Bộ Y tế: Siết chặt chế tài, tăng cường kiểm soát thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng

Tại Hội nghị, các chuyên gia đã cập nhật tình hình thực tế sau khi lệnh cấm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng có hiệu lực, đồng thời phân tích những khó khăn, thách thức trong công tác quản lý, kiểm soát và xử lý vi phạm đối với các sản phẩm này.

Phát biểu tại Hội nghị, ThS. Đinh Thị Thu Thủy - Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế (Bộ Y tế) cho biết, sau khi nghị quyết của Quốc hội có hiệu lực, việc sử dụng thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng đã giảm đáng kể. Theo báo cáo của Bộ Công an, trước đây mỗi năm ghi nhận hơn 100 vụ việc liên quan đến các sản phẩm này, trong đó có nhiều vụ chứa chất ma túy, buôn lậu hoặc hàng giả, không rõ nguồn gốc. 

Tuy nhiên, trong năm 2025, cả nước chỉ còn 5 vụ việc liên quan đến thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng có yếu tố ma túy bị xử lý. Thực tế tại các cơ sở y tế cũng cho thấy tín hiệu tích cực, khi số ca ngộ độc do thuốc lá điện tử tại Bệnh viện Bạch Mai đã giảm từ mức 5-6 ca mỗi tháng xuống còn khoảng 1-2 ca.

Bên cạnh những chuyển biến tích cực, Hội nghị cũng chỉ ra nhiều thách thức trong công tác quản lý. Theo ông Phan Công Hiếu - Đại diện Vụ Pháp chế, các nghị định mới đã bổ sung chế tài cụ thể đối với hành vi sử dụng, mua bán và chứa chấp thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng. 

Theo đó, người sử dụng các sản phẩm này bị phạt từ 3-5 triệu đồng; người chứa chấp, cho phép hoặc dung túng việc sử dụng tại địa điểm thuộc quyền quản lý bị phạt từ 5-10 triệu đồng, đồng thời buộc tiêu hủy toàn bộ tang vật vi phạm. Thẩm quyền xử phạt được mở rộng cho nhiều lực lượng như UBND các cấp, quản lý thị trường, công an, hải quan, bộ đội biên phòng và cảnh sát biển. 

Đối với các hành vi sản xuất, buôn bán, tàng trữ, vận chuyển trái phép với số lượng lớn, người vi phạm còn có thể bị xử lý hình sự với mức phạt tiền từ 50 triệu đồng đến 1 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 6 tháng đến 5 năm.

Dù vậy, theo ông Lê Đình Bình - Kiểm soát viên chính thị trường, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương), việc kiểm soát thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng trên thực tế vẫn rất phức tạp. Các đối tượng vi phạm thường chia nhỏ linh kiện, mua bán rời rạc, chưa lắp ráp hoàn chỉnh để né tránh việc xác định hành vi vi phạm. 

Hoạt động kinh doanh cũng chuyển sang hình thức kín đáo hơn, từ giao dịch trực tiếp đến mua bán trong các nhóm kín trên mạng xã hội, sử dụng tài khoản ảo, số điện thoại và tài khoản ngân hàng không chính chủ, thậm chí giao dịch bằng tiền ảo. Khi có dấu hiệu bị phát hiện, các tài khoản, nhóm giao dịch nhanh chóng bị xóa, gây khó khăn lớn cho công tác truy vết và xử lý. Bên cạnh đó, công tác giám định hàng hóa còn tốn nhiều thời gian, chi phí trong khi nguồn lực và trang thiết bị phục vụ cho công tác này vẫn còn hạn chế.

Từ góc độ quản lý quảng cáo, Đại diện Vụ Pháp chế (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) cho biết, việc xử phạt quảng cáo thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng trên không gian mạng vẫn là thách thức lớn. Các hoạt động quảng cáo thường được ngụy trang dưới dạng sản phẩm công nghệ, phụ kiện phong cách sống, trong khi tính xuyên biên giới của internet khiến việc kiểm soát, gỡ bỏ quảng cáo vi phạm chưa đồng bộ.

Trước thực trạng đó, các đại biểu đề xuất tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý, bổ sung đầy đủ các tên gọi, hình thức biến tướng của thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng; đồng thời nghiên cứu thiết lập một tổ chức kiểm tra liên ngành hoạt động thường trực nhằm tăng cường giám sát việc sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, vận chuyển và sử dụng các sản phẩm gây hại cho sức khỏe.

Chia sẻ kinh nghiệm quốc tế, Đại diện Tổ chức HealthBridge Canada tại Việt Nam cho rằng, để thực thi hiệu quả lệnh cấm thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng, cần triển khai đồng bộ các giải pháp từ hoàn thiện pháp luật, tăng cường thực thi, xử phạt nghiêm minh đến đẩy mạnh truyền thông, giáo dục.

Việc huy động sự tham gia của gia đình, nhà trường và cộng đồng trong giám sát, ngăn chặn trẻ em, thanh thiếu niên tiếp cận các sản phẩm này cũng được xem là yếu tố then chốt, góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng và nâng cao hiệu quả phòng, chống tác hại của thuốc lá trong giai đoạn tới./.