Đề xuất cấp voucher để doanh nghiệp nhỏ và vừa chủ động chọn dịch vụ hỗ trợ

Mới đây, tại diễn đàn “Doanh nhân tiên phong - Chính phủ kiến tạo trong kỷ nguyên mới” do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức, bà Trịnh Thị Hương, Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể (Bộ Tài chính), cho biết dự án Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa tập trung đổi mới phương thức hỗ trợ, lấy doanh nghiệp làm trung tâm và trao quyền lựa chọn dịch vụ phù hợp với nhu cầu thực tế.

Một trong những đề xuất đáng chú ý là cơ chế cấp “phiếu hỗ trợ doanh nghiệp”, hay voucher. Theo đó, Nhà nước thay vì trực tiếp tổ chức các hoạt động hỗ trợ theo chương trình có sẵn, thì doanh nghiệp có thể lựa chọn đơn vị cung cấp dịch vụ trong mạng lưới đáp ứng điều kiện. Ngân sách nhà nước đóng vai trò hỗ trợ, chia sẻ rủi ro và thúc đẩy các nguồn lực xã hội tham gia phát triển doanh nghiệp.

Đánh giá về đề xuất này, ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký kiêm Trưởng ban Pháp chế VCCI, cho rằng voucher là hướng tiếp cận tích cực khi đưa cơ chế thị trường vào hoạt động hỗ trợ doanh nghiệp.

Doanh nghiệp có thể lựa chọn nhà cung cấp phù hợp trong mạng lưới đủ điều kiện, còn các tổ chức tư vấn, hiệp hội và đơn vị cung cấp dịch vụ có thêm động lực nâng cao chất lượng để thu hút khách hàng. Nhà nước tập trung vào vai trò thúc đẩy, kết nối và giám sát thay vì trực tiếp thực hiện toàn bộ hoạt động hỗ trợ.

GS.TS Mạc Quốc Anh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Hà Nội (HANOISME), cũng nhận định giá trị của voucher không chỉ nằm ở số tiền ngân sách hỗ trợ mà còn ở việc chuyển quyền lựa chọn dịch vụ về phía doanh nghiệp.

Theo ông Quốc Anh, nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn gặp khó khi tiếp cận chính sách, từ việc không nắm rõ quyền lợi, địa chỉ đăng ký đến thủ tục cần thực hiện. Trong khi đó, nhu cầu hỗ trợ thường rất cụ thể, như sử dụng phần mềm quản trị, tư vấn pháp lý, chuyển đổi số và xúc tiến thương mại.

Nếu được thiết kế phù hợp, voucher có thể giúp doanh nghiệp tiếp cận đúng dịch vụ cần thiết, cũng như tạo điều kiện để các đơn vị cung cấp cạnh tranh về chất lượng, giá cả và hiệu quả thực hiện.

Từ thực tiễn hoạt động của doanh nghiệp nhỏ và vừa, ông Mạc Quốc Anh đề xuất phân tầng mức hỗ trợ theo quy mô và năng lực tài chính. Doanh nghiệp càng nhỏ, khả năng tự chi trả càng hạn chế thì tỷ lệ hỗ trợ nên càng cao.

Cụ thể, với doanh nghiệp siêu nhỏ, ông đề xuất nghiên cứu hỗ trợ 80-100% chi phí dịch vụ thiết yếu, mức trần khoảng 20-30 triệu đồng/doanh nghiệp/năm. Các dịch vụ ưu tiên gồm kế toán, khai thuế, hóa đơn điện tử, chữ ký số, tư vấn pháp luật, quản trị tài chính cơ bản và đào tạo kỹ năng số.

Đối với doanh nghiệp nhỏ, mức hỗ trợ được đề xuất là 60-80% chi phí, tối đa khoảng 50-100 triệu đồng/doanh nghiệp/năm. Nguồn lực có thể tập trung vào triển khai phần mềm quản trị, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, cải tiến năng suất, đào tạo nhân lực quản lý, xây dựng thương hiệu, chứng nhận chất lượng và xúc tiến thương mại.

Với doanh nghiệp vừa, đề xuất mức hỗ trợ 40-60% chi phí, tối đa khoảng 100-200 triệu đồng/doanh nghiệp/năm. Các nội dung ưu tiên gồm nghiên cứu và phát triển, đổi mới công nghệ, chuyển đổi xanh, đào tạo nhân lực chất lượng cao, đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế và tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.

Theo ông Quốc Anh, đây là những mức tham khảo để cơ quan soạn thảo đánh giá tác động ngân sách, không nên áp dụng cứng nhắc cho mọi lĩnh vực. Mức hỗ trợ cần gắn với nhu cầu thực tế, khả năng hấp thụ nguồn lực và hiệu quả dự kiến của từng nhóm doanh nghiệp.

Ông cũng kiến nghị đơn giản hóa điều kiện tiếp cận thông qua nền tảng đăng ký số, sử dụng mã số doanh nghiệp để đối chiếu thông tin đã có trong cơ sở dữ liệu nhà nước, hạn chế yêu cầu nộp lại giấy tờ. Cơ chế đồng chi trả cần phù hợp với từng nhóm, trong đó doanh nghiệp siêu nhỏ có thể được miễn phần đối ứng đối với một số dịch vụ thiết yếu.

Các chuyên gia cho rằng để voucher phát huy tác dụng, danh sách nhà cung cấp dịch vụ cần được công khai, đi kèm bộ tiêu chí đánh giá rõ ràng. Doanh nghiệp phải có quyền lựa chọn thực chất, tránh tình trạng chương trình chỉ cho phép sử dụng dịch vụ của một nhóm đơn vị được chỉ định.

Cơ chế thanh toán cũng cần minh bạch, có nghiệm thu dịch vụ và kiểm soát nguy cơ hỗ trợ trùng lặp. Cơ quan quản lý cần phòng ngừa tình trạng nâng khống giá, thông đồng giữa doanh nghiệp và nhà cung cấp hoặc hợp thức hóa chứng từ để rút ngân sách.

Việc đánh giá chính sách không nên chỉ dựa trên số tiền giải ngân hay số phiếu đã cấp. Điều quan trọng là doanh nghiệp có giảm được chi phí, tăng năng suất, cải thiện năng lực quản trị, tiếp cận thêm khách hàng và mở rộng thị trường sau khi nhận hỗ trợ hay không.

Đề xuất voucher được đặt trong bối cảnh Chính phủ tiếp tục thúc đẩy cải thiện môi trường kinh doanh và giảm chi phí tuân thủ. Theo ông Nguyễn Xuân Thọ, Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể (Bộ Tài chính), tổng quy mô chính sách miễn, giảm, gia hạn thuế, phí và lệ phí trong 9 tháng đầu năm đạt khoảng 245.600 tỷ đồng, gồm 185.600 tỷ đồng miễn, giảm và 60.000 tỷ đồng gia hạn.

Đến ngày 14/8, Bộ Tài chính đã cắt giảm, đơn giản hóa 837/962 thủ tục hành chính thuộc diện rà soát, tương đương 87%. Tổng thời gian giải quyết thủ tục giảm 6.744 ngày; chi phí tuân thủ giảm khoảng 40.322 tỷ đồng.

Trong thời gian tới, cơ chế voucher nếu được hoàn thiện và triển khai hiệu quả có thể bổ sung một phương thức hỗ trợ linh hoạt hơn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa. Tuy nhiên, hiệu quả cuối cùng sẽ phụ thuộc vào cách thiết kế điều kiện tiếp cận, mức hỗ trợ, chất lượng và cơ chế giám sát, bảo đảm ngân sách đến đúng nhu cầu và tạo ra cải thiện thực chất cho hoạt động kinh doanh.