Lào Cai hiện thực hóa “đường ray chính sách” phát triển kinh tế cửa khẩu

"Định vị" Lào Cai là cực tăng trưởng và trung tâm kết nối giao thương quốc tế

Nghị quyết số 1620/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về Kế hoạch triển khai xây dựng tỉnh Lào Cai trở thành Trung tâm kết nối giao thương kinh tế giữa Việt Nam và các nước ASEAN với vùng Tây Nam Trung Quốc, đang tạo ra một hệ thống chính sách để Lào Cai phát triển mạnh mẽ kinh tế cửa khẩu.

Và mới đây nhất, ngày 18/3/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 453/QĐ-TTg phê duyệt Đề án xây dựng cửa khẩu thông minh tại lối thông quan cầu đường bộ Kim Thành và lối thông quan Bản Vược thuộc Cửa khẩu quốc tế Lào Cai. Đây có thể xem là một trong những chính sách có tác động trực tiếp nhất tới tương lai kinh tế cửa khẩu Lào Cai.

Vùng đất biên giới này đang đứng trước cơ hội đặc biệt để chuyển lợi thế cửa khẩu thành lợi thế logistics, qua đó nâng cao năng lực xuất nhập khẩu và tạo động lực tăng trưởng mới cho toàn bộ không gian kinh tế Tây Bắc. Với vị trí địa lý tiếp giáp tỉnh Vân Nam (Trung Quốc), nằm trên hành lang kinh tế Côn Minh - Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh, Lào Cai có hệ thống cửa khẩu quốc tế, đường bộ, đường sắt đang được đầu tư đồng bộ, đây là những điều kiện quan trọng để Lào Cai trở thành trung tâm kết nối giao thương giữa Việt Nam, ASEAN với khu vực Tây Nam Trung Quốc.

Trong nhiều năm qua, Trung ương đã ban hành một hệ thống chủ trương, quy hoạch và chính sách cụ thể, từng bước định vị Lào Cai là cực tăng trưởng, trung tâm kết nối giao thương quốc tế và đầu mối kinh tế cửa khẩu của vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ.

Từ Nghị quyết 11-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ, Nghị quyết 96/NQ-CP của Chính phủ, Quy hoạch tỉnh Lào Cai đến Quyết định 1620/QĐ-TTg năm 2024 và mới nhất là Quyết định 453/QĐ-TTg năm 2026 về xây dựng cửa khẩu thông minh, có thể thấy định hướng của Trung ương ngày càng chuyển từ khai thác cửa khẩu theo phương thức truyền thống sang xây dựng một hệ sinh thái kinh tế cửa khẩu - logistics - thương mại quốc tế hiện đại tại Lào Cai.

Quyết định số 1620/QĐ-TTg về triển khai xây dựng Lào Cai trở thành Trung tâm kết nối giao thương kinh tế giữa Việt Nam và các nước ASEAN với vùng Tây Nam Trung Quốc có ý nghĩa như một bước chuyển từ định vị trong quy hoạch sang chương trình hành động cụ thể. Lào Cai không chỉ được kỳ vọng là nơi xuất nhập khẩu hàng hóa giữa Việt Nam và Trung Quốc mà phải từng bước trở thành trung tâm trung chuyển, giao thương, logistics và phân phối hàng hóa cho một không gian rộng hơn. Đây chính là cơ sở chính sách quan trọng để Lào Cai ưu tiên đầu tư hạ tầng logistics.

Cửa khẩu quốc tế Lào Cai có lợi thế kết nối trực tiếp với Hà Khẩu và Vân Nam, đồng thời nằm trên hành lang Côn Minh - Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh. Khi hệ thống cao tốc và đường sắt tiếp tục được đầu tư, Lào Cai có cơ hội hình thành cấu trúc vận tải đa phương thức. Trong đó, đường bộ đảm nhận vận tải linh hoạt và kết nối cửa khẩu; đường sắt có thể đảm nhận hàng hóa khối lượng lớn trên tuyến dài; còn hệ thống trung tâm logistics, cảng cạn, kho ngoại quan, kho lạnh và trung tâm phân phối sẽ đảm nhận chức năng gom, lưu trữ, sơ chế, kiểm định và điều phối hàng hóa..

Theo Đề án xây dựng cửa khẩu thông minh tại lối thông quan cầu đường bộ Kim Thành và lối thông quan Bản Vược thuộc Cửa khẩu quốc tế Lào Cai, đến năm 2030, năng lực vận chuyển hàng hóa qua hai lối thông quan cầu đường bộ Kim Thành và lối thông quan Bản Vược thuộc Cửa khẩu quốc tế Lào Cai đặt mục tiêu tăng gấp 2 lần; chi phí logistics bình quân đối với phương tiện giao thông thông minh tự động hóa hoàn toàn giảm 20-30%; tổng giá trị xuất nhập khẩu qua hai lối thông quan hướng tới khoảng 9 tỷ USD.

Định hướng trở thành một trung tâm logistics số

Đề án cửa khẩu thông minh áp dụng tại lối thông quan cầu đường bộ Kim Thành và lối thông quan Bản Vược (Lào Cai), hướng tới mô hình vận chuyển hàng hóa bằng phương tiện giao thông thông minh tự động hóa hoàn toàn, không người lái; đồng thời ứng dụng AI, IoT, dữ liệu lớn, mạng 5G và hệ thống định vị vệ tinh trong quản lý, vận hành, kiểm tra, kiểm soát và giám sát hàng hóa xuất nhập khẩu. Doanh nghiệp có thể biết trước lưu lượng phương tiện, thời gian dự kiến thông quan, năng lực tiếp nhận của bãi, trạng thái hàng hóa và lịch trình vận chuyển thông qua các cảng dịch vụ logistics số. Đây cũng là cách để kinh tế cửa khẩu chuyển từ mô hình “buôn bán qua biên giới” sang “tổ chức chuỗi giá trị xuyên biên giới”.

Tại Lào Cai, quy mô dòng hàng hóa qua khu vực cửa khẩu cho thấy dư địa phát triển logistics là rất lớn. Theo số liệu của Hải quan Lào Cai, năm 2025 tổng kim ngạch xuất nhập khẩu qua cặp cửa khẩu Lào Cai - Hà Khẩu đạt khoảng 2,16 tỷ USD, với khoảng 86.000 tờ khai được thực hiện. Trong những tháng đầu năm 2026, hoạt động thương mại tiếp tục tăng mạnh; tính đến ngày 9/4/2026, tổng kim ngạch đạt 640,46 triệu USD, với 23.316 tờ khai.

Đà tăng trưởng tiếp tục được ghi nhận trong quý I/2026. Tổng giá trị hàng hóa xuất nhập khẩu qua các cửa khẩu Lào Cai đạt 570,21 triệu USD, tăng 47% so với cùng kỳ năm 2025. Riêng 5 tháng đầu năm 2026, tổng giá trị hàng hóa xuất nhập khẩu qua các cửa khẩu trên địa bàn đạt khoảng 1,14 tỷ USD, tăng 62% so với cùng kỳ năm trước; trong đó xuất khẩu đạt 600,88 triệu USD, tăng 70%, nhập khẩu đạt 414,6 triệu USD, tăng 42%, các loại hình xuất nhập khẩu khác đạt 125,57 triệu USD, tăng 117%.

Hiện nay, nhu cầu về vận tải, kho bãi, trung chuyển, kiểm hóa, bảo quản và các dịch vụ logistics tại Lào Cai ngày càng lớn. Khi thương mại hai chiều tăng trưởng, bài toán đặt ra không chỉ là làm sao để hàng hóa được thông quan nhanh hơn mà còn phải làm sao giữ lại nhiều hơn giá trị gia tăng của chuỗi logistics tại địa phương.

Đây là lý do hạ tầng giao thông đang trở thành một trong những yếu tố quyết định khả năng phát triển logistics của Lào Cai. Cao tốc Nội Bài - Lào Cai tạo trục kết nối đường bộ quan trọng với Hà Nội và các trung tâm kinh tế phía Bắc. Trong khi đó, dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng được kỳ vọng tạo ra một hành lang vận tải mới kết nối khu vực cửa khẩu với hệ thống cảng biển Hải Phòng. Dự án đường sắt được Quốc hội thông qua chủ trương đầu tư năm 2025 với tổng mức đầu tư ban đầu 203.231 tỷ đồng.

Đến tháng 8/2026, Bộ Xây dựng đã trình phương án điều chỉnh chủ trương đầu tư, theo đó tổng mức đầu tư sơ bộ dự kiến khoảng 289.339 tỷ đồng; tuyến chính sau điều chỉnh dài khoảng 362,9 km, cùng khoảng 62,9 km tuyến nhánh, kết nối từ khu vực biên giới Lào Cai tới ga Nam Hải Phòng. Khi hoàn thành, tuyến đường sắt này sẽ có ý nghĩa đặc biệt đối với logistics Lào Cai. Hàng hóa từ Tây Nam Trung Quốc có thể được kết nối với hệ thống cảng biển phía Bắc, trong khi hàng hóa từ các tỉnh, thành phố và khu công nghiệp ở đồng bằng Bắc Bộ có thêm một phương thức tiếp cận cửa khẩu. 

Hành động đột phá đưa logistics trở thành động lực phát triển

Theo ông Phí Công Hoan, Giám đốc Sở Xây dựng tỉnh Lào Cai, tỉnh đang xác định đầu tư kết cấu hạ tầng giao thông liên vùng, quốc tế, đa phương thức gắn với khu kinh tế cửa khẩu và trung tâm logistics hiện đại là một trong những khâu đột phá chiến lược. 

Lào Cai xác định xây dựng và phát triển cửa khẩu thông minh là “đầu vào”, trung tâm logistics là “bộ não”, đường bộ và đường sắt là “mạch vận chuyển”, còn kho bãi, kiểm định, kiểm dịch, chế biến và phân phối là những mắt xích tạo giá trị gia tăng kinh tế mạnh mẽ. Để sớm hoàn thành những khâu đột phá, Lào Cai xác định một số nhiệm vụ trọng tâm, xuyên suốt:

Thứ nhất, đẩy nhanh kết nối đường sắt - logistics - cửa khẩu

Tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng có ý nghĩa chiến lược với tỉnh Lào Cai và hành lang kinh tế Côn Minh - Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng. Khi tuyến đường sắt được hoàn thành và kết nối với hệ thống logistics tại Lào Cai, hàng hóa từ khu vực Tây Nam Trung Quốc có thêm một tuyến vận tải trực tiếp tới hệ thống cảng biển phía Bắc. Ngược lại, hàng hóa từ đồng bằng Bắc Bộ, các khu công nghiệp và cảng biển có thể tiếp cận khu vực cửa khẩu bằng phương thức vận tải có năng lực chuyên chở lớn hơn.

Thứ hai, tập trung thu hút đầu tư, thu hút các doanh nghiệp logistics lớn

Lào Cai bên cạnh việc thu hút doanh nghiệp vận tải, tỉnh đang hướng tới các doanh nghiệp có khả năng cung cấp dịch vụ 3PL, 4PL, kho lạnh, vận tải xuyên biên giới, quản trị chuỗi cung ứng và logistics số. Đồng thời, tỉnh đang tích cực hỗ trợ doanh nghiệp logistics trong nước và doanh nghiệp địa phương chuyển từ vận tải đơn thuần sang cung cấp dịch vụ trọn gói.

Thứ ba, gắn logistics với nguồn hàng

Đây là điều kiện quyết định. Nếu chỉ dựa vào hàng hóa quá cảnh, giá trị gia tăng mà Lào Cai giữ lại sẽ hạn chế. Lào Cai đang xây dựng các vùng sản xuất hàng hóa lớn, phát triển công nghiệp chế biến, nông nghiệp hàng hóa và các trung tâm sơ chế, đóng gói. Không gian Lào Cai mới sau sắp xếp đơn vị hành chính tạo thêm điều kiện để tổ chức chuỗi hàng hóa theo quy mô lớn hơn theo hệ thống Vùng nguyên liệu đến chế biến vận chuyển tới kho logistics, qua cửa khẩu sang Trung Quốc. Khi đó, logistics vừa phục vụ xuất nhập khẩu vừa trở thành động lực kéo sản xuất, công nghiệp chế biến và thương mại phát triển.

Thứ tư, cần tận dụng tốt hơn hệ thống chính sách của Trung ương.

Có thể thấy, Trung ương đã hình thành một chuỗi chính sách cho Lào Cai, mỗi chính sách giải quyết một tầng khác nhau: Nghị quyết vùng tạo định hướng chiến lược; quy hoạch xác lập không gian phát triển; kế hoạch của Thủ tướng cụ thể hóa vai trò trung tâm kết nối; Đề án cửa khẩu thông minh tạo công cụ trực tiếp để nâng cao năng lực thông quan và logistics. Đây là một lợi thế chính sách rất đáng kể mà Lào Cai cần chuyển hóa thành hiện thực, bứt phá trong phát triển kinh tế của tỉnh.

Trước những nhiệm vụ then chốt, cả hệ thống chính trị tỉnh Lào Cai đang nỗ lực vận hành, kỳ vọng Lào Cai sẽ hình thành một cấu trúc phát triển mới, trong đó kinh tế cửa khẩu là đầu tàu, logistics là hạ tầng chiến lược, công nghiệp chế biến là khu vực tạo giá trị gia tăng, còn hệ thống giao thông đa phương thức là nền tảng kết nối. Khi đó, Lào Cai sẽ là nơi hàng hóa Việt Nam xuất khẩu sang Trung Quốc, đồng thời, trở thành một trung tâm trung chuyển, phân phối và tổ chức chuỗi cung ứng xuyên biên giới, kết nối Tây Nam Trung Quốc với Việt Nam, ASEAN và hệ thống cảng biển phía Bắc.