Tháo gỡ điểm nghẽn, tạo động lực mới cho doanh nghiệp xuất khẩu

Doanh nghiệp kiến nghị tiếp tục gỡ vướng

Mới đây, tại Hội nghị Thúc đẩy xuất khẩu đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số do Bộ Công Thương tổ chức, Bộ Công Thương cho biết đến ngày 15/6/2026, kim ngạch xuất khẩu cả nước đạt 239,9 tỷ USD, tăng 21,4% so với cùng kỳ năm 2025. Nhóm hàng công nghiệp chế biến như điện tử, máy vi tính, linh kiện, điện thoại, giày dép tiếp tục giữ vai trò chủ lực, trong khi nhiều mặt hàng nông, lâm, thủy sản duy trì đà tăng trưởng tích cực và từng bước nâng cao giá trị gia tăng thông qua chế biến sâu.

Tuy nhiên, đằng sau những con số tăng trưởng tích cực, hoạt động xuất khẩu vẫn đối mặt với không ít thách thức. Cán cân thương mại đã chuyển từ xuất siêu sang nhập siêu, khu vực doanh nghiệp trong nước mới đóng góp khoảng 20% tổng kim ngạch xuất khẩu, trong khi khu vực FDI chiếm gần 80%. Giá trị gia tăng nội địa còn thấp, doanh nghiệp vẫn phụ thuộc lớn vào nguyên liệu và linh kiện nhập khẩu, đồng thời chịu áp lực ngày càng lớn từ các rào cản kỹ thuật, yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, phát thải carbon và phát triển bền vững tại các thị trường xuất khẩu.

Phát biểu tại hội nghị, Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng cho rằng hoạt động xuất nhập khẩu hiện đối mặt với bốn rủi ro lớn gồm độ mở của nền kinh tế quá cao; phụ thuộc nhiều vào nguyên liệu, máy móc nhập khẩu; tập trung vào một số thị trường xuất khẩu chủ lực; cũng như chưa làm chủ được chuỗi logistics và vận tải quốc tế.

Tại hội nghị, các hiệp hội ngành hàng và doanh nghiệp tập trung phản ánh những khó khăn trong hoạt động xuất khẩu, từ thủ tục hành chính, kiểm tra chuyên ngành, thông quan, chi phí logistics đến việc đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe của thị trường nhập khẩu.

Nhiều ý kiến đề nghị tiếp tục cải cách thủ tục hành chính, giảm chi phí tuân thủ, đẩy mạnh chuyển đổi số trong lĩnh vực thuế, hải quan và thương mại điện tử xuyên biên giới. Mặt khác, tăng cường dự báo, cảnh báo sớm các rào cản thương mại, hỗ trợ doanh nghiệp tuân thủ quy định về xuất xứ hàng hóa, sở hữu trí tuệ, truy xuất nguồn gốc và phòng vệ thương mại.

Theo Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng, Bộ Công Thương đã cắt giảm 367 trong tổng số 658 điều kiện kinh doanh, tương đương hơn 55,7%; bãi bỏ 111 thủ tục hành chính và đơn giản hóa 177 thủ tục khác. Thời gian tới, Bộ sẽ tiếp tục rà soát quy định, lắng nghe ý kiến doanh nghiệp và hiệp hội để tiếp tục đơn giản hóa thủ tục, giảm chi phí, tạo thuận lợi cho hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Bên cạnh đó, Bộ Công Thương sẽ tiếp tục khai thác hiệu quả các FTA, tăng cường chuyển đổi số trong quản lý và cung cấp thông tin thị trường, nâng cao năng lực cảnh báo phòng vệ thương mại. Đồng thời phối hợp với các bộ, ngành phát triển công nghiệp hỗ trợ, nâng tỷ lệ nội địa hóa, tăng tính tự chủ của chuỗi cung ứng và tháo gỡ các điểm nghẽn về năng lượng, logistics.

Tập trung hỗ trợ doanh nghiệp và ngành hàng xuất khẩu chủ lực

Kết luận hội nghị, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc nhấn mạnh xuất khẩu chỉ có thể phát triển bền vững khi dựa trên năng lực sản xuất thực chất của nền kinh tế. Vì vậy, cần phát triển mạnh công nghiệp hỗ trợ, nâng cao tỷ lệ nội địa hóa, gia tăng giá trị gia tăng trong nước và từng bước nâng cao năng lực tự chủ của nền kinh tế.

Phó Thủ tướng yêu cầu các bộ, ngành tiếp tục cải cách thể chế, cắt giảm thủ tục hành chính và chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp; chủ động rà soát, sửa đổi ngay những quy định không còn phù hợp với thực tiễn để kịp thời tháo gỡ khó khăn cho hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Đặc biệt, cần tập trung hỗ trợ các doanh nghiệp và ngành hàng xuất khẩu chủ lực có kim ngạch lớn, giá trị gia tăng cao và tạo thặng dư thương mại lớn;  tiếp tục đa dạng hóa thị trường, mở rộng xuất khẩu sang châu Phi, Trung Đông, Mỹ Latin, thị trường Halal và các thị trường mới từ các FTA đang được đàm phán.

Phó Thủ tướng cũng yêu cầu Bộ Công Thương tiếp tục hỗ trợ doanh nghiệp khai thác hiệu quả các FTA, mở rộng thị trường mới, nâng cao hiệu quả xúc tiến thương mại, tăng cường dự báo và cảnh báo sớm các rủi ro phòng vệ thương mại; phối hợp xử lý hiệu quả các vấn đề thương mại với Hoa Kỳ và hoàn thiện cơ chế phát triển công nghiệp hỗ trợ.

Đối với Bộ Tài chính, nhiệm vụ trọng tâm là tiếp tục hoàn thiện chính sách thuế, hải quan, hiện đại hóa thủ tục, đẩy mạnh chuyển đổi số và kiểm soát gian lận xuất xứ nhằm bảo vệ uy tín hàng hóa Việt Nam. Các địa phương được yêu cầu chủ động tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp, còn các hiệp hội tiếp tục phản ánh kịp thời những vướng mắc để cơ quan quản lý xử lý.

Theo Phó Thủ tướng, thúc đẩy xuất khẩu không phải nhiệm vụ riêng của Bộ Công Thương mà là trách nhiệm chung của cả hệ thống chính trị, các bộ, ngành, địa phương, hiệp hội và cộng đồng doanh nghiệp. Việc đồng bộ các giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp sẽ là yếu tố then chốt để duy trì đà tăng trưởng xuất khẩu, nâng cao năng lực cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam và góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số trong giai đoạn tới.