Phạm Hồng Điệp - Một hồn thơ phong phú, độc đáo đến bất ngờ qua "Khúc lãng du cụ Mén"

Đã từng đọc hết ba tập thơ “ Miền đất Việt”, “Biển gọi em về” và “Cánh đồng tuổi thơ” của Giáo sư, Tiến sĩ, luật sư - Doanh nhân Phạm Hồng Điệp trong 3 năm 2023-2025, một kỷ lục mà đến những nhà thơ chuyên nghiệp cũng khó làm được chứ nói chi đến những người coi thơ chỉ là người đẹp, chỉ là cảm xúc không phải sự gắn bó thường trực lãng du trên cánh đồng nghệ thuật, vậy mà những ngày cuối thu năm nay, tôi lại thêm một bất ngờ khi nhận được bản thảo trường ca độc đáo “Khúc lãng du cụ Mén “của anh.

Khi nhìn bản thảo và kéo nhanh con chuột để lướt qua tập bản thảo trên máy tính, thoạt đầu, đọc những bài thơ đầu tiên, tôi chỉ nghĩ tác giả lấy tên một bài thơ để đặt tên cho một tập thơ có nhiều bài thơ khác. Nhưng  đọc hết tập thơ gồm 100 bài chỉ để khắc hoạ một tính cách một nhân vật cụ Mén thì tôi ngộ ra, nó không chỉ đơn thuần là một tập thơ mà hơn thế, đây chính là một tập trường ca gồm những chương và mỗi chương có nhiều bài thơ, không phải đứng riêng mà nó là sự nối mạch về một nhân vật lão nông chi điền, một người cả đời chuyên cần làm nông, lo cuốc bẫm cày sâu làm ra hạt lúa củ khoai và tình yêu đối với những sản phẩm thuần nông, mộc mạc, chân chất, thôn dã lại mang đến cho người đàn ông ấy những suy nghĩ mang tính ẩn dụ về cái hồn quê đôi khi tếu táo, thậm chí gợi đến cái thực phàm tục mà thanh từ củ khoai lá rau, từ hạt gạo đến con ong, con bướm trong vườn nhà để rồi thi vị hoá thành quả lao động của mình. Không dừng ở đó, cũng đã tưởng cuộc đời cụ Mén chỉ gắn bó với mái nhà, mảnh vườn với con trâu, cái cày, cái cây và cái hoa, với món dân dã nhưng vị ngọt bùi lại thấm vị mặn của mồ hôi, thật bất ngờ, ở tuổi xưa nay hiếm, như duyên trời định, lão nông ấy bỗng tự thân vượt ra khỏi luỹ tre, ruộng lúa lên đường làm cuộc lãng du đến những  miền đất mới, từ những bản làng mười Tày, người Thái, người H”Mông nới rừng núi phia Bắc, rồi vượt Trường Sơn đến với đại ngàn Tây Nguyên và điểm cuối dừng chân để trước khi về lại cố hương là Thủ đô Hà Nội, trái tim của Tổ quốc với những cảm nhận mới về cuộc sống văn minh, hiện đại.

Cuộc lãng du của cụ  Mén - một nhân vật như thực như hư, mang tính ẩn dụ về một khát vọng được cống hiến, được làm những việc tốt cho quê hương đất nước, muốn biến đổi những miền đất lạ mà quen thành những miền đất mới phát triển trong đa dạng, vừa hiện đại, vừa giữ bản sắc dân tộc lưu truyền từ nghìn đời được Phạm Hồng Điệp kể chuyện qua những vần thơ vừa mộc mạc, hồn nhiên, vừa dí dỏm đôi khi ngộ nghĩnh đáng yêu.

Đọc hết cả tập trường ca, tôi nhận ra sự khác biệt của tập trường ca này với các tập trường ca khác ở chỗ, nó chính là một cuốn truyện dài, một cuốn tiểu thuyết thơ về thân phận một con người, một nông dân đặc biệt với những suy nghĩ và hành động vượt ra cái bình thường dân dã mang khát vọng và hoài bão lớn về sự phát triển của mỗi làng quê, mỗi thôn bản trên dải đất hình chữ S thân  thương thời  trong kỷ nguyên vươn mình và hội nhập cùng thế giới.

Phạm Hồng Điệp đi nhiều và viết nhiều thơ và nhiều bài thơ của anh đã được các nhạc sĩ yêu mến, đồng cảm phổ nhạc. Cuộc lãng du của cụ Mén chính là vốn sống và rung cảm từ những vùng đất anh tới, nó giúp anh xây dựng không gian văn hoá với những sắc thái độc đáo, gần gũi ở nơi cụ Mén đến, sống hết mình với đất và người những nơi đó, tận lực, tận hiến và ra đi nhẹ nhàng nhưng đầy lưu luyến, ân tình. Tôi không khỏi bất ngờ khi có những khổ thơ, những câu thơ rất độc đáo của anh khiến tôi liên tưởng đến những huyền thoại được anh tái hiện với những khám phá theo cách rất riêng không ai có. Nó là cho tôi thay đổi cách nhìn về anh khi anh chọn một nhân vật lão nông tuổi tác đã già nhưng suy nghĩ và hành động, lại rất trẻ, rất khoẻ, nó là cuộc lột xác, minh chứng một chân lý: Khát vọng không bao giờ có tuổi.

Chợt nhớ câu “Người ta là hoa của đất”, hình tượng cụ Mén là một thông điệp có trách nhiệm về sự phát triển của nông thôn Việt Nam, về sức lao động không mệt mỏi vượt qua tuổi tác và khát vọng cháy bỏng vì mọi người, thức tỉnh lương tâm con người trong một xã hội đang phát triển với nhiều thành tựu nhưng cũng còn còn nhiều những bất công, còn không ít những cái xấu cản đường.

Đó chính là những giá trị của những vần thơ mộc mạc, chân chất đôi khi thô vụng như chính nhân vật của Trường ca, nhưng cũng chính vì thế cụ Mén lại trở nên gần gũi, neo lại cảm xúc của người đọc.

Và tôi cho rằng Phạm Hồng Điệp chứ không phải ai khác đã dấn thân trên cánh đồng thơ ca, tạo ra sự đột phá với chính anh khi thể ở thể loại, truyện hay tiểu thuyết thơ và gọi tập thơ này là trường ca “Khúc lãng du cụ Mén” cũng không ngoa vì xét cho cùng thể loại văn học chỉ là tương đối khi mà giá trị tư tưởng và sự tâm huyết đã vượt ra khỏi làn ranh đó.

Tôi khâm phục và trân trọng sự lao động nghệ thuật của doanh nhân Phạm Hồng Điệp

Tôi tin tác phẩm mới của Phạm Hồng Điệp sẽ chạm đến tình cảm của bạn đọc.