Chương trình đào tạo, tập huấn kiểm kê khí nhà kính carbon xanh dương

Toàn cầu đang chuyển đổi sang một nền kinh tế ít phát thải và phát triển bền vững, các giải pháp bảo vệ môi trường dựa vào thiên nhiên ngày càng đóng vai trò trung tâm trong các chiến lược khí hậu. Các hệ sinh thái ven biển được giới khoa học đánh giá và công nhận là một trong những "bể chứa" carbon tự nhiên hiệu quả và mang tính quan trọng bậc nhất trên hành tinh. Nhằm thúc đẩy sự phát triển mạnh mẽ của thị trường tài chính xanh cũng như nâng cao năng lực chuyên môn thực tiễn cho các bên liên quan tại địa phương, quỹ đầu tư Dragon Capital đã hỗ trợ tổ chức chương trình đào tạo, tập huấn chuyên sâu về toàn bộ các bước kiểm kê khí nhà kính đối với lĩnh vực carbon xanh dương.

Kiểm kê carbon xanh dương bao gồm quá trình lập bản đồ các hệ sinh thái ven biển, đo lường trữ lượng carbon được lưu giữ trong thảm thực vật và trong đất, đồng thời tính toán lượng phát thải hoặc hấp thụ CO₂ thực tế. Quá trình đòi hỏi chuyên môn kỹ thuật phức tạp cần cách tiếp cận từng bước có hệ thống, từ xác định ranh giới định lượng cho đến khâu thu thập dữ liệu thực địa và cuối cùng là tính toán tổng trữ lượng carbon.

Hướng dẫn kỹ thuật kiểm kê carbon xanh dương

Để đảm bảo tính toàn vẹn và độ chính xác tuyệt đối của dữ liệu sinh thái học, quá trình kiểm kê carbon được chia thành các bước tiêu chuẩn.

Bước 1: Xác định phạm vi và ranh giới dự án

Trọng tâm của việc nhận diện hệ sinh thái là phải tập trung sự chú ý vào các thảm thực vật ven biển có rễ sinh trưởng sâu, tiêu biểu như các khu rừng ngập mặn, đầm lầy muối thủy triều và các thảm cỏ biển trải dài. Để phân định khu vực dự án một cách khoa học, các chuyên gia và học viên được hướng dẫn sử dụng Hệ thống Thông tin Địa lý (GIS) kết hợp với công nghệ viễn thám nhằm lập bản đồ ranh giới không gian chính xác của sinh cảnh mục tiêu. Việc lập bản đồ định vị được thực hiện thông qua việc sử dụng các khung phân loại tiêu chuẩn đã được quốc tế công nhận, chẳng hạn như Tiêu chuẩn Phân loại Sinh thái Biển và Ven biển (CMECS).

Bước 2: Phân tầng hệ sinh thái hiện có tại địa phương

Các nhà quản lý và kỹ thuật viên dự án phải chia nhỏ khu vực dự án đã được phân định ranh giới ban đầu thành các khu vực quản lý đồng nhất. Phân chia khu vực hoàn toàn dựa trên các yếu tố sinh thái cốt lõi bao gồm mật độ bao phủ của thảm thực vật, điều kiện thủy văn khu vực và thành phần đa dạng của các loài sinh vật. Trong quá trình lên kế hoạch khảo sát, thiết lập các tuyến khảo sát rất quan trọng, cần được bố trí tập trung theo hướng vuông góc với bờ biển và bám sát các dốc cao độ nhằm mục đích thu thập được một mẫu dữ liệu mang tính đại diện chính xác nhất cho toàn bộ khu vực khảo sát rộng lớn.

Bước 3: Kỹ thuật đo lường các bể carbon thực vật

Đối với việc đánh giá khối lượng sinh khối trên mặt đất, các kỹ thuật viên thực địa cần tiến hành đo lường cẩn thận đường kính thân cây cũng như xác định mật độ gỗ đặc trưng của từng loài thực vật được khảo sát. Yêu cầu bắt buộc và nghiêm ngặt trong phương pháp luận là sử dụng các phương trình allometric không phá hủy, đã được bình duyệt bởi giới học thuật chuyên môn để tính toán khối lượng một cách chuẩn xác nhất. Đối với phần sinh khối dưới mặt đất, các chuyên gia cần ước tính khối lượng của rễ và các phần thân ngầm bằng cách áp dụng các mô hình allometric đã được thiết lập vững chắc. Sau khi thu thập đủ các số liệu thô, bước tiếp theo là phải chuyển đổi lượng sinh khối đo đạc được thành lượng carbon nguyên tố bằng cách sử dụng tỷ lệ phân số chuẩn do Ủy ban Liên chính phủ về Biến đổi Khí hậu (IPCC) quy định, trong đó tỷ lệ thường được áp dụng là 0,47.

Bước 4: Đo lường lượng carbon hữu cơ trong đất

Khi tiến hành thu thập các lõi mẫu ngoài thực địa, các chuyên gia buộc phải sử dụng các loại ống phóng bằng thép hình trụ chuyên dụng nhằm chiết xuất các mẫu trầm tích một cách nguyên vẹn nhất, đồng thời phải ghi nhận cẩn thận và chi tiết độ sâu của từng lớp đất được lấy lên. Trong quá trình thao tác vật lý, đội ngũ kỹ thuật cần đảm bảo áp dụng một hệ số hiệu chỉnh độ nén chuyên biệt để tính toán chính xác sự nén của trầm tích xảy ra trong quá trình đưa ống lấy mẫu xuống lòng đất. Tại khâu phân tích trong môi trường phòng thí nghiệm, quy trình đòi hỏi phải tiến hành cắt lõi đất thành các khoảng độ sâu cụ thể theo quy chuẩn. Kế tiếp, các lát cắt mẫu này sẽ được phân tích hóa học kỹ lưỡng nhằm xác định mật độ dung trọng cùng với nồng độ carbon hữu cơ thực tế tồn tại trong cấu trúc đất.

Bước 5: Tính toán xác định tổng trữ lượng carbon và lượng CO₂e tương đương

Để xác định tổng trữ lượng carbon hiện có, chuyên viên được hướng dẫn thực hiện phép tính nhân mật độ carbon trên toàn bộ các khu vực không gian nhằm đưa ra ước tính chính xác về tổng trữ lượng carbon của toàn bộ hệ sinh thái đang được bảo vệ. Để tính toán lượng CO₂e, cần tiến hành nhân khối lượng carbon nguyên tố đã được xác định ở các bước trước với hệ số chuyển đổi chuẩn là 3,67. Kết quả cuối cùng cho tổng số tấn quy đổi tương đương CO₂ của toàn bộ dự án.

Bước 6: Đánh giá kịch bản đường cơ sở và giám sát thay đổi liên tục theo thời gian

Vấn đề phát thải đường cơ sở, yêu cầu kỹ thuật tiên quyết đặt ra là phải ước tính được tốc độ hấp thụ carbon cũng như lượng phát thải đã từng xảy ra tự nhiên trước khi thực hiện bất kỳ hành động can thiệp nào của dự án. Đối với công tác giám sát định kỳ sau này, các nhà quản lý dự án bắt buộc phải sử dụng các Hướng dẫn đã được cập nhật của IPCC, điển hình như tài liệu Phụ lục Đất ngập nước được ban hành vào năm 2013, đảm bảo rằng các phương pháp kiểm kê của dự án hoàn toàn phù hợp và đáp ứng được các tiêu chuẩn báo cáo khí nhà kính quốc tế hiện hành.

Quy trình phát triển và thương mại hóa tín chỉ carbon xanh dương

Chương trình tập huấn do Dragon Capital hỗ trợ hướng dẫn các phương pháp đo lường khoa học sinh thái, và định hướng trang bị cho học viên nền tảng kiến thức về tài chính khí hậu. Tạo ra các tín chỉ carbon xanh dương đóng vai trò cốt lõi giúp chuyển đổi toàn bộ các dữ liệu khoa học đã thu thập được từ quá trình kiểm kê carbon sinh thái thành các tài sản môi trường có giá trị và có thể giao dịch tự do trên thị trường. Mỗi một tín chỉ carbon được phát hành ra thị trường đại diện cho một tấn metric lượng CO2e tương đương đã được loại bỏ hoàn toàn khỏi bầu khí quyển, hoặc đại diện cho lượng phát thải đã được phòng tránh một cách an toàn thông qua các hoạt động bảo tồn hệ sinh thái kiên quyết. Quy trình cấu trúc bắt buộc để có thể phát triển, chứng nhận và tiếp thị thành công các tín chỉ carbon xanh dương tuân theo một vòng đời tiêu chuẩn quốc tế minh bạch.

Bước 1: Lựa chọn một tiêu chuẩn kế toán carbon phù hợp

Nhà phát triển bắt buộc phải xây dựng hồ sơ dự án của mình dưới sự giám sát của một cơ quan cấp tín chỉ được quốc tế công nhận, và cơ quan này phải duy trì một phương pháp luận carbon xanh dương đã được phê duyệt tính hợp lệ. Tiêu chuẩn phổ biến nhất bao gồm Verra, cơ quan sử dụng khung phương pháp luận mô-đun VCS VM0007 áp dụng toàn diện cho cả hoạt động phục hồi đất ngập nước ven biển và các hoạt động bảo tồn nhằm tránh suy thoái hệ sinh thái. Kế đến là Gold Standard, một tiêu chuẩn áp dụng các Yêu cầu Hoạt động Đối với Đất ngập nước Ngọt và Carbon Xanh dương toàn cầu, với trọng tâm khắt khe vào việc đánh giá loại bỏ carbon và đặt ra các chỉ số bảo vệ an toàn nghiêm ngặt cho đời sống của cộng đồng địa phương. Lựa chọn khác là Plan Vivo, tiêu chuẩn đặc biệt tập trung vào các thiết kế carbon xanh dương quy mô nhỏ, thường do chính cộng đồng sở tại trực tiếp quản lý, với trọng tâm lớn mạnh vào việc mang lại các lợi ích đồng phát triển kinh tế và xã hội bền vững.

Bước 2: Thiết lập tính bổ sung và kịch bản đường cơ sở

Dự án không thể được cấp quyền tạo ra tín chỉ thương mại nếu các hoạt động bảo tồn hoặc phục hồi đó vốn dĩ vẫn sẽ tự động diễn ra theo kịch bản thông thường mà không cần có sự can thiệp và nguồn vốn của dự án. Vì vậy, nhà phát triển phải chứng minh được tính bổ sung một cách rành mạch, tức là phải chỉ ra những rào cản rõ ràng về mặt tài chính, rào cản công nghệ hoặc thể chế mà khu vực đang gặp phải. Họ phải chứng minh được rằng nguồn tài chính carbon thu được là điều kiện bắt buộc và mang tính quyết định để dự án có thể tồn tại. Tính toán kịch bản đường cơ sở đòi hỏi đội ngũ kỹ thuật phải sử dụng các dữ liệu lịch sử phong phú hoặc các địa điểm tham chiếu đối chứng để xác định lượng phát thải khí nhà kính cơ sở hiện đang diễn ra nếu như không có bất kỳ hành động can thiệp bảo vệ nào được áp dụng.

Bước 3: Triển khai thực tế các can thiệp dự án trên hiện trường

Các hành động nhằm mục đích tăng cường tối đa khả năng hấp thụ carbon hoặc ngăn chặn triệt để sự phá hủy sinh cảnh tự nhiên đang diễn ra. Đối với các can thiệp thiên về hướng phục hồi, dự án có thể tiến hành đưa các loài thực vật bản địa trở lại môi trường sống, ươm mầm và trồng lại các khu rừng ngập mặn đã bị chặt phá suy thoái nghiêm trọng. Tiến hành sửa đổi các cấu trúc hạ tầng do con người tạo ra trước đây, như hệ thống đê biển kiên cố hoặc các cống xả triều nhân tạo, nhằm mục đích khôi phục lại chế độ thủy văn dòng triều tự nhiên vốn có cũng là một can thiệp phục hồi đắt giá. Đối với các can thiệp mang tính bảo tồn thuần túy, dự án cần tập trung phối hợp thiết lập các biện pháp bảo vệ pháp lý vững chắc, hỗ trợ nguồn lực thực thi cho các khu vực quản lý rừng của cộng đồng địa phương, hoặc nỗ lực cải thiện chất lượng nguồn nước ven bờ nhằm ngăn chặn kịp thời tình trạng thảm thực vật chết hàng loạt.

Bước 4: Soạn thảo tài liệu thiết kế dự án chuyên môn

Tài liệu đóng vai trò như một bản thiết kế cốt lõi và toàn diện nhất của dự án tín chỉ carbon, bắt buộc phải được đệ trình chính thức lên tổ chức đăng ký số mà dự án đã lựa chọn từ trước. Trong nội dung tài liệu, các nhà quản lý phải định nghĩa thật rõ ràng và chính xác các ranh giới dự án địa lý thông qua việc áp dụng hệ thống bản đồ GIS chi tiết. Phần mô hình định lượng, tài liệu cần trình bày cặn kẽ các dữ liệu thu thập được trong quá trình kiểm kê ngoài thực địa, đồng thời phác thảo minh bạch các công thức toán học chuẩn xác đã được sử dụng để tính toán ra mức giảm nhẹ carbon ròng. Tài liệu phải bao hàm các kế hoạch chi tiết về tính lâu dài và quản trị rủi ro rò rỉ khí thải. Dự án phải định lượng rủi ro của việc đảo ngược carbon trong tương lai và bắt buộc thiết lập một hồ đệm gồm một tỷ lệ phần trăm các tín chỉ dự trữ nhất định nhằm bù đắp cho những tổn thất ngoài dự kiến. Tài liệu phải đưa ra những phân tích sâu sắc khẳng định dự án không làm dịch chuyển các hoạt động khai thác phá rừng sang một khu vực sinh thái lân cận khác.

Bước 5: Thẩm định khoa học và xác minh chéo của bên thứ ba độc lập. 

Sự giám sát độc lập, khách quan là nguyên tắc bắt buộc tuyệt đối nhằm ngăn chặn các hành vi trục lợi tẩy xanh danh tiếng và đảm bảo tính toàn vẹn của hệ thống dữ liệu thị trường. Trong bước thẩm định ban đầu, dự án cần phải ký hợp đồng để thuê một Tổ chức Thẩm định và Xác minh bên thứ ba uy tín, được công nhận trên toàn cầu nhằm tiến hành kiểm toán toàn diện bộ hồ sơ dự án. Tổ chức này sẽ đánh giá khắt khe các giả định khoa học của dự án và xác nhận xem toàn bộ thiết kế tổng thể có hoàn toàn phù hợp với phương pháp luận của tiêu chuẩn tín chỉ đã chọn hay không. Chuyển sang khâu giám sát và xác minh thực tế, sau khi các hoạt động dự án chính thức được khởi động, quá trình theo dõi thực địa phải diễn ra liên tục, bền bỉ. Tổ chức đánh giá sẽ định kỳ xem xét kỹ lưỡng các báo cáo giám sát thực tế của dự án để đưa ra các quyết định xác minh chính xác về lượng carbon thực sự được hấp thụ thêm vào sinh khối hoặc được phòng tránh phát thải thành công tại hiện trường.

Bước 6: Phát hành và thương mại hóa tín chỉ carbon

Phát hành và thương mại hóa tín chỉ carbon xanh dương là đích đến mang lại giá trị tài chính cuối cùng của chu trình phát triển tín chỉ khí hậu. Một khi Tổ chức Thẩm định và Xác minh chính thức đệ trình một báo cáo xác minh mang tính tích cực và đạt yêu cầu, tổ chức đăng ký quốc tế sẽ chính thức cho phép phát hành các tín chỉ carbon xanh dương đã được đánh số sê-ri định danh minh bạch vào hệ thống tài khoản điện tử của dự án. Quá trình tạo tín chỉ này diễn ra hoàn toàn trực tiếp trên hệ thống đăng ký sổ cái trung tâm. Đáng chú ý trên thị trường hiện nay, các dòng tín chỉ carbon xanh dương thường xuyên giữ được mức giá bán cao cấp và có sức cạnh tranh cực lớn nhờ vào chất lượng tín chỉ mang tính toàn vẹn cao, cùng với vô vàn những lợi ích to lớn song hành mang lại cho hệ sinh thái đa dạng sinh học tự nhiên. Cuối cùng, nhà quản lý dự án có thể mang bán lượng tín chỉ đã được phát hành cho các tập đoàn đa quốc gia lớn đang tìm kiếm các giải pháp Giảm nhẹ ngoài chuỗi giá trị thông qua các nền tảng thị trường carbon tự nguyện phi tập trung. Đổi lại, dự án cũng hoàn toàn có thể chủ động đàm phán tham gia vào các hợp đồng thỏa thuận bao tiêu dài hạn có cấu trúc ràng buộc tài chính chặt chẽ với người mua. Các thỏa thuận bao tiêu này chính là nguồn lực vàng nhằm thu hút dòng vốn đầu tư ổn định, phục vụ cho các hoạt động duy trì và vận hành dự án xuyên suốt trong nhiều thập kỷ tới.

Thông qua sự hỗ trợ mang tính chiến lược từ quỹ Dragon Capital, quy trình chuyên môn phức tạp đã được hệ thống hóa và truyền đạt thành công đến đội ngũ nhân sự địa phương, góp phần quan trọng vào việc hiện thực hóa các nỗ lực bảo vệ thiên nhiên dài hạn bằng chính những dòng vốn xanh bền vững, minh bạch và đầy thiết thực.