Lào Cai: Người dân trở thành chủ thể trong quá trình chuyển đổi số

Những giá trị văn hóa vùng cao thường được giới thiệu qua góc nhìn của các nhà nghiên cứu, cơ quan truyền thông hay doanh nghiệp du lịch. Trang phục truyền thống, lễ hội, phong tục tập quán của đồng bào các dân tộc thiểu số trở thành nguồn tư liệu quý, nhưng người dân địa phương vẫn chủ yếu giữ vai trò là đối tượng được bảo tồn, được tuyên truyền và hưởng lợi gián tiếp từ các hoạt động quảng bá.

Ngày nay, cùng với quá trình chuyển đổi số lan tỏa đến từng thôn, bản, cách tiếp cận ấy đang dần thay đổi. Với chiếc điện thoại thông minh kết nối internet, người dân có thể tự ghi lại những câu chuyện về văn hóa, cuộc sống và sản phẩm của quê hương để chia sẻ trên các nền tảng số. Họ không còn chỉ là nhân vật xuất hiện trong các thước phim hay bài báo, mà trở thành người trực tiếp sáng tạo nội dung và lan tỏa giá trị văn hóa của chính mình.

Chủ động làm chủ công nghệ, phát triển sinh kế

Trong chuyến công tác tại xã Tân Hợp, chúng tôi gặp Lý Thị Lưu, cô gái người Dao gây ấn tượng bởi sự tự tin và năng động. Trong bộ trang phục truyền thống được thêu tay tỉ mỉ, Lưu vừa gìn giữ bản sắc dân tộc, vừa thành thạo sử dụng các nền tảng số để quảng bá sản phẩm của gia đình.

Nhiều thế hệ trong gia đình Lưu gắn bó với nghề thuốc nam truyền thống. Trước đây, các bài thuốc chủ yếu được giới thiệu thông qua người quen hoặc truyền miệng trong cộng đồng. Từ khi tham gia Tổ hợp tác trồng cây dược liệu và được tập huấn kỹ năng số, Lưu bắt đầu xây dựng kênh bán hàng trên mạng xã hội, giới thiệu quy trình trồng, chế biến dược liệu và kết nối với khách hàng ở nhiều địa phương. Sau khi được hướng dẫn, tôi biết cách quay video, chụp ảnh, đăng bài giới thiệu sản phẩm và bán hàng, khách hàng biết đến nhiều hơn, thu nhập của gia đình dần cải thiện.

Sự chuyển dịch rõ nét trong cách thức lan tỏa văn hóa. Đồng bào dân tộc thiểu số không còn chỉ là đối tượng được bảo tồn hay được giới thiệu. Người dân đang trở thành người kể chuyện, người sáng tạo nội dung và là chủ thể trực tiếp tham gia vào quá trình lan tỏa giá trị văn hóa trên môi trường số.

Chuyển đổi số bắt đầu từ người dân

Thực tiễn cho thấy, thành công của chuyển đổi số không chỉ nằm ở hạ tầng hay nền tảng công nghệ mà quan trọng hơn là sự chủ động tham gia của người dân. Khi được trang bị kỹ năng số, mỗi người dân đều có thể trở thành "đại sứ" quảng bá quê hương, giới thiệu sản phẩm OCOP, đặc sản địa phương, nghề truyền thống hay những giá trị văn hóa đặc sắc đến với cộng đồng trong và ngoài nước.

Ông Dương Tuấn Nghĩa - Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lào Cai cho biết: "Việc số hóa văn hóa gắn liền với tăng cường nhân lực và đẩy mạnh công tác tuyên truyền, quảng bá văn hóa luôn là nội dung được ngành văn hóa Lào Cai đặc biệt quan tâm. Mục tiêu là giúp các cấp, các ngành hiểu rõ hơn về vai trò của công nghệ số trong lĩnh vực văn hóa, phục vụ công tác quản lý hiệu quả hơn và quảng bá rộng rãi hơn".

Tỉnh Lào Cai đang triển khai mô hình “Người bản số” và “Thôn số”, hướng tới xây dựng lực lượng nòng cốt tại cơ sở có khả năng hỗ trợ người dân tiếp cận công nghệ, phát triển sinh kế số và quảng bá văn hóa bản địa. Năm 2026, mô hình “Người bản số” triển khai thí điểm tại khoảng 40 xã, phường trên địa bàn tỉnh, với mục tiêu xây dựng lực lượng khoảng 1.200 “người bản số”; mỗi thôn, bản có ít nhất 3 người trực tiếp hỗ trợ người dân tiếp cận công nghệ số,nhằm đưa các hoạt động quản lý, điều hành, cung cấp dịch vụ công và tương tác với người dân lên môi trường số, góp phần xây dựng chính quyền số, kinh tế số và xã hội số từ cơ sở.

Từ chỗ là đối tượng tiếp nhận thông tin, người dân đang từng bước trở thành chủ thể sáng tạo nội dung, chủ động tạo ra giá trị mới trên môi trường số. Đó cũng là nền tảng quan trọng để xây dựng kinh tế số nông thôn, bảo tồn văn hóa gắn với phát triển bền vững và hiện thực hóa mục tiêu chuyển đổi số toàn diện ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số.