Phú Thọ: Liên kết đào tạo nghề, nâng chất lượng nguồn nhân lực

Chuyển từ đào tạo theo khả năng sang đào tạo theo nhu cầu

Sự phát triển của các khu công nghiệp cùng dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) gia tăng đang làm thay đổi nhu cầu nhân lực tại Phú Thọ. Nếu trước đây nhiều doanh nghiệp chủ yếu tuyển lao động phổ thông, hiện nay nhu cầu ngày càng tập trung vào kỹ thuật viên và công nhân lành nghề, có khả năng vận hành dây chuyền tự động, làm chủ thiết bị và thích ứng với công nghệ mới.

Thực tế này đặt ra yêu cầu đối với hệ thống giáo dục nghề nghiệp không chỉ mở rộng quy mô tuyển sinh mà còn phải đổi mới chất lượng đào tạo, bảo đảm kỹ năng của người học phù hợp với vị trí việc làm. Trong đó, tăng cường liên kết với doanh nghiệp được xem là hướng đi quan trọng để thu hẹp khoảng cách giữa đào tạo và sử dụng lao động.

Toàn tỉnh hiện có 5 trường đại học, 29 trường cao đẳng, trung cấp cùng hơn 40 cơ sở tham gia hoạt động giáo dục nghề nghiệp. Mỗi năm, hệ thống này cung ứng khoảng 35.000 lao động qua đào tạo cho thị trường; tỷ lệ lao động qua đào tạo đạt 73,3%.

Riêng năm học 2025–2026, các cơ sở giáo dục trên địa bàn tuyển sinh gần 37.000 học viên, sinh viên, duy trì quy mô hơn 100.500 người học. Đây là nguồn cung nhân lực quan trọng phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh và quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế của tỉnh.

Tuy nhiên, quy mô đào tạo chỉ phát huy hiệu quả khi gắn với nhu cầu thực tế của thị trường lao động. Vì vậy, các cơ sở giáo dục nghề nghiệp đã rà soát, cập nhật 149 chương trình đào tạo theo hướng chuẩn hóa, tích hợp kỹ năng số, kỹ năng xanh và ngoại ngữ. Định hướng này cho thấy sự chuyển dịch từ tư duy đào tạo theo nguồn cung sang đáp ứng nhu cầu sử dụng lao động của doanh nghiệp.

Doanh nghiệp tham gia sâu vào quá trình đào tạo

Điểm đáng chú ý trong định hướng phát triển giáo dục nghề nghiệp tại Phú Thọ là vai trò của doanh nghiệp ngày càng được mở rộng. Thay vì chỉ tiếp nhận lao động sau tốt nghiệp, doanh nghiệp được khuyến khích tham gia từ khâu xây dựng chương trình, tổ chức thực hành, đánh giá kỹ năng nghề đến tiếp nhận thực tập và tuyển dụng.

Cách tiếp cận này giúp cơ sở đào tạo cập nhật yêu cầu công việc, công nghệ và quy trình sản xuất đang được áp dụng tại doanh nghiệp. Người học có thêm điều kiện tiếp cận thiết bị, môi trường làm việc thực tế, qua đó rút ngắn thời gian thích nghi khi bắt đầu công việc chính thức.

Theo định hướng của Trường Cao đẳng Kỹ thuật - Công nghệ Vĩnh Phúc, doanh nghiệp cần đồng hành xuyên suốt quá trình đào tạo, từ xây dựng chương trình đến tổ chức thực hành và đánh giá kỹ năng nghề. Đây là cơ sở để người học nâng cao năng lực thực hành, đáp ứng yêu cầu tuyển dụng ngay sau khi hoàn thành khóa học.

Hiệu quả của mô hình liên kết bước đầu được thể hiện qua tỷ lệ có việc làm sau tốt nghiệp. Tại nhiều mô hình hợp tác giữa cơ sở đào tạo và doanh nghiệp, tỷ lệ sinh viên có việc làm đạt từ 95% trở lên; một số doanh nghiệp còn ký cam kết tuyển dụng trước khi người học hoàn thành khóa học.

Đáng chú ý, tỷ lệ học sinh, sinh viên có việc làm sau tốt nghiệp hiện đạt trên 80%. Đối với các nghề như hàn, công nghệ ô tô, điện công nghiệp và cắt gọt kim loại, tỷ lệ có việc làm ngay đạt 100%. Những kết quả này cho thấy đào tạo sát nhu cầu thị trường có thể góp phần nâng cao cơ hội việc làm, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp chủ động hơn trong kế hoạch tuyển dụng.

Dù vậy, để mô hình phát huy hiệu quả bền vững, liên kết cần đi vào thực chất, tránh dừng ở các hoạt động tư vấn hoặc thỏa thuận hợp tác hình thức. Doanh nghiệp cần xác định rõ nhu cầu nhân lực theo ngành nghề, số lượng và tiêu chuẩn kỹ năng; cơ sở đào tạo cần chủ động cập nhật chương trình, bố trí thực hành và đánh giá đầu ra theo yêu cầu công việc.

Tăng cường phối hợp giữa cơ quan quản lý nhà nước, cơ sở giáo dục và doanh nghiệp đang là một trong những nhiệm vụ được Phú Thọ chú trọng nhằm phát triển nguồn nhân lực kỹ thuật.

Tại buổi làm việc với các doanh nghiệp FDI,Sở Nội vụ, nhấn mạnh yêu cầu tăng cường gắn kết giữa các bên, xây dựng phương án đào tạo nguồn nhân lực kỹ thuật cao, đáp ứng nhu cầu của doanh nghiệp đang chuẩn bị đầu tư vào địa bàn.

Định hướng này có ý nghĩa thiết thực trong bối cảnh các dự án đầu tư mới thường kéo theo nhu cầu lớn về lao động có kỹ năng chuyên môn, khả năng vận hành máy móc và thích ứng với quy trình sản xuất hiện đại. Việc dự báo sớm nhu cầu nhân lực, tổ chức đào tạo phù hợp sẽ giúp doanh nghiệp giảm áp lực tuyển dụng, đồng thời tạo thêm cơ hội việc làm cho người lao động địa phương.

Tại chương trình tư vấn hướng nghiệp và kết nối cung – cầu lao động năm 2026, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Khắc Hiếu cũng đề nghị các cơ sở giáo dục tiếp tục đổi mới chương trình theo hướng tăng thực hành, đẩy mạnh liên kết với doanh nghiệp để hình thành hệ sinh thái “đào tạo – thực tập – việc làm”. Doanh nghiệp cần tham gia sâu hơn vào quá trình đào tạo, từ xây dựng chương trình đến hướng dẫn thực hành và tuyển dụng.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, việc tăng cường trao đổi thông tin giữa cơ sở đào tạo và doanh nghiệp cần được thực hiện thường xuyên. Trên cơ sở dự báo nhu cầu tuyển dụng, các trường có thể điều chỉnh ngành nghề, quy mô và nội dung đào tạo; doanh nghiệp chủ động tham gia hướng dẫn thực hành, tiếp nhận thực tập sinh và đánh giá năng lực người học.

Cùng với đó, công tác hướng nghiệp cần gắn với nhu cầu phát triển của thị trường lao động, giúp học sinh lựa chọn ngành nghề phù hợp với năng lực và cơ hội việc làm. Chất lượng đào tạo không chỉ được đánh giá bằng số lượng người học tốt nghiệp mà còn ở khả năng làm việc thực tế, mức độ đáp ứng yêu cầu doanh nghiệp và cơ hội phát triển nghề nghiệp lâu dài.

Trong bối cảnh Phú Thọ tiếp tục thu hút đầu tư, phát triển công nghiệp và chuyển dịch cơ cấu kinh tế, liên kết đào tạo nghề với doanh nghiệp không chỉ là giải pháp nâng cao chất lượng giáo dục mà còn góp phần cải thiện năng lực cạnh tranh của địa phương. Khi doanh nghiệp trở thành đối tác đồng hành trong toàn bộ quá trình đào tạo, nguồn nhân lực được chuẩn bị sát hơn với yêu cầu sản xuất, tạo nền tảng để thị trường lao động vận hành hiệu quả và hỗ trợ tăng trưởng kinh tế bền vững.