Thúc đẩy kinh tế hợp tác “bắt tay” thực chất với kinh tế tư nhân

Không khu vực nào có thể phát triển đơn lẻ

Quan điểm xuyên suốt của Đảng tại Nghị quyết 20 Hội nghị Trung ương 5 khóa XIII và Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị đã nhấn mạnh việc phát triển kinh tế thị trường (KTTT) bền vững. Trong đó, HTX đóng vai trò trung tâm kết nối giữa nông dân và doanh nghiệp, ứng dụng công nghệ cao và nâng cao chất lượng sản phẩm để tham gia sâu vào mạng lưới phân phối hiện đại.

Hiện cả nước có hơn 35.000 HTX với gần 7 triệu thành viên. Khoảng 78% HTX hoạt động hiệu quả, gần 4.700 HTX tham gia chuỗi giá trị và khoảng 2.600 HTX ứng dụng công nghệ cao. Những con số này cho thấy sự chuyển dịch tích cực, nhưng cũng đặt ra yêu cầu phải đi nhanh hơn, mạnh hơn nếu muốn bắt kịp thị trường.

Khu vực kinh tế tư nhân trong nông nghiệp với hơn 9 triệu hộ nông dân đang đóng vai trò cung ứng nguyên liệu chủ lực. Tuy nhiên, nhiều HTX vẫn quy mô nhỏ, năng lực quản trị hạn chế, ứng dụng công nghệ yếu, dẫn đến vị thế thấp trong chuỗi giá trị. Đáng chú ý, cơ chế hợp đồng và chia sẻ lợi ích chưa rõ ràng khiến niềm tin giữa các bên chưa vững chắc. Đây là “điểm nghẽn mềm” nhưng có tác động lớn, khiến các liên kết khó đi đường dài.

Theo bà Cao Xuân Thu Vân – Chủ tịch Liên minh HTX Việt Nam, trong điều kiện hiện nay, cần hiểu rõ bản chất của HTX là trọng đối nhân, nhưng không vì thế mà HTX không cần vốn, không cần đất, không cần thị trường. Điểm then chốt là không khu vực nào có thể phát triển đơn lẻ. HTX có lợi thế về liên kết cộng đồng và vùng nguyên liệu, trong khi khu vực tư nhân nắm giữ công nghệ, vốn và năng lực quản trị. Nếu hai khu vực này không “bắt tay” thực chất, cơ hội hình thành các chuỗi giá trị bền vững sẽ khó trở thành hiện thực.

Theo Chủ tịch Liên minh HTX Việt Nam, một điều đáng chú ý hiện nay là khi kinh tế tư nhân được xác định là một nhân tố quan trọng trong nền kinh tế thì HTX cũng phải chuyên nghiệp hơn để mối kiên kết với doanh nghiệp được bền chặt.

Tín dụng cho HTX vẫn gặp không ít thách thức

Phát biểu tại Diễn đàn, Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Nguyễn Ngọc Cảnh chia sẻ, để cụ thể hóa những chủ trương lớn của Đảng, NHNN với vai trò cơ quan quản lý nhà nước về tiền tệ và ngân hàng, đã chủ động triển khai các cơ chế, chính sách tại Luật Hợp tác xã 2023, tạo điều kiện thuận lợi nhất cho khu vực KTTT tiếp cận vốn và các dịch vụ tài chính.

Theo Phó Thống đốc Nguyễn Ngọc Cảnh, năm 2025 và những tháng đầu năm 2026, NHNN tiếp tục giữ nguyên các mức lãi suất điều hành, chỉ đạo các tổ chức tín dụng (TCTD) tiết giảm chi phí để chia sẻ lãi vay với khách hàng. Hiện, lãi suất cho vay ngắn hạn bằng VNĐ đối với các lĩnh vực ưu tiên (bao gồm HTX) được quy định tối đa ở mức 4%/năm, thấp hơn đáng kể so với mặt bằng lãi suất chung.

Đối với hành lang pháp lý. NHNN đã tham mưu trình Quốc hội ban hành Luật Các TCTD năm 2024 và Luật sửa đổi năm 2025. Các văn bản hướng dẫn sau đó đã bổ sung quy định về cấp tín dụng bằng phương tiện điện tử và quy định giá trị món vay nhỏ không cần chứng minh phương án vay vốn. Đây là bước đột phá giúp giảm bớt thủ tục hành chính, tăng khả năng tiếp cận vốn cho cá nhân và HTX.

Bên cạnh đó, NHNN đã thiết kế nhiều gói tín dụng quy mô lớn như: Chương trình 1 triệu ha lúa chất lượng cao và phát thải thấp tại Đồng bằng sông Cửu Long với lãi suất ưu đãi thấp hơn tối thiểu 1%/năm. Đến nay, 8 ngân hàng thương mại đã tham gia với doanh số giải ngân đạt 3.200 tỷ đồng.

Tuy nhiên, ông Nguyễn Ngọc Cảnh cho biết, hoạt động tín dụng đối với HTX vẫn gặp không ít thách thức. Một số HTX vẫn phản ánh khó tiếp cận vốn. Nguyên nhân là năng lực của chủ chuỗi liên kết còn yếu, chưa hình thành được chuỗi bền vững; thiếu sự minh bạch trong dòng tiền của chuỗi; thiếu cơ sở dữ liệu về vùng liên kết và các hợp đồng liên kết. Những hạn chế này khiến các TCTD gặp khó khăn trong việc triển khai chính sách ưu đãi cũng như kiểm soát rủi ro dòng tiền.

Nghị quyết 20 đã đặt mục tiêu đến năm 2030 có ít nhất 50% HTX tham gia liên kết chuỗi giá trị. Đặc biệt, Kết luận số 18-KL/TW năm 2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV đã đặt ra quyết tâm đạt tốc độ tăng trưởng hai con số, trong đó ưu tiên đột phá phát triển KTTT gắn với khoa học công nghệ và chuyển đổi số.

Theo ông Nguyễn Ngọc Cảnh, để đạt được mục tiêu trên, thời gian tới, hệ thống ngân hàng tiếp tục rà soát, hoàn thiện chính sách, cải tiến quy trình thủ tục cấp tín dụng phù hợp với thực tiễn của HTX; chỉ đạo các TCTD đẩy mạnh các gói tín dụng lãi suất thấp và ưu tiên các mô hình liên kết HTX - Doanh nghiệp.

Tại Diễn đàn, nhiều đại biểu đến từ các HTX, LHHTX cũng đề xuất, các bộ ngành cần rà soát, sửa đổi Nghị định 98/2018/NĐ-CP về liên kết chuỗi giá trị nông nghiệp. Trong đó, cần nâng cao tiêu chuẩn chất lượng chuỗi, quy định rõ về xây dựng cơ sở dữ liệu để kiểm soát dòng tiền và hợp đồng liên kết; Cần tổng kết đánh giá Điều 81 Luật HTX 2023 về việc HTX thành lập doanh nghiệp để hỗ trợ tiêu thụ sản phẩm, từ đó thúc đẩy mô hình “doanh nghiệp trong HTX”; Đề nghị Liên minh HTX phối hợp với Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) và các hiệp hội để nhân rộng các mô hình liên kết tiên tiến, kịp thời biểu dương các HTX và doanh nghiệp có mô hình hợp tác hiệu quả.