Doanh nghiệp thành lập mới vẫn tăng nhưng áp lực sàng lọc rất gay gắt

Dòng vốn vẫn chảy vào doanh nghiệp

Theo Báo cáo tình hình kinh tế - xã hội tháng 8 và 8 tháng đầu năm 2026 của Cục Thống kê, Bộ Tài chính, cả nước có gần 12.200 doanh nghiệp thành lập mới với tổng số vốn đăng ký gần 189.400 tỷ đồng và gần 60.400 lao động đăng ký.

So với tháng trước, số doanh nghiệp thành lập mới giảm 14,4%, vốn đăng ký tăng 13,9% và số lao động đăng ký giảm 26,4%. So với cùng kỳ năm 2025, cả ba chỉ tiêu đều giảm mạnh. Số doanh nghiệp thành lập mới giảm 40,5%, vốn đăng ký giảm 41,9% và số lao động đăng ký giảm 43,5%.

Dù vậy, quy mô vốn bình quân của doanh nghiệp mới trong tháng 8 đạt 15,6 tỷ đồng, tăng 33,2% so với tháng trước. Tính chung 8 tháng đầu năm, cả nước có gần 138.100 doanh nghiệp đăng ký thành lập mới, với tổng số vốn đăng ký gần 1,708 triệu tỷ đồng và gần 657.700 lao động đăng ký.

So với cùng kỳ năm trước, số doanh nghiệp thành lập mới tăng 7,7%, trong khi tổng số vốn đăng ký tăng tới 36,2%. Vốn đăng ký bình quân mỗi doanh nghiệp đạt khoảng 12,4 tỷ đồng, tăng 26,4%. Tổng số vốn đăng ký bổ sung vào nền kinh tế trong 8 tháng đạt gần 4,4 triệu tỷ đồng, tăng 5,7% so với cùng kỳ năm trước.

Nếu nhìn riêng từ dòng vốn, hoạt động đầu tư và thành lập doanh nghiệp vẫn đang được duy trì. Trước thực trạng nhiều ngành nghề còn chịu sức ép về chi phí, thị trường và khả năng tiêu thụ thì việc vốn đăng ký tiếp tục tăng cho thấy vẫn có những doanh nghiệp và nhà đầu tư nhìn thấy cơ hội mở rộng.

Xét theo khu vực kinh tế, khu vực nông, lâm và thủy hải sản có 1.448 doanh nghiệp thành lập mới, tăng 24,1% so với cùng kỳ năm trước.

Khu vực công nghiệp và xây dựng có gần 34.100 doanh nghiệp thành lập mới, tăng 19,8%. Trong khi đó, khu vực dịch vụ tiếp tục chiếm tỷ trọng lớn nhất với gần 102.600 doanh nghiệp thành lập mới, tăng 4,1%.

Những con số này cho thấy hoạt động gia nhập thị trường vẫn diễn ra trên nhiều lĩnh vực. Nhưng tốc độ tăng giữa các khu vực đã có sự khác biệt, trong đó công nghiệp - xây dựng và nông nghiệp có mức tăng cao hơn khu vực dịch vụ.

206.400 doanh nghiệp gia nhập thị trường, nhưng số quay trở lại giảm

Cùng với số doanh nghiệp thành lập mới, trong 8 tháng đầu năm 2026, cả nước có gần 68.300 doanh nghiệp quay trở lại hoạt động. Tuy nhiên, con số này lại giảm 15,8% so với cùng kỳ năm 2025.

Tính chung, số doanh nghiệp thành lập mới và quay trở lại hoạt động đạt gần 206.400 doanh nghiệp, giảm 1,4% so với cùng kỳ năm trước. Bình quân mỗi tháng có khoảng 25.800 doanh nghiệp gia nhập hoặc tái gia nhập thị trường.

Con số hơn 200.000 doanh nghiệp có thể cho thấy sự năng động của nền kinh tế. Nhưng nếu đi sâu vào cấu trúc của dòng doanh nghiệp này, có thể thấy một tín hiệu không hoàn toàn tích cực.

Số doanh nghiệp thành lập mới tăng 7,7%, song số doanh nghiệp quay trở lại hoạt động lại giảm 15,8%. Điều này đồng nghĩa với việc sự cải thiện của số doanh nghiệp gia nhập thị trường chủ yếu đến từ các doanh nghiệp mới thành lập, còn nhóm doanh nghiệp từng tạm ngừng hoạt động chưa có dấu hiệu phục hồi tương ứng.

Trong tháng 8, gần 9.500 doanh nghiệp quay trở lại hoạt động, giảm 6,5% so với tháng trước và giảm 23,8% so với cùng kỳ năm 2025.

Đây là một chỉ dấu cần được lưu ý. Khi doanh nghiệp quay trở lại hoạt động thường phản ánh khả năng phục hồi của hoạt động sản xuất, kinh doanh sau giai đoạn khó khăn. Còn khi số doanh nghiệp quay lại thị trường giảm, điều đó có thể cho thấy không ít doanh nghiệp vẫn chưa tìm được điều kiện thuận lợi để khởi động trở lại.

Bên cạnh đó, số doanh nghiệp mới vẫn tiếp tục xuất hiện. Sự dịch chuyển này có thể tạo ra một bức tranh mà trong đó doanh nghiệp mới đang thay thế một phần các doanh nghiệp cũ rời khỏi thị trường, hơn là việc toàn bộ khu vực doanh nghiệp cùng mở rộng.

Hơn 40.800 doanh nghiệp giải thể và “hồi chuông” 125,5%

Trong tháng 8, cả nước có 5.322 doanh nghiệp đăng ký tạm ngừng kinh doanh có thời hạn, giảm 39% so với tháng trước và giảm 18,5% so với cùng kỳ năm 2025. Có 7.566 doanh nghiệp ngừng hoạt động chờ làm thủ tục giải thể, giảm 27,1% so với tháng trước nhưng tăng 10,1% so với cùng kỳ.

Đặc biệt, số doanh nghiệp hoàn tất thủ tục giải thể trong tháng 8 lên tới 9.631 doanh nghiệp, tăng 33,6% so với tháng trước và tăng tới 151,2% so với cùng kỳ năm 2025.

Lũy kế 8 tháng, hơn 88.000 doanh nghiệp tạm ngừng kinh doanh có thời hạn, giảm 7,3% so với cùng kỳ. Gần 28.600 doanh nghiệp ngừng hoạt động chờ làm thủ tục giải thể, giảm tới 40,3%.

Như vậy, hơn 40.800 doanh nghiệp đã chính thức hoàn tất thủ tục giải thể, tăng tới 125,5% so với cùng kỳ năm trước. Nếu tính cả doanh nghiệp tạm ngừng kinh doanh, ngừng hoạt động chờ giải thể và đã hoàn tất giải thể, bình quân mỗi tháng trong 8 tháng đầu năm có khoảng 19.700 doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường.

Đây là con số không thể xem nhẹ. Tốc độ tăng hơn 125% của số doanh nghiệp hoàn tất giải thể cho thấy áp lực rút lui khỏi thị trường không chỉ nằm ở những doanh nghiệp tạm thời “đóng cửa để chờ thời”. 

Vì sao doanh nghiệp tạm ngừng giảm nhưng giải thể lại tăng mạnh? Đây có lẽ là điểm đáng suy nghĩ nhất trong bức tranh doanh nghiệp 8 tháng đầu năm.

Thông thường, doanh nghiệp gặp khó khăn có thể lựa chọn tạm ngừng kinh doanh để cắt giảm chi phí, chờ thị trường phục hồi hoặc tìm kiếm phương án tái cấu trúc. Việc số doanh nghiệp tạm ngừng kinh doanh có thời hạn giảm 7,3%, trong khi số doanh nghiệp chờ làm thủ tục giải thể giảm 40,3%, thoạt nhìn có thể được xem là tín hiệu tích cực. Nhưng sự gia tăng 125,5% của số doanh nghiệp hoàn tất thủ tục giải thể lại tạo ra một góc nhìn khác.

Một khả năng là một phần doanh nghiệp từng ngừng hoạt động hoặc tồn tại trong tình trạng không còn hoạt động thực tế đang được hoàn tất các thủ tục pháp lý để chính thức rời khỏi thị trường. Nói cách khác, sự sụt giảm của số doanh nghiệp “đang chờ” chưa chắc tương đương với việc các doanh nghiệp này đã phục hồi. Một phần trong số đó có thể đang chuyển từ trạng thái tạm ngừng hoặc chờ giải thể sang trạng thái chính thức đóng cửa.

Nếu đúng như vậy, số liệu giải thể tăng mạnh không đơn thuần là vấn đề của riêng tháng 8, mà có thể phản ánh quá trình “thanh lọc” đang diễn ra trong khu vực doanh nghiệp. Quá trình này có thể mang ý nghĩa tích cực ở góc độ làm sạch dữ liệu doanh nghiệp và loại bỏ những pháp nhân không còn hoạt động. Tuy nhiên, nó cũng đồng thời cho thấy những tổn thương mà một bộ phận doanh nghiệp đã phải trải qua sau thời gian dài đối mặt với áp lực thị trường.

Dòng vốn tăng nhưng lao động đăng ký giảm

Trong 8 tháng đầu năm, tổng vốn đăng ký của doanh nghiệp thành lập mới tăng 36,2%, trong khi số lao động đăng ký lại giảm 15,4%. Điều này khiến bức tranh doanh nghiệp trở nên phức tạp hơn.

Vốn bình quân trên mỗi doanh nghiệp tăng lên, nhưng số lượng lao động đăng ký mới lại giảm. Xu hướng này có thể cho thấy các doanh nghiệp thành lập mới có quy mô vốn lớn hơn nhưng thận trọng hơn trong việc mở rộng nhân sự. Cũng có thể các doanh nghiệp đang hướng đến mô hình sử dụng vốn, công nghệ và tự động hóa nhiều hơn thay vì mở rộng nhanh về lao động.

Dù xuất phát từ nguyên nhân nào, sự chênh lệch giữa tăng trưởng vốn và lao động vẫn là một yếu tố cần tiếp tục theo dõi. Bởi sức khỏe của khu vực doanh nghiệp không chỉ được phản ánh qua số lượng doanh nghiệp đăng ký hay số vốn cam kết đầu tư, mà còn nằm ở khả năng tạo việc làm, duy trì sản xuất và mở rộng hoạt động trong thực tế.

Nhìn tổng thể, bức tranh doanh nghiệp 8 tháng đầu năm 2026 vẫn có những gam màu tích cực khi gần 138.100 doanh nghiệp được thành lập mới, vốn đăng ký tăng hơn 36% và tổng vốn bổ sung vào nền kinh tế đạt gần 4,4 triệu tỷ đồng. Thế nhưng, hơn 40.800 doanh nghiệp hoàn tất thủ tục giải thể, tăng tới 125,5%, trong khi số doanh nghiệp quay trở lại hoạt động giảm 15,8%, cho thấy quá trình phục hồi của khu vực doanh nghiệp chưa đồng đều.

Con số 125,5% không chỉ phản ánh số doanh nghiệp rời thị trường mà còn là tín hiệu cần được lưu ý về sức chịu đựng của doanh nghiệp. Bởi một nền kinh tế không chỉ cần thêm doanh nghiệp mới, mà quan trọng hơn là tạo điều kiện để những doanh nghiệp đang hoạt động có thể tồn tại, phục hồi và phát triển bền vững.