Để “người quê” khai thác trên những mỏ vàng nông sản

Là trụ cột của nền kinh tế

Tại Hội nghị tổng kết năm 2020, triển khai kế hoạch năm 2021 của ngành Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc đánh giá năm 2020, trong bối cảnh khó khăn chưa từng có, ngành nông nghiệp vẫn đóng góp trên 10 tỷ USD vào xuất siêu cho nền kinh tế nước ta.

Năm 2020, Việt Nam được đánh giá là một trong 5 quốc gia trên thế giới có dòng thương mại mạnh nhất. Công tác an sinh xã hội, xóa đói giảm nghèo, các vùng thiên tai lũ lụt, miền núi, vùng sâu vùng xa… luôn được quan tâm, nhất là trong bối cảnh nền nông nghiệp Việt Nam trải qua hàng loạt “cơn lốc” như dịch bệnh tả lợn châu Phi, đại dịch Covid-19, thiên tai băng tuyết ở miền Bắc, mưa lũ ở miền Trung, xâm nhập mặn ở miền Nam, xuất khẩu nông sản gặp nhiều rào cản.

Có thể thấy, nhiều điểm sáng của ngành nông nghiệp trong năm vừa qua khi công nghiệp chế biến nông sản được đẩy mạnh, thu hút mạnh mẽ đầu tư của doanh nghiệp, nhất là các doanh nghiệp công nghệ cao. Tiến sĩ Đặng Kim Sơn, Giám đốc Viện Nghiên cứu thị trường và thể chế nông nghiệp thuộc Học viện Nông nghiệp Việt Nam cho biết: “Trong thời gian gần đây, chúng ta đã thu hút được nguồn đầu tư từ các doanh nghiệp trong nước, đặc biệt trong lĩnh vực chế biến cây ăn quả, chăn nuôi, gỗ, thủy sản phát triển thuận lợi”.

Theo ông Sơn, khi nhận thấy những điểm sáng trong phát triển nông nghiệp, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã cùng các địa phương xây dựng nhiều trung tâm lan tỏa. Ở đó, doanh nghiệp chế biến sẽ là hạt nhân của những trung tâm này, một hệ thống vùng trồng nguyên liệu của nông dân được quy hoạch xây dựng xung quanh các nhà máy chế biến, để từ đó, khi ra thị trường nông sản đã qua chế biến, đạt chất lượng cao, có giá thành tốt.

Khó khăn do Covid-19 hiện nay một lần nữa chứng minh vai trò quan trọng của nông nghiệp. Những tỉnh thuần nông như Đồng Tháp, Nam Định… vẫn giữ vững được tốc độ phát triển kinh tế, đời sống xã hội của nhân dân ổn định trước những thách thức của năm 2020. Trong khủng hoảng, giá nhiều mặt hàng nông sản chính vẫn giữ được mức cao, nhiều mặt hàng được mùa, được giá. Đây là thành công mà không ngành nào có được. Nông nghiệp vẫn chứng tỏ là trụ đỡ rất vững cho nền kinh tế trong hoàn cảnh khó khăn. Nông nghiệp đã bảo vệ không chỉ cho từng hộ gia đình nông thôn, mà cho cả nền kinh tế Việt Nam.

Bước qua thử thách

Tuy nhiên, nói đi cũng phải nói lại, nền nông nghiệp của Việt Nam còn đang gặp rất nhiều hạn chế. Trong đó còn có tư duy cũ “ăn xổi ở thì” bỏ quên cái gốc “nhà quê” của mình. Đó là đầu tư hàng loạt các khu công nghiệp, chỉ số FDI từ các “con đại bàng” nước ngoài mà không quan tâm đến thu nhập của chính những người nông dân, những người đang tạo ra nền kinh tế thực cho đất nước.

Theo tiến sĩ Đặng Kim Sơn, “Lực lượng chủ đạo của nước ta là doanh nghiệp vừa và nhỏ chưa được chú trọng, trong khi đây là đối tượng chiếm số đông trong nền kinh tế, là đối tượng cốt lõi của quá trình phát triển từ doanh nghiệp nhỏ đến những doanh nghiệp lớn, có đủ khả năng đầu tư vào nông nghiệp theo hướng công nghệ cao”. Nếu huy động được sức mạnh của đông đảo lực lượng doanh nghiệp, nâng nông hộ nhỏ lên trang trại lớn có liên kết, thì chúng ta sẽ là một cường quốc nông nghiệp.

Không những vậy, ngành nông nghiệp Việt Nam còn chịu nhiều thách thức khi ngày càng xuất hiện nhiều loại dịch bệnh có thể đánh sập khả năng phòng vệ của con người. Biến đổi khí hậu, thiên tai diễn ra thường xuyên hơn khiến một đất nước có đường bờ biển dài như Việt Nam chịu tác động rất lớn. Đặc biệt là áp lực tăng trưởng nhanh, ngành nông nghiệp Việt là trung tâm chế biến sâu của nông nghiệp thế giới, là một trong 15 nước phát triển nhất thế giới vào năm 2030, trong đó ngành chế biến nông sản đứng trong số 10 nước hàng đầu thế giới. Liên kết vùng trong kinh tế nông nghiệp với các tỉnh, thành phố trên các mặt như: quy hoạch sản xuất quy mô lớn, quản lý chất lượng, tổ chức tiêu thụ… chưa có một cơ quan, đơn vị đứng ra chủ trì trong việc chỉ đạo liên kết từng vùng.

Những vấn đề đó luôn được Đảng, Chính phủ và các cơ quan chức năng quan tâm, coi đó là những bài toán lớn để Việt Nam vượt lên thách thức, đó là hàng loạt những “cánh cửa hé”. Theo tiến sĩ Đặng Kim Sơn: “Các hiệp định thương mại tự do được ký kết trong năm 2020, tạo điều kiện cho nông sản Việt đặt chân tới những quốc gia khó tính, không những có yêu cầu khắt khe chất lượng sản phẩm mà còn về truy xuất nguồn gốc”. Sức cầu về lương thực, thực phẩm của thế giới tăng mạnh trong đại dịch Covid-19 cũng là lợi thế lớn mà Việt Nam đã kịp thời chớp lấy.

Sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, đổi mới tư duy quản lý sẽ quyết định sự thành bại của nền nông nghiệp Việt Nam, để chúng ta có thể tận dụng lợi thế này trở thành cường quốc về nông nghiệp trên thế giới. Như Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc đã khẳng định, triết lý căn bản của phát triển “thuận thiên” hài hòa với tự nhiên. Điều đó cũng có nghĩa là để cả nền kinh tế cùng tăng trưởng, đời sống người dân ngày càng được cải thiện, đất nước ngày càng phồn thịnh thì nền nông nghiệp phát triển mạnh mẽ hơn, áp dụng triệt để khoa học công nghệ giúp người “nhà quê” biến mảnh đất của mình thành những mỏ vàng nông sản.

ĐẶNG HOÀNG