Quản trị các-bon và giao dịch phát thải cho tăng trưởng xanh

Để chuẩn bị chiến lược cho doanh nghiệp Việt trong kỷ nguyên kinh tế các-bon, nội dung quản trị các-bon & giao dịch phát thải nhằm đổi mới mô hình phát triển, thúc đẩy tăng trưởng xanh thu hút sự tham gia của đông đảo doanh nghiệp, chuyên gia môi trường, nhà đầu tư và các tổ chức tư vấn trong và ngoài nước. Đây là nội dung chuyên sâu có ý nghĩa thiết thực tại Việt Nam kết hợp đầy đủ ba trụ cột: pháp lý - kỹ thuật - tài chính các-bon, với sự hỗ trợ chuyên môn và kết nối thị trường từ Dragon Capital.

Trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy nhanh lộ trình thực hiện cam kết phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, xây dựng năng lực quản trị các-bon không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc đối với doanh nghiệp, đặc biệt là các ngành phát thải lớn. Nội dung thảo luận được thiết kế nhằm tăng cường năng lực, cung cấp cho đại biểu cách tiếp cận hệ thống từ quy định pháp luật đến triển khai thực tế và tối ưu hóa chiến lược phát thải.

Việt Nam đang bước vào giai đoạn “thực thi” chính sách khí hậu, thay vì chỉ dừng lại ở định hướng. Hàng loạt văn bản pháp lý quan trọng đã và đang được ban hành, từ quy định kiểm kê khí nhà kính, phân bổ hạn ngạch phát thải đến vận hành thị trường các-bon trong nước, đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với doanh nghiệp trong việc nhanh chóng thích nghi, xây dựng hệ thống quản trị nội bộ phù hợp và chủ động tham gia thị trường các-bon như một phần trong chiến lược phát triển dài hạn.

Một trong những nội dung trọng tâm của chương trình là cập nhật khung pháp lý mới nhất liên quan đến quản lý phát thải khí nhà kính. Đại biểu được tiếp cận chi tiết các quy định về kiểm kê khí nhà kính theo Quyết định 13/2024/QĐ-TTg, trong đó xác định rõ các đối tượng phải thực hiện kiểm kê cũng như phương pháp tiếp cận phù hợp với tiêu chuẩn quốc tế. Chương trình hướng dẫn cách xác định ranh giới tổ chức, phân loại nguồn phát thải theo ba phạm vi (Scope 1, Scope 2 và Scope 3), cũng như cách lựa chọn hệ số phát thải phù hợp với điều kiện Việt Nam. Thực hành kiểm kê khí nhà kính là kỹ năng “nền tảng” của toàn bộ hệ thống quản trị các-bon. Đại biểu được hướng dẫn cách xây dựng quy trình thu thập dữ liệu từ các phòng ban, thiết lập biểu mẫu và kiểm soát chất lượng dữ liệu. Lập báo cáo kiểm kê khí nhà kính cũng được mô phỏng theo đúng cấu trúc và yêu cầu của cơ quan quản lý nhà nước, giúp đại biểu có thể áp dụng ngay tại doanh nghiệp sau hội thảo.

Bên cạnh kiểm kê khí nhà kính, nội dung về hạn ngạch phát thải cũng nhận được sự quan tâm lớn từ đại biểu. Theo các quy định mới, một số doanh nghiệp sẽ được phân bổ hạn ngạch phát thải trong giai đoạn thí điểm 2025-2026. Chuyên gia phân tích chi tiết hai phương pháp phân bổ chính là “grandfathering” (dựa trên dữ liệu lịch sử) và “benchmarking” (dựa trên cường độ phát thải), đồng thời hướng dẫn doanh nghiệp cách dự báo lượng phát thải trong tương lai để xây dựng chiến lược phù hợp. Không ít doanh nghiệp bày tỏ lo ngại về rủi ro khi phát thải vượt hạn ngạch, đặc biệt trong bối cảnh chế tài xử phạt ngày càng rõ ràng. Trước thực tế đó, chương trình cung cấp các công cụ phân tích giúp doanh nghiệp đánh giá trạng thái “thừa” hay “thiếu” hạn ngạch, từ đó chủ động xây dựng kế hoạch dự trữ hoặc giao dịch trên thị trường các-bon. Đây được xem là bước chuyển quan trọng từ tư duy “tuân thủ” sang “quản trị chiến lược”.

Hệ thống giao dịch phát thải (ETS) và cơ chế MRV (Đo lường - Báo cáo - Thẩm định) đã được các chuyên gia trình bày một cách hệ thống làm nổi bật cấu trúc vận hành của ETS tại Việt Nam, bao gồm vai trò của Nhà nước, doanh nghiệp và các tổ chức tài chính. Thiết lập hệ thống MRV nội bộ được nhấn mạnh là điều kiện tiên quyết để đảm bảo tính minh bạch và khả năng tham gia thị trường. Đại biểu cũng được hướng dẫn cách làm việc với các tổ chức thẩm định độc lập, là bước quan trọng trong quy trình xác nhận dữ liệu phát thải. Chuẩn bị hồ sơ, minh chứng và phối hợp với đơn vị thẩm định được mô phỏng thông qua các tình huống thực tế, giúp doanh nghiệp giảm thiểu rủi ro khi triển khai trong thực tế.

Thị trường các-bon trong nước, dự kiến sẽ chính thức vận hành trong thời gian tới đã được quy định cụ thể tại Nghị định 29/2026/NĐ-CP. Các quy định liên quan đến tổ chức và quản lý sàn giao dịch các-bon đã được phân tích chi tiết, bao gồm các loại hàng hóa giao dịch như hạn ngạch phát thải và tín chỉ các-bon nội địa. Đại biểu được thực hành các nghiệp vụ cơ bản như đặt lệnh mua bán, nguyên tắc khớp lệnh và cơ chế thanh toán, qua đó hình dung rõ hơn cách thức vận hành của thị trường. Không chỉ dừng lại ở thị trường trong nước, chương trình mở rộng sang cơ chế tín chỉ quốc tế theo Điều 6 của Thỏa thuận Paris, đặc biệt là hợp tác song phương giữa Việt Nam và Singapore. Đây được xem là cơ hội lớn để các dự án giảm phát thải tại Việt Nam tiếp cận thị trường quốc tế và thu hút nguồn vốn ngoại. Tuy nhiên, các tiêu chí để một dự án đủ điều kiện tạo tín chỉ ITMO cũng rất khắt khe, bao gồm tính bổ sung, đường cơ sở và tác động ESG. Các chuyên gia đã dành thời gian phân tích quy trình xin cấp “Thư chấp thuận” từ Chính phủ, cũng như cơ chế “tính toán tương ứng” nhằm tránh tình trạng tính đếm kép. Nội dung về hợp đồng ERPA cũng được giới thiệu, giúp đại biểu hiểu rõ các điều khoản quan trọng trong giao dịch tín chỉ các-bon xuyên biên giới.

Sự tham gia của Dragon Capital mang đến một góc nhìn tài chính rõ nét cho chương trình. Theo Dragon Capital, thị trường các-bon là công cụ chính sách và là một loại tài sản mới, mở ra cơ hội đầu tư hấp dẫn. Để thu hút dòng vốn, các dự án cần đảm bảo tính minh bạch, khả năng đo lường và tính bền vững dài hạn. Đây cũng là lý do vì sao việc xây dựng hệ thống MRV và tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế là yếu tố then chốt.

Chương trình cung cấp cho đại biểu bộ tài liệu thực tiễn bao gồm sổ tay pháp lý, biểu mẫu báo cáo và các công cụ tính toán bằng Excel, được thiết kế theo hướng dễ áp dụng, giúp doanh nghiệp tiết kiệm thời gian và chi phí khi triển khai hệ thống quản trị các-bon. Chương trình được xây dựng theo hướng thực tiễn, kết hợp giữa kiểm tra lý thuyết và giải quyết tình huống. Trong bài tập tình huống, đại biểu được yêu cầu xây dựng kế hoạch cho một doanh nghiệp phát thải vượt hạn ngạch, bao gồm việc cân nhắc giữa mua tín chỉ trên thị trường và đầu tư công nghệ giảm phát thải. Đây là bài toán điển hình mà nhiều doanh nghiệp sẽ phải đối mặt trong thời gian tới.

Kết thúc chương trình, nhiều đại biểu đánh giá cao tính thực tiễn và chiều sâu của nội dung hội thảo. Không chỉ giúp họ hiểu rõ các quy định pháp lý, hội thảo còn cung cấp công cụ và tư duy để biến thách thức phát thải thành cơ hội chiến lược. Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu đang chuyển dịch mạnh mẽ theo hướng xanh và bền vững, việc làm chủ quản trị các-bon sẽ là yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Đây là bước khởi đầu quan trọng trong việc xây dựng hệ sinh thái năng lực cho thị trường các-bon tại Việt Nam. Với sự đồng hành của các tổ chức tài chính như Dragon Capital và sự tham gia tích cực của cộng đồng doanh nghiệp, thị trường các-bon Việt Nam được kỳ vọng sẽ phát triển nhanh chóng, góp phần hiện thực hóa các mục tiêu khí hậu quốc gia và mở ra một không gian tăng trưởng mới cho nền kinh tế.