Tương lai thay đổi và thay đổi tương lai: Chuyển dịch sang thị trường tín chỉ đa dạng sinh học và tầm nhìn của Dragon Capital

Mối liên kết giữa đất đai, khí hậu và hệ sinh thái

Đất đai là không gian sống và là nguồn tài nguyên sống còn nền tảng cho cả nền kinh tế và các hệ sinh thái. Để giải quyết triệt để và hiệu quả những thách thức phức tạp, thế giới đang đòi hỏi một biên giới mới trong việc ra quyết định dựa trên bằng chứng. Sự đan xen giữa môi trường và kinh tế đang định hình lại một "tương lai thay đổi", trong đó, các công cụ tài chính như thị trường các-bon và tín chỉ đa dạng sinh học đóng vai trò then chốt để "thay đổi tương lai".

Từ sự hoàn thiện của thị trường các-bon, thế giới đang bước vào một nấc thang tiếp theo của tài chính bền vững: Tín chỉ đa dạng sinh học và các giải pháp khí hậu dựa vào thiên nhiên. Vấn đề không dừng lại ở giảm lượng khí thải các-bon, còn ngăn chặn suy thoái hệ sinh thái và khôi phục sự đa dạng sinh học của Trái Đất. Hệ sinh thái và thiên nhiên cần phải được "định giá" đúng đắn trong các bảng cân đối kế toán và quyết định đầu tư.

Đây chính là sứ mệnh của Giáo sư Dragon Capital về Kinh tế Đa dạng Sinh học (Dragon Capital Chair in Biodiversity Economics) đặt tại Viện Môi trường Đất, Kinh tế và Chính sách (LEEP) thuộc Khoa Kinh tế của Trường Kinh doanh Đại học Exeter. Đây là chương trình đối tác kéo dài 10 năm từ 2020 đến 2030, do Dragon Capital, công ty quản lý tài sản tư nhân lớn nhất Việt Nam, tài trợ. Sứ mệnh của Giáo sư Dragon Capital là làm cho giá trị của đa dạng sinh học trở nên hữu hình và có thể đong đếm được đối với các nhà hoạch định quyết định trong cả khu vực công lẫn tư nhân, qua đó cải thiện các chính sách toàn cầu và các quyết định tài chính liên quan đến tự nhiên và hạnh phúc của con người.

Các nghiên cứu và áp dụng thực tiễn được thảo luận bao gồm việc triển khai các dự án thực tiễn về kiểm kê khí nhà kính, xây dựng cấu trúc thị trường các-bon và cơ chế chi trả dịch vụ hệ sinh thái các-bon, mở rộng tầm nhìn với các mô hình đột phá như chi trả dịch vụ hệ sinh thái rừng và định hình hệ thống tín chỉ đa dạng sinh học, từ những góc nhìn thực tiễn, đặc biệt là từ các nền kinh tế đang phát triển như Việt Nam.

Nỗ lực chuyển đổi xanh và xây dựng thị trường các-bon tại Việt Nam

Ứng dụng chính sách tài chính môi trường tại các nền kinh tế đang phát triển như Việt Nam đóng góp vào nỗ lực toàn cầu để chuyển đổi xanh, ứng phó với biến đổi khí hậu. Việt Nam là điểm sáng với cam kết mạnh mẽ về mục tiêu Net Zero, đòi hỏi sự tích hợp giữa chính sách môi trường, hệ thống tài chính và các giải pháp dựa vào thiên nhiên.

Để vận hành thị trường các-bon, Việt Nam đã xây dựng hệ thống pháp luật dựa trên Luật Bảo vệ Môi trường năm 2020. Các văn bản hướng dẫn bao gồm Nghị định 06/2022/NĐ-CP, Nghị định số 83/2026/NĐ-CP, Nghị định 112/2026/NĐ-CP, Nghị định 119/2025/NĐ-CP và Nghị định 29/2026/NĐ-CP. Việc kiểm kê khí nhà kính được cập nhật thông qua Chỉ thị 13/CT-TTg năm 2024, Quyết định số 01/2022/QĐ-TTg, Quyết định 13/2024/QĐ-TTg và Quyết định số 42/2026/QĐ-TTg. Thông tư 38/2023/TT-BCT và Thông tư 13/2024/TT-BXD quy định Quy trình MRV, gắn kết chặt chẽ với Chiến lược Quốc gia về Biến đổi Khí hậu đến năm 2050, Chiến lược Tăng trưởng Xanh (2021), Nghị quyết 93/NQ-CP, Nghị quyết số 55/NQ-TW, Nghị quyết số 70-NQ/TW cùng Quy hoạch phát triển điện lực quốc gia thời kỳ 2021 - 2030. Về lộ trình, giai đoạn tuân thủ chia theo các chu kỳ: 2025-2026, 2027-2028 và 2029-2030, có yêu cầu nộp và chuyển hạn ngạch. Thị trường sẽ vận hành chính thức từ ngày 1/1/2031.

Thị trường các-bon Việt Nam gồm ba nhóm tham gia chính: cơ sở thuộc Hệ thống giao dịch phát thải (ETS) phải mua bán hạn ngạch để tuân thủ; tổ chức phát triển dự án tạo tín chỉ (như trồng rừng, năng lượng tái tạo); và các đơn vị kinh doanh tín chỉ. Hệ thống giao dịch được vận hành qua Cổng Đăng ký Quốc gia (V-ETS) để quản lý tài khoản hạn ngạch và tín chỉ, kết nối với Trung tâm Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán (VSDC) xử lý thanh toán, cùng Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) đóng vai trò sàn giao dịch tập trung.   Thị trường đáp ứng cả mục tiêu trong nước (đóng góp vào NDC của Việt Nam) và quốc tế (đóng góp cho NDC quốc gia khác, cơ chế CORSIA cho hàng không quốc tế, hoặc phục vụ doanh nghiệp nước ngoài). Các giao dịch quốc tế tuân thủ chặt chẽ Điều 6 Thỏa thuận Paris, bao gồm Điều 6.2 (trao đổi ITMOs qua cơ chế song phương như JCM, tránh tính đếm hai lần) và Điều 6.4 (phiên bản nâng cấp từ cơ chế CDM). Việt Nam đã có 258 dự án CDM (phát hành hơn 25,6 triệu tín chỉ) và 14 dự án JCM (được cấp 14.000 tín chỉ).

Định giá thiên nhiên, tín chỉ đa dạng sinh học

Vị trí Giáo sư Dragon Capital đang được đảm nhiệm bởi Giáo sư Ben Groom, chuyên gia hàng đầu về biến đổi khí hậu và định giá đa dạng sinh học, là minh chứng cho cam kết của quỹ đầu tư Dragon Capital đối với các giải pháp dựa vào thiên nhiên. Trọng tâm nghiên cứu của Giáo sư Ben Groom nhấn mạnh vào các khía cạnh kinh tế và tài chính của việc suy thoái hệ sinh thái, những phụ thuộc về kinh tế và tài chính mà các xã hội và doanh nghiệp đặt vào vốn tự nhiên (natural capital), cũng như các giải pháp khí hậu dựa vào thiên nhiên, nghiên cứu các động lực kinh tế đằng sau việc mất đa dạng sinh học.

Đột phá trong nghiên cứu của Giáo sư Groom tại Viện Môi trường Đất, Kinh tế và Chính sách (LEEP) là việc phát triển các chỉ số đo lường rủi ro tiên tiến, tiêu biểu như "Các-bon chịu Rủi ro" (Carbon at Risk - CaR). Chương trình tập trung khám phá các động lực đa dạng sinh học bên trong các thị trường bù đắp các-bon (carbon offset markets). Thông qua đầu tư vào trí tuệ và nghiên cứu khoa học hàn lâm, Dragon Capital giữ vai trò tiên phong trong cung cấp các hướng dẫn dựa trên bằng chứng. Những hiểu biết mang tính học thuật và thực tiễn, tạo ra động lực to lớn để phát triển thị trường tín chỉ đa dạng sinh học và cho phép các doanh nghiệp cung cấp đa dạng các sản phẩm Môi trường, Xã hội và Quản trị (ESG), trong khi vẫn duy trì được trách nhiệm ủy thác đối với nhà đầu tư.

Tương tác giữa môi trường, kinh tế học và chính sách công tạo nên một bức tranh về sự thay đổi của tương lai. Từ những cam kết quốc gia về Net Zero và lộ trình vận hành sàn giao dịch ETS tại Việt Nam, cho đến các nghiên cứu, thảo luận hợp tác mang tầm quốc tế tại Viện Môi trường Đất, Kinh tế và Chính sách (LEEP), Đại học Exeter, cho thấy nỗ lực hợp tác toàn cầu dưới sự hỗ trợ của Dragon Capital. Chung tay của khu vực kinh tế tư nhân thông qua các mô hình như chức danh Giáo sư Dragon Capital về Kinh tế Đa dạng Sinh học mở ra phương pháp tiếp cận đột phá. Bằng cách định lượng và tích hợp giá trị của tự nhiên vào các hệ thống tài chính, con người không chỉ thụ động chờ đón một "tương lai thay đổi" bởi tác động của biến đổi khí hậu, mà đang chủ động "thay đổi tương lai" để bảo vệ Trái Đất và kiến tạo một nền kinh tế thực sự bền vững.