao hiệu quả năng lượng của thiết bị lạnh và điều hòa không khí, lợi ích về khí hậu có thể tăng gần gấp đôi.

Theo  Phó Cục trưởng phụ trách Cục Biến đổi khí hậu Nguyễn Tuấn Quang, định hướng này phù hợp với chủ trương của Việt Nam về chuyển đổi xanh, phát triển kinh tế phát thải thấp, sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; đồng thời góp phần thực hiện Đóng góp vào mục tiêu quốc gia tự quyết định và nỗ lực đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050.

Ngày 11/6/2024, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 496/QĐ-TTg về Kế hoạch quốc gia quản lý, loại trừ các chất làm suy giảm tầng ô-dôn và chất gây hiệu ứng nhà kính được kiểm soát. Kế hoạch xác định việc giảm dần sử dụng các chất HFC phải gắn với chuyển đổi công nghệ, sử dụng môi chất lạnh có giá trị tiềm năng làm nóng lên toàn cầu thấp và nâng cao hiệu quả năng lượng trong lĩnh vực làm mát.

Hỗ trợ Việt Nam thực hiện lộ trình loại trừ HCFC và giảm dần HFC

Dự án SMS-MP được phê duyệt tại Quyết định số 2368/QĐ-BNNMT ngày 26/6/2025 của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Dự án hướng tới hỗ trợ Việt Nam loại trừ 97,5% mức tiêu thụ cơ sở các chất HCFC từ năm 2030 và giảm 10% mức tiêu thụ cơ sở các chất HFC từ năm 2029, bảo đảm tuân thủ đầy đủ các nghĩa vụ của quốc gia thành viên Nghị định thư Montreal. Cục Biến đổi khí hậu được Bộ Nông nghiệp và Môi trường giao làm Chủ Dự án, chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan tổ chức triển khai các hoạt động theo Văn kiện Dự án được phê duyệt.

Mục tiêu cụ thể của Dự án bao gồm: Loại trừ 97,5% mức tiêu thụ cơ sở HCFC-22 trong lĩnh vực dịch vụ sửa chữa, bảo dưỡng thiết bị lạnh và điều hòa không khí từ ngày 1/1/2030; Duy trì mức tiêu thụ các chất HFC không vượt quá mức tiêu thụ cơ sở trong giai đoạn 2024–2028 và giảm 10% mức tiêu thụ cơ sở từ ngày 1/1/2029;

Giảm phát thải khí nhà kính thông qua việc thúc đẩy sử dụng các công nghệ thay thế không có tiềm năng làm suy giảm tầng ô-dôn, có giá trị tiềm năng làm nóng lên toàn cầu thấp và nâng cao hiệu suất năng lượng trong lĩnh vực làm lạnh và điều hòa không khí.

Tăng cường năng lực quản lý, giám sát và kiểm soát hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu các chất HCFC và HFC; phòng ngừa hoạt động buôn bán bất hợp pháp các chất được kiểm soát; Đào tạo, đánh giá và cấp chứng chỉ, chứng nhận cho kỹ thuật viên trong lĩnh vực lắp đặt, sửa chữa và bảo dưỡng thiết bị lạnh và điều hòa không khí; hạn chế rò rỉ môi chất lạnh và bảo đảm an toàn trong quá trình lao động.

Tăng cường phối hợp liên ngành trong triển khai Dự án

Tại Hội thảo, Cục Biến đổi khí hậu cùng các cơ quan như Cục Hải quan, Cục Giáo dục nghề nghiệp và Giáo dục thường xuyên, Cục Đường sắt Việt Nam và Công ty Cổ phần Vận tải đường sắt đã trao đổi về định hướng hợp tác và cơ chế phối hợp trong triển khai các hoạt động của Dự án.

Các nội dung trao đổi tập trung vào chia sẻ thông tin, tăng cường năng lực cán bộ hải quan, phát triển chương trình đào tạo và nâng cao năng lực đội ngũ kỹ thuật viên, cũng như thử nghiệm, đánh giá và từng bước chuyển đổi công nghệ sử dụng môi chất lạnh có giá trị tiềm năng làm nóng lên toàn cầu thấp trong hệ thống điều hòa không khí trên toa xe đường sắt.

Việc triển khai Dự án đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý nhà nước về môi trường, hải quan, giáo dục nghề nghiệp, đường sắt, khoa học và công nghệ, năng lượng; các cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu, hội, hiệp hội và cộng đồng doanh nghiệp. Sự tham gia tích cực của các bên liên quan là điều kiện quan trọng để bảo đảm các kết quả của Dự án được duy trì, nhân rộng và phát huy hiệu quả lâu dài.

Theo nhận định của các chuyên gia, Dự án SMS-MP sẽ góp phần hỗ trợ Việt Nam thực hiện đồng thời các mục tiêu về bảo vệ tầng ô-dôn, chuyển đổi công nghệ, nâng cao hiệu quả năng lượng, phát triển nguồn nhân lực xanh và tăng cường năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp; qua đó hướng tới môi trường sống an toàn, nền kinh tế phát thải thấp và phát triển bền vững.