Vì sao có tình trạng doanh nghiệp “mở dễ, đóng khó”?

Nội dung Bộ tài liệu tập trung vào một số vấn đề nổi bật như: Bảo vệ người dân bị sử dụng trái phép thông tin cá nhân để thành lập doanh nghiệp, kê khai khống thu nhập; Chiến dịch làm sạch mã số thuế và xử lý các hồ sơ doanh nghiệp ngừng hoạt động còn tồn đọng... Tạp chí Điện tử Kinh doanh và Phát triển xin giới thiệu một phần nội dung của Bộ tài liệu này đến bạn đọc.

Việc xác thực danh tính NNT hiện được thực hiện như thế nào để hạn chế việc sử dụng thông tin cá nhân của người khác? Hệ thống quản lý thuế có cơ chế phát hiện các trường hợp bất thường, trùng lặp hoặc có dấu hiệu mạo danh hay không? 

-Việc xác thực danh tính NNT hiện nay được cơ quan thuế thực hiện đối với cá nhân là người đại diện pháp luật, chủ hộ kinh doanh, cá nhân đăng ký thuế thông qua kết nối với Hệ thống Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, định danh và xác thực điện tử, bao gồm: Sử dụng tài khoản định danh điện tử để thực hiện giao dịch thuế điện tử; xác thực thông tin số định danh cá nhân khi đăng ký thuế (triển khai từ tháng 7/2025); xác thực sinh trắc học khi đăng ký/thay đổi thông tin đăng ký sử dụng hóa đơn điện tử (triển khai từ tháng 5/2026). Qua đó, loại bỏ được tình trạng trùng lặp trong cấp MST cá nhân, hạn chế việc sử dụng thông tin của người khác để thành lập doanh nghiệp, đăng ký thuế, kê khai khống thu nhập hoặc thực hiện hành vi gian lận về thuế, hóa đơn.

Hệ thống quản lý thuế cũng được thiết lập cơ chế tự động kiểm tra, đối chiếu dữ liệu của NNT, phát hiện các trường hợp có thông tin trùng lặp, sai sót, không phù hợp hoặc có dấu hiệu bất thường để đánh giá, phân loại rủi ro, đưa ra cảnh báo, phục vụ công tác quản lý thuế của CQT.

Đối với trường hợp xác định người dân bị mạo danh, Cục Thuế hướng dẫn CQT địa phương xử lý nghĩa vụ, nợ thuế đã phát sinh như thế nào để bảo đảm quyền lợi của người bị mạo danh? Người dân cần thực hiện những thủ tục gì để được giải quyết?

-Khi xác định một cá nhân bị mạo danh, CQT địa phương thực hiện rà soát, xác minh các thông tin, hồ sơ và nghĩa vụ thuế phát sinh trên hệ thống; phân biệt rõ nghĩa vụ thực tế của người bị mạo danh với nghĩa vụ phát sinh từ hành vi sử dụng trái phép thông tin của cá nhân đó.

Đối với trường hợp cá nhân phát hiện thông tin của mình bị sử dụng để kê khai thu nhập trong khi thực tế không phát sinh trả thu nhập, cơ quan thuế hiện đã hỗ trợ cá nhân gửi phản ánh trực tuyến trên ứng dụng eTax Mobile tại chức năng “Tra cứu thông tin quyết toán”, mục “Hỗ trợ quyết toán thuế TNCN”. Trên cơ sở phản ánh của NNT, CQT sẽ kiểm tra, xác minh, hướng dẫn và xử lý theo quy định, đồng thời cập nhật kết quả để người nộp thuế theo dõi. Trường hợp qua xác minh xác định phản ánh của cá nhân là chính xác, CQT sẽ đề nghị tổ chức có liên quan thực hiện kê khai, điều chỉnh lại thông tin thu nhập cho đúng thực tế, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của NNT.

Đối với trường hợp cá nhân bị lộ lọt thông tin cá nhân, dẫn đến bị mạo danh, thành lập DN, rồi DN bỏ địa chỉ kinh doanh. Đối với trường hợp này thì CQT hướng dẫn NNT trình báo với cơ quan đăng ký kinh doanh, cơ quan công an để xác minh điều tra, đảm bảo quyền lợi cho cá nhân. Tùy tính chất vụ việc, CQT phối hợp với cơ quan đăng ký kinh doanh, cơ quan công an và các cơ quan có liên quan để xác minh, xử lý hành vi mạo danh, sử dụng trái phép thông tin cá nhân. Trên cơ sở kết quả xác minh của cơ quan có thẩm quyền và các tài liệu do người dân cung cấp, CQT thực hiện xử lý, điều chỉnh thông tin và nghĩa vụ thuế theo quy định, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người bị mạo danh.

Người dân khi phát hiện mình bị mạo danh nên kịp thời thông báo cho cơ quan thuế, cơ quan đăng ký kinh doanh và cung cấp các tài liệu chứng minh mình không thực hiện hoạt động/giao dịch liên quan. Nếu vụ việc có dấu hiệu sử dụng giấy tờ giả, chiếm đoạt hoặc sử dụng trái phép thông tin cá nhân để thực hiện hành vi vi phạm pháp luật, người dân cần trình báo cơ quan công an để được tiếp nhận, xác minh và xử lý theo quy định. Nhằm bảo vệ tối đa quyền lợi người dân, CQT đang tích cực phối hợp chặt chẽ với cơ quan Công an và cơ quan ĐKKD trong việc tiếp nhận, hỗ trợ nhanh chóng các trường hợp bị mạo danh thông tin.

Cục Thuế nhìn nhận và xử lý như thế nào tình trạng nhiều doanh nghiệp đã ngừng hoạt động trên thực tế nhưng còn “treo” trên hệ thống do chưa hoàn tất thủ tục thuế và pháp lý?

-Thực tế có số lượng lớn doanh nghiệp, tổ chức và đơn vị phụ thuộc đã ngừng hoạt động qua nhiều năm nhưng chưa hoàn tất thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế hoặc giải thể. Đây là số hồ sơ lũy kế, gồm nhiều tình trạng pháp lý và mức độ rủi ro khác nhau; không phải toàn bộ đều là doanh nghiệp mới ngừng kinh doanh hoặc đều có thể xử lý theo cùng một cách.

Việc doanh nghiệp ngừng hoạt động trên thực tế không làm mã số thuế và tư cách pháp lý tự động chấm dứt. Cơ quan nhà nước phải xác định tình trạng đăng ký, hồ sơ khai thuế, hóa đơn, nghĩa vụ với ngân sách, nợ thuế và dấu hiệu vi phạm trước khi hoàn tất thủ tục. Vì vậy, không thể chỉ thực hiện thao tác xóa doanh nghiệp khỏi hệ thống; nhưng cũng không để hồ sơ tồn tại kéo dài khi đã có đủ căn cứ xử lý.

Thông qua Chiến dịch, Cục Thuế đang phân loại để xử lý theo từng nhóm: Hồ sơ đầy đủ, rủi ro thấp được ưu tiên giải quyết nhanh; trường hợp còn nghĩa vụ được thông báo đầy đủ, một lần để hoàn thành; hồ sơ lịch sử không còn tài liệu hoặc chủ thể thực hiện thủ tục được nghiên cứu cơ chế xử lý riêng; trường hợp có dấu hiệu trốn thuế, mua bán hóa đơn hoặc lợi dụng pháp nhân tiếp tục được kiểm tra, xác minh. Khi NNT đã hoàn thành đầy đủ nghĩa vụ, CQT phải ban hành thông báo xác nhận hoặc chấm dứt hiệu lực mã số thuế trong thời hạn 3 ngày làm việc theo quy định.

Vì sao thủ tục chấm dứt hoạt động của các hồ sơ cũ còn phức tạp, có tình trạng “mở dễ, đóng khó”?

-Qua kiểm đếm thường xuyên việc triển khai Chiến dịch cho thấy, phần hồ sơ còn lại mà ngành Thuế phải xử lý ngày càng tập trung vào các trường hợp có tính lịch sử: Doanh nghiệp ngừng hoạt động nhiều năm; hồ sơ hình thành từ các hệ thống quản lý cũ; mất hoặc không còn đầy đủ sổ sách, chứng từ, hóa đơn, con dấu; người đại diện đã chết, mất tích, ra nước ngoài; doanh nghiệp không còn người quản lý…

Đây là những trường hợp không thể giải quyết đơn thuần bằng việc yêu cầu NNT cung cấp thêm hồ sơ, vì trong nhiều tình huống hồ sơ hoặc chủ thể thực hiện thủ tục thực tế không còn. Cục Thuế đang rà soát dữ liệu lịch sử, nghiên cứu cơ chế sử dụng dữ liệu điện tử, phân loại rủi ro và xây dựng hướng dẫn riêng đối với hồ sơ tồn lâu năm, hồ sơ không còn đầy đủ chứng từ hoặc không còn chủ thể thực hiện thủ tục.

Quan điểm là không để hồ sơ tồn tại vô thời hạn chỉ vì không thể phục hồi toàn bộ tài liệu lịch sử mà Nhà nước và NNT đều không còn khả năng cung cấp; tuy nhiên việc kết thúc hồ sơ phải có căn cứ, đúng thẩm quyền và bảo đảm kiểm soát rủi ro.

Cục Thuế đồng thời yêu cầu các CQT khi hướng dẫn phải rà soát đầy đủ lịch sử hồ sơ và quá trình xử lý trước đây, không để trường hợp người nộp thuế đã nộp hồ sơ đề nghị chấm dứt hiệu lực mã số thuế và hoàn thành hồ sơ khai thuế đến thời điểm đề nghị nhưng do CQT chậm xử lý lại tiếp tục bị yêu cầu nộp bổ sung hồ sơ khai thuế, lệ phí môn bài cho các kỳ sau không đúng quy định.

Đối với trường hợp đã nộp hồ sơ chấm dứt hiệu lực mã số thuế nhưng sau đó bị xác định không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký, thực hiện theo hướng không yêu cầu nộp hồ sơ khai thuế cho các kỳ từ thời điểm nộp hồ sơ chấm dứt đến thời điểm xử lý, trừ hồ sơ quyết toán đến thời điểm chấm dứt và nghĩa vụ thuế thực tế phát sinh sau thời điểm nộp hồ sơ.