Tiền kỹ thuật số quốc gia Việt Nam thử nghiệm từ 2029: Khác gì Bitcoin và vì sao được kỳ vọng?

Việt Nam đang tiến thêm một bước trong lộ trình xây dựng nền tài chính số khi lần đầu tiên đưa mục tiêu nghiên cứu và triển khai thử nghiệm đồng tiền kỹ thuật số của Ngân hàng Trung ương (Central Bank Digital Currency - CBDC) vào Đề án Cải cách tổng thể thị trường tài chính đến năm 2045.

Theo Quyết định số 1413/QĐ-TTg do Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng ký ban hành ngày 27/7/2026, Ngân hàng Nhà nước được giao chủ trì nghiên cứu, đề xuất cơ chế, chính sách và triển khai thử nghiệm CBDC trong giai đoạn 2029-2030. Đây là một trong những nội dung quan trọng nhằm hoàn thiện hệ sinh thái tài chính số, cùng với việc xây dựng thị trường tài sản mã hóa, phát triển blockchain và hoàn thiện khung pháp lý cho các loại tài sản số.

CBDC là gì?

Theo Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), CBDC là đồng tiền kỹ thuật số do ngân hàng trung ương phát hành và bảo đảm giá trị. Đây là tiền pháp định dưới dạng số, có giá trị tương đương tiền mặt đang lưu hành.

Có thể hình dung CBDC là phiên bản điện tử của tiền giấy. Nếu hiện nay người dân cầm 500.000 đồng tiền mặt để thanh toán thì trong tương lai, họ có thể nắm giữ số tiền đó dưới dạng kỹ thuật số do chính Ngân hàng Nhà nước phát hành, thay vì dưới dạng giấy hoặc kim loại.

Điểm khác biệt quan trọng là CBDC không phải tiền gửi tại ngân hàng thương mại. Khi chuyển khoản qua Internet Banking hay ví điện tử hiện nay, người dùng thực chất đang giao dịch số dư tiền gửi tại ngân hàng. Trong khi đó, CBDC là đồng tiền do chính ngân hàng trung ương phát hành và được Nhà nước bảo đảm giá trị.

Khác gì Bitcoin, Ethereum và Stablecoin?

Ngay sau khi thông tin Việt Nam nghiên cứu CBDC được công bố, nhiều người liên tưởng đến Bitcoin hoặc các loại tiền mã hóa phổ biến. Tuy nhiên, bản chất của các loại tài sản này hoàn toàn khác nhau.

Bitcoin và Ethereum hoạt động trên mạng lưới phi tập trung, không có tổ chức phát hành hay cơ quan bảo đảm giá trị. Giá của các đồng tiền này biến động hoàn toàn theo cung cầu thị trường.

Trong khi đó, CBDC là tiền pháp định được ngân hàng trung ương phát hành và có giá trị ngang bằng đồng nội tệ. Đây không phải một tài sản đầu cơ mà là phương tiện thanh toán chính thức.

Ngay cả stablecoin như USDT hay USDC cũng không phải CBDC. Mặc dù được thiết kế để duy trì giá trị ổn định thông qua việc neo vào USD hoặc tài sản dự trữ, stablecoin vẫn do doanh nghiệp tư nhân phát hành và không phải nghĩa vụ thanh toán của ngân hàng trung ương.

Có thể khái quát sự khác biệt như sau:

Hiện nay, nhiều quốc gia tập trung phát triển mô hình CBDC bán lẻ (Retail CBDC) dành cho người dân và doanh nghiệp trong các giao dịch hằng ngày. Trong khi đó, CBDC bán buôn (Wholesale CBDC) chủ yếu phục vụ thanh toán giữa các ngân hàng và tổ chức tài chính.

Việt Nam chuẩn bị gì cho tiền kỹ thuật số quốc gia?

Việc nghiên cứu CBDC không phải là một quyết định đơn lẻ mà nằm trong chiến lược dài hạn về chuyển đổi số và hiện đại hóa thị trường tài chính. Theo Đề án Cải cách tổng thể thị trường tài chính đến năm 2045, Chính phủ định hướng xây dựng khung pháp lý theo mô hình phân loại tài sản số thay vì quản lý chung như trước.

Theo đó, tài sản số sẽ được chia thành ba nhóm chính gồm:

• Tài sản mã hóa phục vụ thanh toán;
• Mã thông báo tiện ích (Utility Token);
• Mã thông báo chứng khoán hoặc tài sản thực được số hóa (Security Token/RWA).

Việc phân loại này tạo cơ sở để xây dựng các cơ chế quản lý phù hợp với bản chất từng loại tài sản, đồng thời mở đường cho những mô hình mới như token hóa tài sản thực, chứng khoán số, trái phiếu số hóa hay các quỹ đầu tư số.

Cùng với đó, Chính phủ cũng định hướng hoàn thiện Luật Tài sản số, xây dựng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (Regulatory Sandbox) đối với Fintech, blockchain, token hóa tài sản và các mô hình kinh doanh mới.

Trong lĩnh vực ngân hàng, Đề án đặt mục tiêu đầu tư mạnh vào hạ tầng công nghệ, ứng dụng Big Data, AI và Blockchain Analytics nhằm hình thành trung tâm phân tích dữ liệu on-chain, phục vụ truy vết giao dịch, phát hiện dòng tiền bất thường, hỗ trợ phòng chống rửa tiền và các hành vi gian lận tài chính.

Theo lộ trình được giao, Ngân hàng Nhà nước sẽ nghiên cứu, xây dựng cơ chế và triển khai thử nghiệm CBDC trong giai đoạn 2029-2030.

Những lợi ích được kỳ vọng

Theo IMF và Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS), CBDC được xem là công cụ giúp hiện đại hóa hệ thống thanh toán, giảm chi phí giao dịch và mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ tài chính.

Đối với cơ quan quản lý, CBDC có thể giúp nâng cao hiệu quả điều hành chính sách tiền tệ nhờ khả năng kiểm soát cung tiền theo thời gian thực, đồng thời tăng tính minh bạch của dòng tiền, hỗ trợ phòng chống rửa tiền, trốn thuế và các loại tội phạm tài chính. Việc giảm sử dụng tiền mặt cũng góp phần tiết kiệm chi phí in ấn, vận chuyển, bảo quản và tiêu hủy tiền giấy.

Đối với doanh nghiệp và người dân, CBDC được kỳ vọng giúp thanh toán nhanh hơn, chi phí thấp hơn, đặc biệt trong các giao dịch xuyên biên giới khi giảm bớt các khâu trung gian. Một số mô hình trên thế giới còn cho phép thanh toán ngoại tuyến (offline), giúp giao dịch vẫn được thực hiện ngay cả khi mất kết nối Internet.

Bên cạnh đó, CBDC còn được xem là công cụ thúc đẩy tài chính toàn diện khi tạo điều kiện để những người chưa có tài khoản ngân hàng vẫn có thể tiếp cận các dịch vụ thanh toán số.

Ngoài những lợi ích, CBDC cũng đặt ra nhiều vấn đề cần giải quyết. Một trong những thách thức lớn nhất là an ninh mạng. Hệ thống tiền kỹ thuật số quốc gia sẽ trở thành mục tiêu hấp dẫn của các cuộc tấn công mạng quy mô lớn, đòi hỏi tiêu chuẩn rất cao về bảo mật và khả năng vận hành liên tục.

Quyền riêng tư của người dùng cũng là vấn đề được nhiều quốc gia đặc biệt quan tâm. Mặc dù khả năng truy vết giao dịch giúp nâng cao hiệu quả quản lý, song cũng làm dấy lên những lo ngại về phạm vi thu thập và sử dụng dữ liệu cá nhân.

Ngoài ra, CBDC có thể ảnh hưởng tới hoạt động của hệ thống ngân hàng thương mại nếu người dân có xu hướng chuyển tiền gửi sang nắm giữ trực tiếp tiền kỹ thuật số do ngân hàng trung ương phát hành, từ đó tác động đến nguồn vốn và hoạt động tín dụng. Chính vì vậy, phần lớn các ngân hàng trung ương đều lựa chọn cách tiếp cận thận trọng, triển khai thử nghiệm từng bước trước khi xem xét phát hành chính thức.

Theo dữ liệu của CBDC Registry, hiện thế giới có 4 quốc gia chính thức phát hành CBDC, 18 quốc gia đang triển khai thí điểm và hàng chục nền kinh tế khác trong quá trình nghiên cứu.

Trung Quốc là nền kinh tế lớn đi đầu với đồng nhân dân tệ số (e-CNY). Sau nhiều năm thử nghiệm, e-CNY đã được tích hợp vào thanh toán bán lẻ, thương mại điện tử, giao thông công cộng và dịch vụ công. Đến cuối tháng 9/2025, tổng giá trị giao dịch lũy kế của e-CNY đã vượt 14.200 tỷ nhân dân tệ (khoảng 2.000 tỷ USD), với hơn 3,32 tỷ giao dịch và hơn 225 triệu ví cá nhân được kích hoạt.

Tại châu Âu, Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) dự kiến thí điểm đồng euro số vào nửa cuối năm 2027 và hướng tới phát hành năm 2029 sau khi hoàn tất khung pháp lý.

Trong khi đó, Ấn Độ, Brazil, Hàn Quốc và Anh cũng đang mở rộng thử nghiệm hoặc hoàn thiện thiết kế kỹ thuật trước khi quyết định phát hành chính thức.

Ngược lại, Mỹ hiện chưa theo đuổi kế hoạch phát hành CBDC sau khi Tổng thống Donald Trump ký sắc lệnh cấm các cơ quan liên bang triển khai đồng USD kỹ thuật số. Điều này cho thấy mỗi quốc gia đang lựa chọn cách tiếp cận khác nhau đối với tiền kỹ thuật số của ngân hàng trung ương.

Việc Việt Nam chính thức đưa CBDC vào lộ trình nghiên cứu và thử nghiệm cho thấy định hướng chủ động chuẩn bị cho một hạ tầng tài chính số hiện đại. Dù vậy, từ nghiên cứu đến triển khai thực tế vẫn còn một chặng đường dài, đòi hỏi sự hoàn thiện đồng bộ về công nghệ, pháp lý và cơ chế quản lý để vừa thúc đẩy đổi mới sáng tạo, vừa bảo đảm an toàn của hệ thống tài chính.